Quán cà phê mở từ 6 giờ sáng đến 10 giờ tối nên chia thành hai ca chính khoảng 8 tiếng, gối nhau một tiếng giữa trưa, và thêm một ca ngắn chồng vào giờ cao điểm sáng nếu quán bán mang đi nhiều. Nguyên tắc giữ cả ngày: lúc nào quầy pha chế cũng có ít nhất một người biết pha đủ món, và không ai phải đứng quá giờ làm bình thường chỉ vì bảng ca thiếu người.
Phần dưới đi theo một quán giả định ở Đà Nẵng: 6 nhân viên, khách văn phòng ghé mua từ 6 giờ 30 đến 8 giờ 30, buổi chiều sinh viên ngồi lâu, tối thứ Sáu và thứ Bảy đông hơn hẳn. Bạn sẽ thấy cách tách vai trò pha chế với phục vụ, khi nào cần ca gãy, khi nào không, và cách tự kiểm bảng ca trước khi gửi cho cả nhóm.
Quán cà phê khác các loại hình khác ở chỗ nào khi xếp ca
Điểm riêng của quán cà phê là đỉnh khách rơi rất sớm và rất ngắn. Khách văn phòng muốn lấy ly mang đi trong vòng năm phút, nên khung 6 giờ 30 đến 8 giờ 30 có thể dồn gần một nửa số ly bán cả buổi sáng. Sau 9 giờ, quán thưa hẳn; tới chiều lại có một đợt khách ngồi lâu, gọi ít nhưng chiếm bàn, cần người dọn và châm trà đá hơn là cần người pha.
Vì thế việc chia người không thể chia đều theo giờ. Một quán mở 16 tiếng nếu chia hai ca, mỗi ca ba người, thì giữa buổi sáng sẽ có người đứng không, còn 7 giờ sáng lại thiếu tay. Cách làm của người trong nghề là nhìn quán theo vai trò trước rồi mới tới số người: ai giữ máy pha, ai nhận đơn và thu tiền, ai ra bàn dọn dẹp. Lúc thưa khách, một người có thể ôm hai vai; lúc đông, mỗi vai cần ít nhất một người riêng.
Chỗ thứ hai cần để ý là việc chuẩn bị đầu ngày và đóng cửa cuối ngày. Mở quán lúc 6 giờ nghĩa là người ca sáng phải có mặt sớm hơn để bật máy, xả nước, ủ cốt, pha sẵn đường nước. Đóng lúc 10 giờ tối thì còn rửa ca, lau máy, đếm tiền, đổ rác. Hai khoảng này hay bị bỏ ra ngoài bảng ca, rồi nhân viên làm "chùa" mỗi ngày nửa tiếng. Nếu muốn giữ người lâu, hãy tính phần việc đó vào giờ ca ngay từ đầu.
Bảng ca mẫu một ngày thường cho quán 6 người
Bảng dưới là ví dụ giả định cho ngày trong tuần. Mỗi người làm một ca, ca gối nhau từ 13 giờ đến 14 giờ để giao ca không bỏ trống quầy.
| Ca | Giờ | Số người | Vai trò | Việc phải xong trong ca |
|---|---|---|---|---|
| Ca sáng | 5 giờ 30 – 13 giờ 30 | 2 | 1 pha chế, 1 thu ngân kiêm phục vụ | Mở máy, ủ cốt, nhận hàng sữa, đá; ghi sổ giao ca |
| Ca chồng sáng | 6 giờ 30 – 10 giờ 30 | 1 | Pha chế thứ hai hoặc đóng ly mang đi | Chỉ đứng quầy, không nhận việc dọn kho |
| Ca chiều tối | 13 giờ 30 – 21 giờ 30 | 2 | 1 pha chế, 1 phục vụ | Pha sẵn cốt cho tối, dọn bàn khách ngồi lâu |
| Ca đóng cửa | 17 giờ – 22 giờ 30 | 1 | Phục vụ, đóng quán | Rửa ca, lau máy, đếm két, khoá cửa cùng ca chiều tối |
Tổng mỗi ngày là sáu suất ca, đúng với sáu người, nhưng không phải ai cũng đi đủ bảy ngày. Ngày nghỉ của từng người sẽ được bù bằng cách cho người ca chồng sáng dời sang ca khác, hoặc tối thiểu ngày thưa nhất trong tuần rút ca chồng sáng đi. Ca chồng sáng chỉ bốn tiếng, rất hợp với sinh viên học buổi chiều.
Hai ca chính đều tám tiếng tính cả thời gian chuẩn bị và dọn dẹp. Nếu quán của bạn mất nhiều hơn nửa tiếng để mở cửa, dời giờ vào ca sáng sớm hơn thay vì bắt người đến sớm mà không ghi giờ.
Ai đứng quầy pha chế giờ cao điểm sáng
Người pha nhanh nhất đứng máy, không đứng thu ngân. Giờ cao điểm sáng, nút thắt luôn là máy pha và khâu lắc, chứ không phải khâu nhận tiền. Đặt người tay nghề tốt nhất vào máy, người mới học vào khâu đóng ly, dán nắp, gọi tên món.
Thu ngân không rời quầy để đi dọn bàn. Khách mang đi chờ lâu ở khâu thanh toán là bỏ đi. Từ 6 giờ 30 đến 8 giờ 30, người thu ngân chỉ nhận đơn và trả ly; bàn bẩn để tới lúc thưa khách mới dọn, trừ khi có khách ngồi đang chờ chỗ.
Ca chồng sáng phải biết pha ít nhất các món bán chạy. Không cần biết hết thực đơn, nhưng phải pha được ba bốn món chiếm phần lớn đơn buổi sáng. Người chưa biết pha thì xếp ca chồng chiều, nơi áp lực thấp hơn, để học dần.
Không xếp hai người mới cùng một ca sáng. Nếu cả hai đều chưa quen, một ca sáng hỏng là hỏng cả ngày bán: hết cốt, đá không đủ, đơn mang đi xếp hàng. Mỗi ca sáng cần ít nhất một người đã làm quen việc mở quán.
Ghi rõ ai giữ chìa khoá và mở két. Ca sáng mở cửa phải là người được giao chìa khoá. Nếu người đó nghỉ, bảng ca phải ghi tên người thay ngay cạnh, đừng để 5 giờ 30 sáng mới gọi nhau.
Có cần ca gãy cho quán cà phê không
Ca gãy là ca chia làm hai đoạn trong ngày, ví dụ làm từ 6 giờ đến 10 giờ rồi quay lại từ 17 giờ đến 21 giờ. Với quán cà phê có hai đỉnh rõ (sáng sớm và tối cuối tuần), ca gãy nghe có vẻ hợp lý vì trả đúng giờ cần người. Thực tế ca gãy chỉ ổn với người ở gần quán và tự nguyện chọn; với người ở xa, khoảng nghỉ giữa trưa gần như mất trắng vì không kịp về nhà.
Nếu bạn dùng ca gãy, hãy làm ba việc. Một, chỉ xếp cho người đã đồng ý bằng lời rõ ràng, và cho họ quyền rút lại khi lịch học hay việc nhà thay đổi. Hai, không xếp ca gãy hai ngày liền cho cùng một người, vì đi về bốn lượt mỗi ngày rất mệt. Ba, tính giờ đúng: hai đoạn cộng lại vẫn là giờ làm, khoảng giữa không phải giờ trực chờ, quán không được gọi người đó quay lại làm việc trong khoảng nghỉ.
Một phương án nhẹ hơn ca gãy là dùng hai ca ngắn cho hai người khác nhau: một bạn sinh viên nhận ca chồng sáng bốn tiếng, một bạn khác nhận ca chồng tối thứ Sáu và thứ Bảy. Quán vẫn có thêm tay đúng giờ đông, mà không ai phải chia ngày của mình ra làm hai. Câu nên hỏi nhân viên trước khi chọn: "Em muốn làm ít ngày mà dài giờ, hay nhiều ngày mà ngắn giờ?" Câu trả lời sẽ cho bạn biết ai hợp ca ngắn, ai hợp ca dài.
Cuối tuần và tối thứ Sáu: thêm người vào đâu
Đỉnh cuối tuần của quán cà phê khác ngày thường: sáng muộn hơn, khách ngồi lâu hơn, tối đông hơn. Bảng so sánh dưới giúp bạn quyết định thêm người vào ca nào.
| Khung | Ngày thường | Thứ Bảy, Chủ nhật | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| 6 – 9 giờ | Đông mang đi | Thưa hơn, khách đến muộn | Cuối tuần bỏ ca chồng sáng, dời người sang chiều |
| 9 – 14 giờ | Thưa | Đông khách ngồi | Cần thêm người phục vụ bàn, không cần thêm pha chế |
| 14 – 17 giờ | Sinh viên ngồi lâu | Gia đình, nhóm bạn | Một người dọn bàn liên tục |
| 17 – 22 giờ | Vừa phải | Đông nhất tuần | Thêm một người ca chồng tối, giữ hai pha chế tới 21 giờ |
Sai lầm hay gặp là giữ nguyên bảng ca ngày thường cho cả tuần rồi trông vào việc "ai rảnh thì phụ". Kết quả là thứ Bảy người ca chiều tối phải kéo thêm hai ba tiếng, còn sáng Chủ nhật hai người đứng nhìn nhau. Một bảng ca riêng cho cuối tuần, dù chỉ khác hai dòng, cũng đỡ cho cả quán.
Hãy đếm số ly bán theo giờ trong hai tuần bằng hoá đơn hoặc sổ tay trước khi đổi bảng. Nhìn số thật sẽ thấy cuối tuần quán của bạn đông lúc nào, không phải đoán theo cảm giác của người đứng quầy.
Giờ làm, nghỉ giữa ca và ca đóng cửa muộn
Quán mở 16 tiếng rất dễ để một người làm quá giờ mà không ai để ý. Năm bước sau giúp bạn giữ bảng ca trong khuôn khổ Bộ luật Lao động 2019 và vẫn đủ người.
- Giữ mỗi ca không quá 8 giờ làm bình thường trong ngày và tổng tuần không quá 48 giờ. Ca tám tiếng sáu ngày một tuần đã chạm trần 48 giờ, nên mọi giờ kéo thêm đều là làm thêm.
- Chừa nghỉ giữa giờ cho ca làm liên tục từ 6 giờ trở lên: ít nhất 30 phút. Ghi rõ khung nghỉ của từng người, ví dụ pha chế ca sáng nghỉ từ 10 giờ 30, sau khi ca chồng sáng đã về và quán đã thưa.
- Ca đóng cửa nếu kéo qua 22 giờ thì phần sau 22 giờ là làm việc ban đêm (khung từ 22 giờ đến 6 giờ). Cách đơn giản nhất là đặt giờ đóng quán và giờ dọn sao cho người ca tối về trước 22 giờ 30, và ghi lại phần giờ đêm nếu có.
- Ca sáng mở quán từ 5 giờ 30 cũng có nửa tiếng nằm trong khung đêm. Ghi đúng giờ bắt đầu trên bảng ca thay vì ghi tròn 6 giờ.
- Mỗi người có ít nhất 24 giờ nghỉ liên tục trong tuần. Không xếp ca đóng cửa rồi ca mở quán sáng hôm sau cho cùng một người: chỉ còn vài tiếng ngủ và rất dễ sai sót ở máy pha.
Mấy con số trên là những mốc chung; quy định chi tiết và cách tính tiền cho giờ đêm, giờ làm thêm bạn nên tra văn bản hiện hành, hỏi kế toán hoặc cơ quan quản lý lao động nơi quán đăng ký. Nếu có chuyện bất đồng với nhân viên về giờ làm, hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý thay vì tự phân xử.
Tự kiểm bảng ca quán cà phê trước khi gửi nhóm
Trước khi chụp bảng gửi vào nhóm chat của quán, đọc lại một lượt theo danh sách sau. Mỗi dòng mất chưa tới một phút, nhưng bắt được phần lớn lỗi khiến phải sửa lịch giữa tuần.
- Mỗi khung giờ mở cửa đều có ít nhất một người biết pha đủ các món bán chạy.
- Ca sáng mỗi ngày có tên người giữ chìa khoá, và có tên người thay nếu người đó nghỉ.
- Không ai có ca đóng cửa nối với ca mở cửa sáng hôm sau.
- Tổng giờ trong tuần của từng người đã cộng, không ai vượt 48 giờ làm bình thường.
- Ngày nghỉ của mỗi người đã ghi, không ai làm bảy ngày liền.
- Thứ Sáu, thứ Bảy có thêm người vào khung tối như đã định, không quên bỏ ca chồng sáng Chủ nhật nếu quán thưa.
- Người mới vào chưa tới hai tuần không đứng một mình ở bất kỳ khung nào.
Thêm một câu hỏi cho chính bạn: nếu ngày mai một người ca sáng báo ốm lúc 5 giờ, bạn sẽ gọi ai? Nếu chưa có tên sẵn trong đầu, bảng ca tuần này vẫn còn thiếu một dòng người dự phòng.
Câu hỏi thường gặp
Quán cà phê nhỏ chỉ có 3 nhân viên thì chia ca thế nào khi mở 16 tiếng?
Ba người không đủ để phủ 16 tiếng mỗi ngày trong bảy ngày mà vẫn giữ giờ làm bình thường. Bạn cần rút giờ mở cửa, nhận một người bán thời gian cho ca chồng, hoặc chủ quán tự đứng một ca cố định. Đừng giải bài toán bằng cách cho ba người làm mười tiếng mỗi ngày.
Pha chế và phục vụ có nên đổi vai cho nhau không?
Nên cho đổi vai vào lúc quán thưa để mọi người biết việc của nhau, nhưng giờ cao điểm thì giữ người pha nhanh nhất ở máy. Người phục vụ biết pha vài món cơ bản sẽ giúp quán không tê liệt khi pha chế nghỉ đột xuất hoặc đang nghỉ giữa ca.
Ca chồng sáng chỉ 4 tiếng có giữ được người không?
Giữ được nếu bạn chọn đúng người: sinh viên học buổi chiều, người đang có việc khác từ trưa. Hãy cố định ngày cho họ thay vì đổi lung tung từng tuần, và báo lịch sớm. Ca ngắn mà bấp bênh thì người làm sẽ sớm bỏ đi tìm chỗ khác.
Có nên để một người đóng quán một mình lúc 10 giờ tối không?
Nên tránh, nhất là khi quán nằm ở đoạn đường vắng hoặc phải đếm tiền trước khi về. Ít nhất hai người cùng đóng cửa, cùng khoá và cùng rời quán. Nếu buộc phải một người, hãy có quy tắc báo đã về tới nhà vào nhóm chat và không để nhiều tiền mặt qua đêm trong két.
Bao lâu nên làm lại bảng ca của quán cà phê một lần?
Bảng khung (giờ ca, số người mỗi ca) nên xem lại mỗi khi mùa khách đổi, ví dụ đầu năm học, mùa du lịch hay sau Tết. Bảng tên người theo tuần thì làm mỗi tuần và gửi trước ít nhất vài ngày để nhân viên kịp sắp xếp việc riêng.
Chủ quán tự đứng ca thì có cần ghi vào bảng ca không?
Nên ghi như mọi người khác. Khi chủ quán đứng ca mà không ghi, nhân viên không biết khung đó có ai, và tới hôm chủ quán bận thì khung đó trống mà không ai nhận ra. Ghi tên chủ quán cũng giúp bạn thấy rõ quán đang thiếu bao nhiêu suất ca thật.