DieuDong.comĐiều Động
Nhân viên bán thời gian, thời vụ

Mùa thi của sinh viên làm thêm: xếp ca khi cả nhóm cùng xin giảm ca một lúc

Khi nhiều sinh viên làm thêm cùng thi cuối kỳ, quán dễ hụt người cả tuần. Cách dự trước tuần thi, chia giảm ca, tìm người bù và quay lại lịch thường sau thi.

Empty evening bookstore aisle where a lone staff member reshelves paperbacks while a backpack rests on a stool, shot from far end of aisle, warm lamplight

Muốn qua mùa thi mà không hụt ca, bạn cần biết trước tuần thi của từng sinh viên ít nhất một tháng, xếp lệch giảm ca để không ai giảm cùng lúc quá nhiều, có sẵn người bù không phải sinh viên, và thu gọn giờ mở cửa ở khung ít quan trọng thay vì để trống người. Chờ tới khi các em nhắn xin nghỉ từng buổi thì đã muộn, vì lúc đó cả nhóm cùng xin.

Bài này tập trung vào đúng tình huống khó nhất: một quán có nhiều sinh viên học cùng trường hoặc cùng khối trường, thi cuối kỳ gần như cùng tuần. Ví dụ là một nhà sách kiêm góc cà phê giả định ở Huế với năm sinh viên làm thêm, hai người toàn thời gian, mở cửa từ tám giờ sáng tới mười giờ tối.

Vì sao mùa thi là tuần dễ vỡ nhất của quán gần trường

Quán gần trường tuyển sinh viên vì tiện: các em ở gần, rảnh buổi tối, quen khách là sinh viên. Nhưng chính sự tiện đó làm quán dễ tổn thương. Năm em cùng học một trường thì lịch thi của các em rơi vào cùng hai ba tuần. Trong mấy tuần đó, mỗi em đều có lý do chính đáng để giảm ca, và cộng lại thì quán mất gần hết người buổi tối.

Điều trớ trêu là mùa thi đôi khi lại đông khách hơn. Ở nhà sách ví dụ, góc cà phê kín chỗ vì sinh viên tới ôn bài, mua thêm sách tham khảo. Đúng lúc cần người nhất thì người vắng nhất.

Quán nào gặp chuyện này hai ba kỳ liên tiếp mà không chuẩn bị gì thường đi tới một trong hai cách xử lý tệ: ép sinh viên đi làm trong tuần thi, hoặc chủ quán và người toàn thời gian tự gánh hết tới kiệt sức. Cả hai đều làm mất người. Có cách thứ ba, nhưng phải bắt đầu từ một tháng trước.

Cách thứ ba gồm bốn phần, đi theo thứ tự trong các mục dưới đây: dựng bản đồ tuần thi, xếp lệch giữa những em thi khác tuần, có người bù không phải sinh viên, và thu gọn có chủ đích những khung không quan trọng. Thiếu phần nào thì phần sau phải gánh nhiều hơn.

Một tháng trước: dựng bản đồ tuần thi

Bước đầu tiên là biết chính xác cái gì sắp tới. Làm theo trình tự:

  1. Hỏi từng em lịch thi dự kiến: tuần nào thi, buổi nào thi, có môn nào thi muộn hay học lại không. Nếu chưa có lịch chính thức, lấy lịch dự kiến và hẹn cập nhật.
  2. Hỏi mỗi em trong tuần thi muốn làm tối đa bao nhiêu ca, có buổi nào làm được không. Nhiều em vẫn muốn làm một hai ca để đổi gió, không phải ai cũng muốn nghỉ hẳn.
  3. Ghi tất cả vào một bảng: hàng là người, cột là ngày trong ba tuần quanh mùa thi, ô ghi “thi”, “ôn”, “làm được”, “làm tối đa một ca”.
  4. Thêm một hàng đếm số người làm được ở mỗi khung giờ mỗi ngày. Hàng này chính là bản đồ chỗ hụt.
  5. Đánh dấu đỏ những khung có số người làm được thấp hơn số người tối thiểu để mở khung đó.
  6. Gửi bảng này cho người toàn thời gian xem trước, hỏi họ có thể nhận thêm khung nào trong giới hạn luật, và ngày nào họ cần giữ nghỉ.

Ở nhà sách ví dụ, bản đồ cho thấy khung tối từ thứ Hai tới thứ Năm của tuần thi thứ hai chỉ còn một em làm được, trong khi khung đó cần hai người. Biết từ trước một tháng, quản lý có đủ thời gian xoay xở, thay vì phát hiện ra vào chính tối thứ Hai đó.

Xếp lệch: không để mọi người giảm cùng một tuần

Nếu các em có lịch thi lệch nhau dù chỉ vài ngày, bạn tận dụng chỗ lệch đó. Bảng dưới đây là cách nhà sách ví dụ chia ca tối trong ba tuần (giả định).

TuầnEm thi trong tuầnEm làm bù nhiều hơnNgười toàn thời gianKhung giờ thu gọn
Tuần trước thiKhông aiCả năm em làm đủ, ai muốn làm thêm thì nhậnLịch thườngKhông
Tuần thi thứ nhấtHoàng, TrâmLy, Đạt nhận thêm một ca tốiMột người đứng thêm ca chiều muộnKhông
Tuần thi thứ haiLy, Đạt, QuyênHoàng, Trâm đã thi xong, nhận lại caLịch thườngGóc cà phê đóng sớm một tiếng hai tối
Tuần sau thiKhông aiLy, Đạt, Quyên nhận lại đủ caĐược nghỉ bù phần đã đứng thêmKhông

Nguyên tắc ở đây là người thi tuần trước làm bù cho người thi tuần sau và ngược lại. Các em hiểu ngay vì đều được lợi: tuần mình thi có người gánh, tuần bạn thi thì mình gánh lại.

Khi người toàn thời gian đứng thêm giờ trong tuần thi, giữ trong giới hạn làm thêm của Bộ luật Lao động 2019 là không quá 50% số giờ làm bình thường trong ngày và không quá 40 giờ một tháng, có sự đồng ý của họ, và xếp ngày nghỉ bù ngay tuần sau.

Người bù không phải sinh viên

Nếu cả nhóm học cùng trường và thi cùng tuần, xếp lệch không đủ. Bạn cần người có lịch khác hẳn. Một vài nguồn quán nhỏ hay dùng:

  • Người đã nghỉ việc ở quán vẫn giữ liên lạc tốt, nay đi làm giờ hành chính, có thể nhận vài tối trong một hai tuần.
  • Người nhà của nhân viên toàn thời gian đã quen quán, nếu họ muốn và được giao kết đúng quy định.
  • Sinh viên trường khác có lịch thi lệch, tuyển sẵn từ đầu kỳ làm vài ca mỗi tuần để quen việc, rồi nhận nhiều hơn khi tới mùa thi của nhóm chính.
  • Người làm buổi tối có việc chính ban ngày, thường lịch ổn định quanh năm.
  • Chủ quán hoặc quản lý tự đứng một vài ca, nhưng chỉ là phương án cuối, có giới hạn, không phải kế hoạch chính.

Điều quan trọng là người bù phải quen việc từ trước. Gọi một người lạ vào đúng tuần đông nhất, không ai rảnh để kèm, thì người đó gần như chỉ đứng nhìn. Hãy cho họ làm đều vài ca mỗi tháng trong suốt kỳ học.

Khi tuyển cho đầu kỳ sau, một câu hỏi đáng thêm vào buổi gặp là “Em học trường nào, thường thi vào khoảng tháng nào?”. Quán có nhân viên từ hai ba trường khác nhau sẽ ít bị hụt hơn.

Thu gọn có chủ đích thay vì để trống người

Chọn khung ít quan trọng để thu gọn. Ở nhà sách, góc cà phê đóng sớm một tiếng hai tối trong tuần thi thứ hai, còn quầy sách vẫn mở đủ giờ. Khách hiểu nếu được báo trước; khách không hiểu khi vào thấy một người chạy cả hai quầy.

Báo khách từ trước. Nói với khách quen, ghi ở quầy, nhắn trên trang của quán vài ngày trước. Thu gọn có báo khác hẳn đóng cửa bất ngờ.

Rút gọn món hoặc dịch vụ trong tuần đó. Góc cà phê chỉ phục vụ nhóm đồ uống dễ pha trong tuần thi giúp một người làm được việc của hai người.

Không thu gọn khung đông khách nhất. Thu gọn là bỏ phần ít mang lại doanh thu nhất, không phải bỏ phần đông nhất chỉ vì đó là khung sinh viên hay làm.

Giữ thu gọn đúng trong những ngày đã báo. Hết tuần thi thì mở lại đủ giờ ngay, đừng để giờ thu gọn kéo dài thành giờ mới chỉ vì tiện. Khách quen đã nghe báo là hai tuần, kéo thành một tháng thì họ quen đi chỗ khác.

Nói với nhóm thế nào

Việc chuẩn bị chỉ chạy được khi các em hiểu và cùng tham gia. Tin nhắn đầu tiên nên gửi một tháng trước mùa thi, nói rõ mục đích: quán mình muốn các em thi yên tâm, nên cần biết lịch sớm.

Câu mẫu: “Còn khoảng một tháng nữa là tới thi cuối kỳ. Mỗi em nhắn riêng cho anh/chị lịch thi dự kiến và trong tuần thi em làm được tối đa mấy ca nha. Ai thi trước thì tuần sau làm bù giúp bạn thi sau, quán mình chia như kỳ trước.”

Khi có em không trả lời hoặc nói “để em xem”, nhắn riêng nhắc một lần sau ba ngày. Đừng để tới tuần thi mới biết em đó thi đúng tuần đông nhất.

Sau mùa thi, cảm ơn cả nhóm và người toàn thời gian bằng lời, cụ thể: ai đã đứng thêm ca nào. Lần sau xin các em gửi lịch sớm sẽ dễ hơn nhiều khi các em thấy lần trước làm vậy có ích.

Với người toàn thời gian, nói chuyện riêng trước khi gửi tin cho nhóm sinh viên. Họ là người gánh phần lớn nhất trong tuần thi, và họ cần được hỏi chứ không phải được thông báo: “Tuần thi thứ nhất anh/chị cần em đứng thêm ca chiều muộn ba hôm, tuần sau đó em được nghỉ bù hai ngày, em thấy được không?”

Sau mùa thi: quay lại lịch thường và ghi lại bài học

Trả nghỉ bù cho người đã gánh thêm. Người toàn thời gian đứng thêm ca trong tuần thi được xếp nghỉ bù ngay tuần sau, đừng để dồn tới tháng sau rồi quên.

Kiểm lại ai có lịch kỳ sau khác hẳn. Sau thi cuối kỳ thường là kỳ nghỉ hoặc kỳ mới, lịch rảnh của các em thay đổi. Gom lại lịch rảnh trước khi xếp ca tuần đầu kỳ mới.

Ghi ba dòng rút kinh nghiệm. Khung nào vẫn hụt dù đã chuẩn bị, người bù nào làm tốt, cách thu gọn nào khách chấp nhận. Kỳ sau mở ra đọc, không phải nghĩ lại từ đầu.

Không trách em đã giảm ca. Giảm ca mùa thi là điều đã thoả thuận. Nếu bạn để lộ khó chịu, kỳ sau các em sẽ không báo lịch thật mà xin nghỉ đột xuất.

Cập nhật danh sách người bù. Người bù nào đã nhận ca và làm tốt, hỏi họ có muốn giữ vài ca đều đặn mỗi tháng không. Người bù quen việc quanh năm là thứ quý nhất cho mùa thi kỳ sau.

Câu hỏi thường gặp

Nên hỏi lịch thi của sinh viên làm thêm trước bao lâu?

Khoảng một tháng trước mùa thi là vừa, kể cả khi lịch chính thức chưa có. Lịch dự kiến đủ để thấy tuần nào nguy cơ hụt người, rồi cập nhật lại khi trường công bố lịch chính thức.

Có nên bắt sinh viên đi làm trong tuần thi không?

Không nên ép. Cách bền hơn là hỏi mỗi em làm được tối đa bao nhiêu ca, xếp lệch để người thi trước làm bù người thi sau, và chuẩn bị người bù không phải sinh viên.

Nếu cả nhóm thi cùng một tuần thì làm sao?

Lúc đó cần người bù có lịch khác hẳn, như người đi làm giờ hành chính nhận ca tối, và thu gọn giờ mở ở khung ít quan trọng. Kỳ tuyển sau nên đa dạng trường của nhân viên.

Người toàn thời gian đứng thêm ca mùa thi có được nghỉ bù không?

Nên xếp nghỉ bù ngay tuần sau và giữ phần làm thêm trong giới hạn của Bộ luật Lao động 2019. Cách trả lương cho giờ làm thêm hỏi kế toán và tra văn bản hiện hành.

Đóng cửa sớm vài tối trong mùa thi có làm mất khách không?

Nếu báo trước và chỉ thu gọn khung ít khách, phần lớn khách quen hiểu. Mất khách thường xảy ra khi quán mở đủ giờ mà thiếu người, khách chờ lâu và phục vụ kém.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138