DieuDong.comĐiều Động
Nhân viên bán thời gian, thời vụ

Giữ nhân viên bán thời gian ở lại lâu: 7 điều nằm ngay trong cách xếp ca

Nhân viên bán thời gian nghỉ việc thường vì lịch ca chứ không chỉ vì lương. Bảy điều chỉnh trong cách xếp ca giúp họ ở lại qua nhiều kỳ học và nhiều mùa.

Two young staff laughing while wiping down a glass bubble tea counter at closing, shot from a low side angle with faces turned away, cool evening light, teal accents

Nhân viên bán thời gian ở lại lâu khi lịch ca của họ đoán trước được, báo sớm, tôn trọng giờ học và việc riêng, chia ca khó công bằng, và có đường để được giao việc nhiều hơn; phần lớn những điều này nằm trong tay người lập ca chứ không cần tăng chi phí. Khi hỏi người bán thời gian vì sao nghỉ, câu trả lời hay gặp là “lịch thay đổi liên tục”, “báo ca sát quá”, “toàn bị xếp ca tối”, chứ không chỉ là chuyện tiền.

Bài này đi qua bảy điều chỉnh cụ thể, mỗi điều kèm cách làm trong bảng ca và câu nói với nhân viên. Ví dụ là một tiệm trà sữa giả định ở Hà Nội với sáu nhân viên bán thời gian, đã từng thay gần hết người trong một năm.

1. Mỗi người có một “xương sống” ca cố định

Giữ một hai ca cố định cho mỗi người, phần còn lại mới xoay. Ví dụ em Hà luôn có tối thứ Ba và sáng Chủ nhật. Em tổ chức việc học, việc nhà quanh hai ca này, không phải chờ bảng mới để biết tuần sau thế nào.

Ca cố định không đổi trừ khi người làm xin đổi. Quản lý muốn đổi ca cố định của ai thì nói trước ít nhất vài tuần, giải thích lý do. Đổi đột ngột là mất niềm tin nhanh nhất.

Ghi ca cố định thành một lớp riêng trong bảng tính. Mỗi tuần mới, bảng tự điền sẵn các ca cố định, người lập ca chỉ xếp phần còn trống. Vừa đỡ việc, vừa không ai lỡ tay xoá ca cố định của người khác.

Đừng cố định hết. Quán vẫn cần chỗ linh hoạt. Ca cố định nên chiếm khoảng một nửa số giờ của mỗi người, nửa còn lại xoay theo đăng ký tuần.

Hỏi người làm chọn ca cố định nào. Đừng tự gán. Hỏi: “Trong tuần em muốn giữ cố định buổi nào?”. Người làm tự chọn thì họ giữ ca đó kỹ hơn nhiều so với ca được giao. Nếu hai người cùng muốn một ca, ưu tiên người làm lâu hơn, người kia chọn ca thứ hai.

2. Báo lịch sớm và ít sửa

Người bán thời gian thường có một việc khác: đi học, làm chỗ khác, chăm con. Lịch ca gửi tối Chủ nhật cho tuần bắt đầu sáng thứ Hai buộc họ chọn giữa quán bạn và những thứ kia. Ở tiệm trà sữa ví dụ, trước đây lịch gửi tối Chủ nhật; sau khi chuyển sang gửi trưa thứ Sáu, số tin nhắn xin đổi ca trong tuần giảm hẳn.

Báo sớm chỉ có giá trị nếu ít sửa. Một bảng gửi sớm rồi sửa ba lần trong tuần còn tệ hơn bảng gửi muộn mà giữ nguyên. Giữ nguyên tắc: sau khi gửi, quán chỉ sửa khi có lý do bất khả kháng, và báo riêng người bị ảnh hưởng trước khi sửa bảng chung.

Đếm số lần sửa bảng mỗi tháng là một thước đo đơn giản. Nếu tháng nào cũng phải sửa nhiều, nguyên nhân thường nằm ở bước lập: chưa hỏi lịch rảnh, chưa có người dự bị, hay chưa tính đúng số người cần. Sửa ở bước đó, đừng sửa bằng cách nhắn tin chữa cháy.

Câu mẫu khi buộc phải sửa: “Tuần này quán mình phải đóng sớm tối thứ Tư vì sửa điện, ca của em rút còn hai tiếng. Anh/chị xin lỗi vì báo muộn, em muốn bù sang buổi nào trong tuần thì nói anh/chị nha.” Một câu xin lỗi kèm đề nghị bù giữ người tốt hơn một tin nhắn thông báo trống trơn.

3. Chia ca khó cho đều và cho thấy là đều

Ca khó ở tiệm trà sữa là ca đóng cửa tối thứ Sáu, thứ Bảy và ca dọn tổng vệ sinh sáng thứ Hai. Thay vì để người lập ca tự nhớ, tiệm đếm công khai theo tháng (số liệu giả định):

Nhân viênĐóng cửa tối cuối tuầnTổng vệ sinhCa lễ trong thángGhi chú
Hà210Tháng sau ưu tiên nhận ca lễ
Tùng311Đã đủ, tháng sau giảm
Mai100Tháng sau thêm một ca đóng cửa
Khoa211—
Linh210—
Quân200Mới vào giữa tháng

Bảng này đặt ngay cạnh bảng ca trong nhóm chat, ai cũng xem được. Khi có người thấy mình bị xếp ca đóng cửa nhiều, họ nhìn bảng và thấy thật hay không. Nếu thật, người lập ca sửa tháng sau. Nếu không, chuyện kết thúc mà không cần tranh luận.

Điều quan trọng là bảng đếm chứ không phải lời hứa. Câu “quán mình chia đều mà” không thuyết phục ai; con số ai cũng xem được thì thuyết phục.

Người mới vào giữa tháng như Quân được ghi chú riêng để không bị so oan. Tháng đầu, họ chưa nhận ca đóng cửa vì chưa được hướng dẫn, và mọi người hiểu vì sao cột của họ thấp.

4. Tôn trọng mùa thi và việc riêng

Người bán thời gian không bỏ quán vì một tuần thi, họ bỏ quán vì cảm thấy quán không cho họ đi thi. Vài cách làm cụ thể:

  • Đầu kỳ, hỏi khoảng tuần thi của từng người và ghi vào bảng tính trước.
  • Trong tuần thi, mặc định giảm ca của người đó xuống mức thấp nhất họ đề nghị, không bắt họ xin nghỉ từng buổi.
  • Đổi lại, nói rõ là tuần trước và tuần sau thi quán cần họ làm bù đủ phần.
  • Với người có con nhỏ, hỏi giờ đưa đón con và tránh xếp ca chạm giờ đó.
  • Với người làm hai nơi, hỏi lịch cố định của nơi kia để không xếp trùng.
  • Khi người làm báo có việc gia đình gấp, xử lý theo quy tắc đổi ca chung, không tra hỏi chi tiết chuyện riêng.

Câu nên nói đầu kỳ: “Tuần thi của em là tuần nào? Quán mình giảm ca cho em tuần đó, tuần trước với tuần sau em làm bù giúp anh/chị nha.”

Những điều này không làm quán thiếu người nếu biết trước. Thứ làm quán thiếu người là ba người cùng xin nghỉ vào thứ Sáu của tuần thi mà không ai biết trước.

5. Cho đường lên: giao thêm việc theo thời gian

Sau vài tháng, giao việc có trách nhiệm hơn. Mở cửa, đóng cửa, đếm két, kèm người mới. Người bán thời gian thấy mình được tin thì có lý do ở lại hơn là chỉ đứng quầy mãi.

Có một vai “trưởng ca bán thời gian”. Người làm lâu nhất được giao giữ ca khi quản lý không có mặt. Vai này nên đi kèm quyền lợi theo thoả thuận, không chỉ thêm trách nhiệm.

Cho người cũ chọn ca trước. Khi mở đăng ký tuần, người làm trên sáu tháng được ghi trước một ngày. Đó là một phần thưởng không tốn đồng nào.

Nói rõ tiêu chí. Ai cũng cần biết làm thế nào để được giao việc nhiều hơn: số tháng làm, đã học xong quy trình nào. Tiêu chí mập mờ dễ thành chuyện thiên vị.

Dạy chéo việc. Người chỉ đứng quầy pha chế có thể học thêm việc nhận hàng, kiểm kho. Học thêm việc làm công việc đỡ nhàm và giúp quán có người thay khi ai đó nghỉ. Xếp ca học việc vào bảng như ca thường, có tên người kèm.

Ghi nhận bằng lời, đúng lúc. Một câu “Tối qua em đóng cửa gọn lắm, sáng nay mở ra không phải dọn gì” nói ngay hôm sau có giá trị hơn một lời khen chung chung cuối năm.

6 và 7. Hỏi đều đặn, và hỏi người sắp đi

Điều thứ sáu là hỏi đều đặn. Mỗi tháng, người quản lý nói chuyện ngắn với từng người bán thời gian, mười phút thôi, với ba câu: “Ca của em tháng này có chỗ nào bất tiện không?”, “Tháng sau em có thay đổi gì về lịch không?”, “Có việc gì em muốn học thêm không?”. Người bán thời gian ít khi tự nói, nhưng khi được hỏi thì thường nói thật.

Điều thứ bảy là hỏi người sắp nghỉ. Khi ai đó báo nghỉ, đừng chỉ hỏi ngày làm cuối. Hỏi thêm: “Điều gì khiến em quyết định nghỉ? Nếu quán mình đổi được một thứ, đó là gì?”. Ghi câu trả lời vào sổ. Sau năm sáu người, bạn sẽ thấy một hai lý do lặp lại, và đó thường là chuyện xếp ca.

Ở tiệm trà sữa ví dụ, sổ ghi lý do nghỉ cho thấy bốn trong sáu người nghỉ có nhắc tới việc bị báo ca sát giờ. Sau khi đổi sang gửi lịch trưa thứ Sáu và giữ ca cố định, trong sáu tháng tiếp theo tiệm chỉ thay một người.

Không cần giữ người bằng mọi giá. Có người nghỉ vì đã tốt nghiệp, vì chuyển thành phố, đó là chuyện bình thường. Mục tiêu là không để người tốt nghỉ vì những thứ quán sửa được. Người nghỉ trong vui vẻ cũng thường là người giới thiệu bạn bè tới làm thay, và quay lại khi có dịp.

Những thứ không giữ được người dù tốn công

Liên hoan, quà cáp khi lịch ca vẫn rối. Một buổi ăn uống cuối tháng không bù được ba tuần bị báo ca sát giờ. Người bán thời gian vẫn đi, chỉ là đi sau bữa liên hoan.

Hứa hẹn chung chung về tương lai. Câu “làm tốt rồi sau này quán mình tính” mà không nói tính gì, khi nào, thì người làm nghe nhiều lần sẽ hiểu là không có gì. Nếu chưa có gì cụ thể, đừng hứa.

Nhóm chat sôi nổi nhưng toàn chuyện ca. Nhóm chat của quán nhắn ca lúc mười một giờ đêm, gọi người thay lúc sáu giờ sáng, làm người bán thời gian thấy mình phải trực điện thoại suốt ngày. Đặt giờ nhắn việc trong nhóm, ngoài giờ chỉ nhắn chuyện khẩn.

Giữ người bằng cách khó cho nghỉ. Bắt báo nghỉ quá sớm, giữ lại phần lương chưa trả, hay làm khó khi người ta xin nghỉ hẳn chỉ khiến người còn ở lại thấy và tính đường đi sớm. Trả đủ, đúng hạn, kể cả với người nghỉ, là việc vừa đúng luật vừa giữ tiếng cho quán.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nhân viên bán thời gian hay nghỉ việc sau vài tháng?

Lý do hay gặp là lịch ca thay đổi liên tục, báo ca sát giờ, bị dồn ca khó, không được tôn trọng giờ học hay việc riêng. Phần lớn những lý do này nằm trong cách xếp ca và sửa được mà không tốn thêm chi phí.

Ca cố định có làm quán mất linh hoạt không?

Không nếu chỉ cố định khoảng một nửa số giờ của mỗi người. Nửa còn lại vẫn xoay theo đăng ký tuần, đủ để quán điều chỉnh theo lượng khách.

Có nên công khai bảng đếm ca khó trong nhóm chat không?

Nên, nếu bảng chỉ ghi số ca chứ không ghi chuyện riêng. Công khai giúp mọi người tự kiểm và giảm nghi ngờ thiên vị, người lập ca cũng phải chia đều hơn.

Người làm lâu năm có nên được ưu tiên chọn ca không?

Có thể, như một phần thưởng không tốn tiền, miễn là quy tắc ghi rõ và áp đều cho mọi người đạt điều kiện. Cần tránh ưu tiên theo cảm tình của người lập ca.

Hỏi nhân viên sắp nghỉ có ích gì khi họ đã quyết đi?

Người sắp đi thường nói thật hơn người đang làm. Câu trả lời của họ, gom lại sau vài người, chỉ ra đúng chỗ quán cần sửa để người tiếp theo ở lại lâu hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138