Homestay 6 đến 10 phòng thường chạy với ba đến năm người, chia theo ba khối việc: đón và trả phòng, dọn phòng trong khung giữa giờ trả và giờ nhận, và trực chờ ban đêm cho tình huống phát sinh. Khối dọn phòng là khối nặng nhất và dồn nhất vào cuối tuần; khối trực đêm là khối hay bị coi như "không làm gì" nhưng phải được ghi và có nghỉ bù.
Ví dụ trong bài là một homestay giả định ở Lâm Đồng, 8 phòng, khách đông từ chiều thứ Sáu đến trưa Chủ nhật và các dịp lễ, chủ nhà ở ngay khu đất. Bài không viết về vận hành khách sạn; trọng tâm là cách một cơ sở nhỏ, ít người, vẫn giữ được giờ làm hợp lý trong khi khách tới vào giờ nào cũng có.
Homestay nhỏ khác khách sạn ở đâu khi chia ca
Khách sạn có lễ tân trực 24 giờ chia ba ca, có tổ buồng phòng riêng, có bảo vệ. Homestay tám phòng không có lượng khách đủ để nuôi bộ máy đó, nên mỗi người phải ôm nhiều việc: người dọn phòng buổi trưa có thể là người đón khách buổi chiều, chủ nhà vừa nấu bữa sáng vừa nghe điện thoại đặt phòng. Cái khó không nằm ở số người mà ở chỗ ranh giới công việc mờ, dẫn tới giờ làm không ai đếm.
Nhịp việc của homestay rất rõ nếu nhìn theo giờ trả và nhận phòng. Buổi sáng: dọn bữa sáng, khách hỏi đường, khách trả phòng khoảng 11 giờ 30 hay 12 giờ. Từ trưa tới khoảng 14 giờ là khung dọn phòng gấp: giặt chăn ga, lau phòng tắm, chuẩn bị phòng cho khách nhận lúc 14 giờ. Buổi chiều tối là khung đón khách, giải đáp, có khi nấu bữa tối. Ban đêm thì không có việc thường xuyên, nhưng phải có người nghe khi khách mất chìa, mất điện, đau bụng.
Vì vậy bảng ca homestay không nên chia ca sáng, ca chiều đều nhau như cửa hàng. Nó nên chia theo khung việc, và ghi riêng phần trực chờ ban đêm như một loại ca khác.
Bảng ca mẫu cho homestay 8 phòng, 4 người
Ví dụ giả định cho ngày cuối tuần, khi gần như cả tám phòng đều đổi khách. Người 1 là chủ nhà, người 2 và 3 dọn phòng kiêm phục vụ, người 4 đón khách buổi chiều tối.
| Khung | Việc | Người làm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 6 giờ 30 – 9 giờ 30 | Bữa sáng, khách hỏi đường | Người 1, người 2 | Người 2 bắt đầu ca |
| 9 giờ 30 – 11 giờ 30 | Giặt chăn ga đợt đầu, chuẩn bị đồ dọn | Người 2 | Người 1 nghỉ |
| 11 giờ 30 – 15 giờ | Trả phòng, dọn tám phòng | Người 2, người 3 | Người 3 vào lúc 11 giờ |
| 15 giờ – 21 giờ | Nhận phòng, giải đáp, bữa tối nếu có | Người 4, người 3 đến 19 giờ | Người 2 về lúc 15 giờ |
| 21 giờ – 6 giờ 30 | Trực chờ, nghe gọi | Người 1 (ở tại chỗ) | Chỉ dậy khi có việc, ghi lại |
Ngày thường, khi chỉ hai ba phòng đổi khách, người 3 nghỉ hoặc làm nửa ca, và việc dọn do người 2 đảm nhận. Đó là ngày người 3 lấy ngày nghỉ hằng tuần.
Dọn một phòng đôi kỹ (thay ga, lau phòng tắm, hút bụi, bổ sung đồ dùng) mất khoảng ba mươi đến bốn mươi phút với người quen việc. Tám phòng là bốn đến năm tiếng của một người, nên cuối tuần buộc phải có hai người dọn nếu muốn kịp giờ nhận phòng 14 giờ.
Trực đêm: ghi gì, tính gì, nghỉ bù thế nào
Tách trực tại chỗ và trực chờ gọi. Trực tại chỗ là thức, ngồi ở quầy, như lễ tân ca đêm. Trực chờ gọi là ngủ tại homestay, chỉ dậy khi khách gọi. Homestay nhỏ hầu như dùng loại thứ hai. Hai loại này khác nhau về cách tính giờ; thoả thuận rõ với người trực ngay từ đầu.
Ghi lại mỗi lần bị gọi dậy. Ghi giờ, việc gì, mất bao lâu. Lần gọi dậy giữa đêm là giờ làm việc ban đêm, nằm trong khung từ 22 giờ đến 6 giờ. Không ghi thì không ai biết đêm qua người trực đã thức hai tiếng.
Có nghỉ bù sau đêm bị gọi nhiều. Nếu người trực bị gọi dậy nhiều lần, sáng hôm sau cho họ vào muộn hoặc nghỉ nửa buổi. Đừng để người vừa thức nửa đêm phải dọn tám phòng buổi trưa.
Không giao trực đêm cho cùng một người mọi đêm. Nếu chủ nhà ở tại chỗ và tự trực, vẫn nên có một đêm mỗi tuần có người khác trực thay để chủ nhà được ngủ trọn. Nếu nhân viên trực, luân phiên và giới hạn số đêm mỗi tuần.
Có quy trình cho tình huống nghiêm trọng. Khách đau ốm, cháy chập điện, khách say gây gổ: dán sẵn ở phòng trực các bước cần làm và số liên hệ khẩn cấp (cấp cứu, cứu hoả, công an khu vực). Người trực không phải tự xử lý mọi chuyện một mình.
Giữ ngày nghỉ cho người làm khi cuối tuần luôn đông
Ở homestay, cuối tuần là lúc không ai được nghỉ, nên ngày nghỉ phải dời vào giữa tuần một cách có kế hoạch. Trình tự dưới đây giúp bạn làm được điều đó mà không thiếu người dọn vào thứ Bảy:
- Ghi số phòng đổi khách theo từng ngày trong tuần của hai tháng gần nhất, lấy từ sổ đặt phòng.
- Chọn hai ngày ít phòng đổi khách nhất, thường là thứ Ba và thứ Tư, làm ngày nghỉ cố định cho người dọn phòng và người đón khách.
- Xếp mỗi người ít nhất một ngày nghỉ trọn 24 giờ liên tục trong tuần, không bị gọi điện hỏi việc vào ngày đó.
- Với tuần có lễ dài, báo trước ít nhất ba tuần ai làm, ai nghỉ, và ngày nghỉ bù sau lễ.
- Ghi tên một người dự phòng ở gần, đã quen việc dọn phòng, có thể gọi khi một người nghỉ đột xuất vào cuối tuần.
Nếu homestay của bạn kín phòng cả bảy ngày trong mùa cao điểm, bốn người không đủ để mỗi người có ngày nghỉ mà vẫn dọn kịp. Lúc đó cần người bán thời gian cho khung dọn phòng trưa cuối tuần, không phải kéo dài giờ của người đang có.
Một người làm nhiều vai: ghi giờ thế nào cho đúng
Ở homestay, chuyện một người vừa dọn phòng, vừa đón khách, vừa nấu ăn, vừa trả lời tin nhắn đặt phòng là bình thường. Vấn đề là những việc lặt vặt kéo dài suốt ngày: trả lời tin nhắn lúc 22 giờ, ra cổng mở cửa cho khách về muộn, nhận hàng giặt là lúc 7 giờ sáng. Không việc nào lâu, nhưng cộng lại thì người đó gần như làm cả ngày.
Cách xử lý đơn giản là chia ngày của mỗi người thành giờ làm và giờ không làm, ghi rõ trên bảng ca. Trong giờ không làm, người đó không trả lời tin nhắn khách, không nhận việc. Nếu homestay cần có người trả lời tin nhắn đặt phòng tới 22 giờ, đó là một ca, có tên người, không phải "ai cầm điện thoại thì trả lời".
Câu nói với nhân viên khi đặt quy tắc: "Từ giờ ngoài ca của em, khách nhắn em đừng trả lời, cứ để người đang trực lo. Nếu khách gọi thẳng cho em thì em nói khách gọi số của homestay." Quy tắc này bảo vệ người làm, và giúp khách luôn gặp đúng người đang trực.
Nếu homestay có người làm ở luôn tại chỗ, ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ càng dễ mờ. Thoả thuận giờ làm bằng văn bản, ghi giờ làm thực tế mỗi ngày, và nếu không chắc cách tính cho trường hợp ăn ở tại nơi làm, hỏi cơ quan quản lý lao động.
Mùa cao điểm và dịp lễ: ba mức nhân sự
Homestay có mùa rất rõ. Thay vì sửa bảng ca từng tuần, chuẩn bị sẵn ba mức và chuyển mức theo số phòng đã đặt. Ví dụ giả định cho homestay 8 phòng:
| Mức | Khi nào dùng | Số người mỗi ngày | Dọn phòng trưa | Trực đêm |
|---|---|---|---|---|
| Vắng | Dưới 3 phòng đổi khách mỗi ngày | 2 | 1 người | Chủ nhà |
| Thường | Cuối tuần thường, 4 – 6 phòng đổi khách | 3 – 4 | 2 người cuối tuần | Luân phiên |
| Cao điểm | Lễ dài, Tết, mùa hoa, gần kín 8 phòng mỗi ngày | 4 – 5 | 2 người mỗi ngày, thêm người bán thời gian | Luân phiên, có nghỉ bù |
Khi chuyển sang mức cao điểm kéo dài nhiều ngày, nhớ rằng người làm vẫn cần ít nhất 24 giờ nghỉ liên tục mỗi tuần, và mọi giờ vượt giờ làm bình thường là làm thêm, cần người lao động đồng ý, không quá 40 giờ trong tháng. Kỳ nghỉ lễ dài là lúc giới hạn này dễ bị vượt nhất mà không ai để ý.
Mức cao điểm nên chốt người từ khi số phòng đặt trước vượt một ngưỡng bạn tự đặt, ví dụ quá nửa số phòng cho cả kỳ lễ, chứ không đợi tới tuần cuối.
Những việc homestay nhỏ không cần làm
Nhiều chủ homestay học theo khách sạn và tự làm khó mình. Ở quy mô dưới mười phòng, bạn có thể bỏ qua:
- Lễ tân thức trực 24 giờ: trực chờ gọi có quy trình rõ là đủ, miễn người trực được nghỉ bù.
- Đồng phục và bộ phận riêng cho từng việc: chia theo khung việc trong ngày hợp lý hơn chia theo chức danh.
- Bảng ca theo giờ lẻ từng mười lăm phút: chia theo khung lớn (sáng, trưa dọn phòng, chiều tối, đêm) là đủ cho bốn năm người.
- Dọn phòng hằng ngày cho khách ở nhiều đêm: hỏi khách có muốn dọn không, nhiều khách thích được để yên, và người dọn được rảnh tay cho phòng đổi khách.
- Giặt toàn bộ chăn ga tại chỗ trong mùa cao điểm: thuê tiệm giặt bên ngoài vài tuần đó giúp người dọn phòng không phải đứng máy giặt tới tối.
Những việc KHÔNG nên bỏ: ghi giờ trực đêm, ngày nghỉ hằng tuần cho từng người, và quy trình cho tình huống khẩn cấp ban đêm. Ba thứ này tốn ít công nhưng là chỗ homestay nhỏ hay vấp nhất khi có chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Homestay 5 phòng có cần nhân viên trực đêm không?
Cần có người nghe gọi ban đêm, nhưng không nhất thiết là nhân viên thức trực. Chủ nhà ở tại chỗ có thể trực chờ gọi, miễn có quy trình rõ và có ít nhất một đêm mỗi tuần được người khác trực thay để ngủ trọn.
Trực chờ gọi ban đêm có được tính là giờ làm không?
Thời gian thực sự bị gọi dậy làm việc là giờ làm và rơi vào khung làm việc ban đêm. Thời gian ngủ chờ thì cách tính phụ thuộc thoả thuận và quy định; nên ghi rõ trong hợp đồng và hỏi cơ quan quản lý lao động nếu chưa chắc.
Dọn một phòng homestay mất bao lâu để xếp ca cho đúng?
Người quen việc dọn kỹ một phòng đôi mất khoảng ba mươi tới bốn mươi phút, phòng gia đình lâu hơn. Tự đo ở homestay của bạn bằng cách ghi giờ vài lần, rồi nhân với số phòng đổi khách trong ngày để biết cần bao nhiêu người cho khung dọn trưa.
Khách nhận phòng muộn lúc nửa đêm thì ai đón?
Người trực đêm đón, theo quy trình đã thống nhất. Tốt hơn nữa là hỏi giờ đến của khách từ lúc đặt phòng, và nếu khách tới muộn, chuẩn bị hướng dẫn tự nhận phòng an toàn để người trực không phải thức chờ.
Mùa lễ nên báo lịch làm cho nhân viên homestay trước bao lâu?
Ít nhất ba đến bốn tuần, để người làm có thời gian sắp xếp việc gia đình. Nói rõ ai làm những ngày nào, ngày nghỉ bù sau lễ, và nếu có làm thêm giờ thì phải được người lao động đồng ý và nằm trong giới hạn luật.
Có nên để nhân viên dọn phòng kiêm nấu bữa sáng không?
Được nếu khung giờ không chồng nhau: bữa sáng xong trước khi khách trả phòng. Nhưng đừng để cùng một người nấu sáng sớm rồi dọn phòng tới chiều mà không có nghỉ giữa giờ; tách ca hoặc cho người dọn phòng vào muộn hơn.