Tiệm giặt sấy nên chia ca theo dòng chảy của đồ: người ca sáng nhận đồ khách gửi trên đường đi làm và cho máy chạy, người ca chiều gấp, đóng túi và đứng quầy lúc khách tan làm tới lấy, còn việc đi giao trả được gom thành hai chuyến cố định trong ngày. Đặt giờ nhận đồ cuối để kịp trả trong ngày, và ghi rõ ai chịu trách nhiệm từng túi đồ từ lúc nhận tới lúc trả.
Ví dụ trong bài là một tiệm giặt giả định ở Bắc Ninh, gần khu nhà trọ công nhân và khu chung cư, 4 người làm, mở từ 6 giờ 30 đến 21 giờ, nhận cả giặt theo ký và giặt chăn mền. Bạn sẽ thấy bảng phân việc theo dòng, chỗ nghẽn hay gặp ở tiệm giặt, cách tính số máy và số người, và cách giữ đồ của khách không bị lẫn khi đổi ca.
Tiệm giặt bận vì máy, không chỉ vì khách
Khác với quán ăn hay tiệm tóc, khách tiệm giặt chỉ có mặt vài phút: đưa túi đồ, nhận phiếu, đi. Phần việc nặng xảy ra khi khách đã đi rồi, và nó chạy theo nhịp của máy chứ không theo nhịp người. Một mẻ giặt cộng sấy mất khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng; nếu buổi sáng nhận ba mươi túi đồ mà chỉ có bốn máy giặt, thì máy phải chạy liên tục tới chiều mới hết, và người đứng ca phải có mặt để chuyển đồ từ máy giặt sang máy sấy đúng lúc.
Nghĩa là số người cần không tính bằng số khách đứng ở quầy, mà bằng ba câu: bao nhiêu túi phải xong trong ngày, máy có đủ để chạy hết không, và khâu gấp đóng túi cần bao nhiêu tay. Khâu gấp mới là khâu ngốn người: gấp gọn một túi đồ giặt theo ký mất mười tới mười lăm phút, ba mươi túi là cả buổi chiều của một người.
Chỗ thứ ba hay bị xem nhẹ là trách nhiệm từng túi đồ. Khi đồ đi qua tay người ca sáng (nhận, phân loại, cho vào máy) rồi người ca chiều (sấy, gấp, trả), lẫn đồ, mất tất, giặt nhầm đồ ra màu chung với đồ trắng đều xảy ra ở chỗ giao giữa hai ca. Bảng ca của tiệm giặt phải đi kèm cách đánh dấu túi và sổ giao ca ghi rõ túi nào đang ở khâu nào.
Bảng phân việc theo dòng cho tiệm 4 người
Ví dụ giả định cho một ngày thường, mở từ 6 giờ 30 đến 21 giờ.
| Khung giờ | Dòng việc chính | Ca sáng (2 người) | Ca chiều (2 người) |
|---|---|---|---|
| 6 giờ 30 – 8 giờ 30 | Nhận đồ khách đi làm | 1 người quầy, 1 người phân loại và cho máy chạy | Chưa vào |
| 8 giờ 30 – 12 giờ | Giặt, sấy liên tục; chăn mền | Cả hai chạy máy, bắt đầu gấp mẻ đầu | Chưa vào |
| 12 giờ – 14 giờ 30 | Gấp, đóng túi; chuyến giao trưa | 1 người gấp, 1 người đi giao | 1 người vào lúc 12 giờ 30, gối ca |
| 14 giờ 30 – 17 giờ | Gấp nốt, giặt mẻ nhận trưa | Về lúc 14 giờ 30 – 15 giờ | 2 người gấp, chạy máy |
| 17 giờ – 21 giờ | Khách tới lấy đồ, chuyến giao tối | Đã về | 1 người quầy, 1 người đi giao 18 – 19 giờ |
Ca sáng từ 6 giờ 30 đến khoảng 14 giờ 30, ca chiều từ 12 giờ 30 đến 21 giờ, mỗi ca khoảng tám tiếng kể cả nghỉ giữa giờ. Hai tiếng gối ca từ 12 giờ 30 là lúc tiệm có ba bốn người, cũng là lúc khâu gấp được đẩy nhanh nhất.
Với bốn người, mỗi người nghỉ một ngày mỗi tuần thì có hai ngày ca chiều chỉ một người. Ngày đó bỏ chuyến giao tối hoặc dời chuyến giao sang hôm sau, báo khách từ lúc nhận đồ.
Giờ nhận đồ cuối và cam kết trả trong ngày
Đặt giờ nhận đồ cuối cho giao trong ngày. Lấy thời gian giặt sấy cộng thời gian gấp, tính ngược từ giờ khách hay tới lấy. Ví dụ đồ nhận sau 11 giờ thì hẹn trả sau 18 giờ, nhận sau 15 giờ thì hẹn sáng hôm sau. Ghi rõ trên phiếu và nói với khách khi nhận.
Chăn mền, đồ lớn có lịch riêng. Chăn mền chiếm máy lớn lâu và sấy lâu. Gom vào buổi sáng ngày thường, không nhận trả trong ngày vào cuối tuần nếu máy lớn đã kín.
Không hứa trả gấp khi ca chiều chỉ có một người. Đồ trả gấp phải có người gấp ngay lúc mẻ sấy xong. Ngày ca chiều thiếu người, ghi chú ở quầy: hôm nay không nhận giặt gấp.
Mùa mưa, mùa nồm phải giảm cam kết. Những tuần mưa kéo dài, khách gửi nhiều hơn hẳn và máy sấy chạy không kịp. Báo trước cho khách quen thời gian trả dài hơn, đừng ép ca chiều ở lại muộn mỗi ngày để giữ lời hứa cũ.
Từ số túi mỗi ngày ra số giờ người cần
Thay vì đoán "chắc cần thêm một người", hãy tính giờ người cho từng khâu. Ví dụ giả định một ngày nhận 40 túi đồ giặt theo ký và 6 bộ chăn mền:
| Khâu | Thời gian mỗi đơn vị | Số lượng | Giờ người |
|---|---|---|---|
| Nhận đồ, cân, ghi phiếu | Khoảng 3 phút một túi | 40 túi | Khoảng 2 giờ |
| Phân loại, cho máy, chuyển sang sấy | Khoảng 4 phút một túi | 40 túi | Khoảng 2 giờ 40 phút |
| Gấp, đóng túi | Khoảng 12 phút một túi | 40 túi | Khoảng 8 giờ |
| Chăn mền: giặt, sấy, gấp | Khoảng 15 phút một bộ | 6 bộ | Khoảng 1 giờ 30 phút |
| Trả đồ, thu tiền | Khoảng 2 phút một túi | 40 túi | Khoảng 1 giờ 20 phút |
| Giao trả hai chuyến | Khoảng 1 giờ một chuyến | 2 chuyến | Khoảng 2 giờ |
Cộng lại khoảng 17 đến 18 giờ người, chưa tính vệ sinh máy, dọn tiệm và thời gian chờ khách. Với hai ca tám tiếng mỗi ca hai người là 32 giờ người, tiệm có dư để nghỉ giữa giờ, chờ máy và gánh ngày đông. Nếu ngày nào tiệm chỉ còn ba người, đó là 24 giờ người, vẫn đủ nhưng sát.
Cách đo: một tuần bình thường, ghi lại bằng tay thời gian gấp vài túi, thời gian nhận vài khách. Con số của tiệm bạn mới là con số dùng được.
Giao ca để không lẫn và mất đồ
Năm bước này nên nằm trong khoảng gối ca từ 12 giờ 30 đến 14 giờ 30, khi người ca sáng chưa về:
- Người ca sáng đếm số túi đã nhận từ đầu ngày theo phiếu, chia ba nhóm: đã xong và đóng túi, đang trong máy, chưa giặt.
- Kiểm số túi thực tế khớp với số phiếu từng nhóm. Lệch thì tìm ngay, khi người nhận đồ còn ở tiệm.
- Ghi vào sổ giao ca những túi có yêu cầu riêng: giặt riêng đồ trắng, không sấy, giặt tay, có đồ dễ phai màu.
- Ghi những túi khách hẹn giao tận nơi, giờ hẹn và ai đi giao.
- Người ca chiều ký nhận trong sổ. Từ lúc đó các túi đang trong tiệm thuộc trách nhiệm ca chiều.
Nếu có đồ thất lạc, sổ giao ca giúp biết đồ mất ở khâu nào. Đừng xử lý bằng cách trừ tiền người làm: phạt tiền thay cho kỷ luật là điều luật cấm. Tìm nguyên nhân trong quy trình (túi không đánh dấu, máy giặt chung hai khách) rồi sửa quy trình đó.
Người đi giao đồ: ca riêng hay kiêm
Tiệm giặt gần khu trọ, chung cư thường nhận giao trả tận nơi. Nhiều tiệm để người đứng quầy tranh thủ chạy đi giao, kết quả là quầy trống đúng lúc khách tới lấy đồ, hoặc người giao bị gọi về giữa đường. Với tiệm bốn người, cách gọn nhất là gom giao trả thành hai chuyến cố định: chuyến trưa từ khoảng 12 giờ đến 13 giờ 30, chuyến tối từ 18 giờ đến 19 giờ. Mỗi chuyến giao bởi một người đang trong khoảng gối ca hoặc khi ca có hai người.
Khách đặt giao ngoài hai khung đó thì hẹn sang chuyến gần nhất. Câu nói với khách: "Dạ tiệm mình giao hai chuyến trưa và tối, đồ của anh/chị sẽ tới trong chuyến tối, khoảng 18 giờ đến 19 giờ." Phần lớn khách chấp nhận khi biết giờ cụ thể, ít ai chịu khi chỉ nghe "lát nữa em mang qua".
Nếu tiệm nhận giao nhiều, tới mức hai chuyến không đủ, đó là lúc nên có một người bán thời gian chỉ làm giao nhận vào khung chiều tối. Người này không cần đứng quầy, chỉ cần biết đọc phiếu, kiểm số túi và nhận tiền đúng. Ghi giờ đi giao vào bảng ca như mọi giờ làm khác, kể cả khi người giao dùng xe riêng; chuyện hỗ trợ xăng xe nên thoả thuận rõ ngay từ đầu.
Những chỗ chủ tiệm giặt hay sai
- Để một người mở tiệm từ 6 giờ 30 đến đóng cửa 21 giờ. Tiệm nhỏ thường bắt đầu bằng một người ôm cả ngày vì "máy chạy mà, ngồi chờ thôi". Thực tế người đó đứng chuyển đồ, gấp đồ gần như liên tục, mười bốn tiếng mỗi ngày là vượt xa giờ làm bình thường. Chia hai ca, kể cả khi ca thứ hai là chủ tiệm tự đứng.
- Không tính giờ gấp đồ. Chủ tiệm tính số người theo số máy và bỏ quên khâu gấp. Đếm thử một buổi: mất bao nhiêu phút cho một túi, nhân với số túi một ngày, sẽ thấy cần bao nhiêu giờ người cho riêng khâu này.
- Nghỉ giữa giờ không có thật. Người làm tiệm giặt ăn trưa giữa hai mẻ sấy, bị gọi ra quầy liên tục. Xếp khung nghỉ so le khi có hai người, và người đang nghỉ không bị gọi trừ khi có việc gấp.
- Không có ngày nhận đồ hạn chế. Mỗi tuần nên có một ngày ít việc (thường giữa tuần) để bảo dưỡng máy, vệ sinh lồng giặt, và để ngày nghỉ của nhân viên rơi vào đó.
Nếu bạn chỉ sửa được một việc tuần này, hãy viết sổ giao ca. Đó là thứ rẻ nhất mà giải quyết được nhiều cãi vã nhất giữa hai ca.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm giặt sấy nhỏ có 2 người thì chia ca thế nào?
Với hai người, thường mỗi người một ca liền khoảng tám tiếng, gối nhau một đến hai tiếng giữa trưa để gấp đồ và giao trả. Rút giờ mở cửa xuống khoảng 13 đến 14 tiếng, có một ngày đóng sớm trong tuần để mỗi người có ngày nghỉ. Đừng để một người làm cả ngày.
Có cần người trực tiệm khi máy chạy qua đêm không?
Không nên để máy giặt, máy sấy chạy qua đêm khi không có người. Máy sấy hoạt động lâu không ai trông có nguy cơ cháy. Nếu muốn tận dụng máy, kéo ca chiều muộn hơn trong khuôn khổ giờ làm, và tắt hết máy khi đóng tiệm.
Người giao đồ dùng xe riêng có được tính giờ làm không?
Thời gian đi giao là thời gian làm việc cho tiệm, nên được ghi vào bảng ca như mọi giờ làm khác. Chuyện hỗ trợ xăng xe, hao mòn xe nên thoả thuận rõ từ đầu. Cách tính chi tiết hỏi kế toán hoặc tra văn bản hiện hành.
Khách phàn nàn đồ trả muộn thì nhân viên nên nói gì?
Nhận lỗi ngắn gọn, nói giờ trả mới cụ thể và giữ đúng giờ đó. Ví dụ: tiệm xin lỗi anh/chị, đồ sẽ có lúc 19 giờ tối nay, tiệm giao tới tận nơi. Sau đó xem lại giờ nhận đồ cuối có hợp lý không, chứ đừng đổ lỗi cho ca chiều.
Mùa mưa khách tăng gấp đôi thì có nên kéo dài ca không?
Kéo dài ca vài ngày được, với điều kiện người lao động đồng ý và trong giới hạn làm thêm theo luật. Nếu mùa mưa kéo dài hàng tuần, thêm một người bán thời gian cho khâu gấp và giao trả hợp lý hơn, đồng thời báo khách thời gian trả dài hơn thường lệ.