Nhà thuốc xếp ca khác cửa hàng thường ở một điểm: mỗi giờ mở cửa phải đáp ứng quy định về người có chuyên môn dược, nên bảng ca bắt đầu từ lịch của người phụ trách chuyên môn và những người được giao thay khi vắng, rồi mới tới nhân viên bán hàng. Ngày nào không xếp được người đủ điều kiện thì rút giờ mở cửa, không mở "tạm" với người chưa đủ chuyên môn.
Ví dụ trong bài là một nhà thuốc giả định ở Huế, mở từ 7 giờ đến 21 giờ 30, có một dược sĩ phụ trách chuyên môn, một người có bằng chuyên môn dược khác và một nhân viên phụ việc. Quy định ngành dược chi tiết và hay thay đổi; bài chỉ nêu nguyên tắc xếp ca. Trước khi chốt, bạn nên tra văn bản hiện hành và hỏi Sở Y tế nơi nhà thuốc đăng ký.
Bắt đầu từ câu hỏi: giờ nào cần người nào
Ở quán cà phê, câu hỏi đầu tiên khi xếp ca là "giờ này đông hay vắng". Ở nhà thuốc, câu hỏi đầu tiên là "giờ này ai đủ điều kiện đứng quầy". Quy định về nhà thuốc đặt ra yêu cầu đối với người phụ trách chuyên môn và với việc bán thuốc theo đơn, đồng thời có cơ chế cho trường hợp người phụ trách vắng mặt. Cụ thể điều kiện người thay, cách giao quyền và giấy tờ phải lưu thế nào, bạn cần đọc trong văn bản đang có hiệu lực, vì đây là phần cơ quan quản lý kiểm tra.
Bảng ca nhà thuốc vì vậy có hai lớp. Lớp thứ nhất là lớp chuyên môn: mỗi khung giờ mở cửa ghi tên người chịu trách nhiệm chuyên môn có mặt, hoặc người được giao thay theo đúng quy định. Lớp thứ hai là lớp bán hàng và việc phụ: nhập hàng, xếp kệ, kiểm hạn dùng, dọn dẹp, thu tiền. Lớp thứ hai linh hoạt, lớp thứ nhất thì không.
Khi soạn bảng, điền lớp chuyên môn trước, kín từ giờ mở đến giờ đóng. Chỉ sau khi lớp này kín mới điền lớp bán hàng. Nếu có khung nào lớp chuyên môn còn trống, đó là khung bạn chưa được mở cửa, chứ không phải khung "để nhân viên trông tạm".
Bảng ca mẫu nhà thuốc 3 người
Ví dụ giả định cho một tuần thường. Người A là dược sĩ phụ trách chuyên môn, người B có chuyên môn dược và được giao thay theo quy định khi A vắng, người C là nhân viên phụ việc, không tư vấn và không bán thuốc theo đơn.
| Ngày | 7 – 14 giờ 30 | 14 – 21 giờ 30 | Người phụ việc |
|---|---|---|---|
| Thứ Hai – thứ Tư | A | B | C: 14 – 21 giờ 30 |
| Thứ Năm – thứ Sáu | B | A | C: 7 – 14 giờ 30 |
| Thứ Bảy | A | B | C: 10 – 18 giờ |
| Chủ nhật | Đóng cửa | Đóng cửa | Nghỉ |
A và B mỗi người làm khoảng 7 tiếng rưỡi một ngày, sáu ngày một tuần, tức khoảng 45 giờ, gối nhau nửa tiếng để giao ca. Chủ nhật nhà thuốc đóng cửa: hai người chuyên môn phủ 14 tiếng rưỡi mỗi ngày trong sáu ngày đã gần chạm trần 48 giờ làm bình thường của mỗi người, không còn chỗ cho ngày thứ bảy mà vẫn giữ 24 giờ nghỉ liên tục.
Với ba người, bảng này đã gần chạm giới hạn. Khi A hoặc B nghỉ phép, ca của người đó không có ai thay. Nhà thuốc ba người cần một kế hoạch thứ hai: một người chuyên môn bán thời gian có thể gọi, hoặc rút giờ mở cửa trong những ngày đó và thông báo cho khách quen.
Nhân viên phụ việc làm gì và không làm gì
Làm: nhập hàng, xếp kệ, kiểm hạn dùng, giữ nhiệt độ kho. Đây là phần việc chiếm nhiều thời gian và cần cẩn thận nhưng không đòi hỏi tư vấn chuyên môn. Giao cho người phụ việc vào khung vắng khách và ghi tên vào bảng, nhất là việc ghi nhiệt độ, độ ẩm nếu nhà thuốc phải theo dõi.
Làm: thu tiền, đóng gói, giữ quầy sạch. Người phụ việc giúp người có chuyên môn tập trung vào tư vấn và kiểm đơn, nhất là giờ đông khách sau giờ tan làm.
Không làm: tư vấn dùng thuốc, bán thuốc theo đơn. Ranh giới này phải rõ với cả nhân viên lẫn khách. Câu mẫu khi khách hỏi người phụ việc: "Dạ anh/chị chờ chị dược sĩ một chút, chị sẽ tư vấn cho mình." Đừng để người phụ việc tự quyết vì thấy khách vội.
Không đứng một mình khi nhà thuốc đang mở. Nếu khung nào chỉ còn người phụ việc, nhà thuốc đang mở mà không có người chuyên môn. Bảng ca phải loại bỏ khung đó, kể cả mười lăm phút người có chuyên môn ra ngoài ăn trưa.
Giờ đông khách ở nhà thuốc rơi vào lúc nào
Nhà thuốc khu dân cư thường có ba đợt khách: sáng sớm trước giờ đi làm, sau giờ tan làm từ khoảng 17 giờ đến 20 giờ, và một đợt nhỏ sau giờ khám bệnh của các phòng khám gần đó. Mùa dịch cúm, mùa nắng nóng hay đầu năm học, lượng khách tăng rõ và kéo dài. Đợt sau giờ tan làm là đợt cần người chuyên môn nhất, vì khách hay mang đơn thuốc hoặc hỏi tư vấn cho con nhỏ, người già.
Vì thế người phụ việc nên làm ca chiều tối, để người có chuyên môn chỉ tập trung kiểm đơn và tư vấn, còn việc lấy hàng, thu tiền, đóng gói có người lo. Buổi sáng vắng hơn thì người có chuyên môn tự làm cả, người phụ việc nếu có thì dành cho nhập hàng và kiểm kho.
Cách biết chắc nhà thuốc của bạn đông lúc nào: đếm số hoá đơn theo giờ trong hai tuần, tách riêng hoá đơn có đơn thuốc. Khung có nhiều hoá đơn có đơn thuốc là khung không được để người chuyên môn đi nghỉ, cũng là khung nên có thêm người phụ việc.
Nghỉ giữa giờ khi chỉ có một người chuyên môn trong ca
Một người chuyên môn đứng ca bảy tiếng rưỡi liên tục vẫn phải được nghỉ giữa giờ, ít nhất 30 phút theo Bộ luật Lao động 2019 khi làm liên tục từ 6 giờ trở lên. Ở nhà thuốc, chỗ khó là nghỉ lúc nào để nhà thuốc vẫn đáp ứng quy định chuyên môn. Có ba cách thường gặp.
Cách thứ nhất là xếp hai ca gối nhau đủ dài để người ca sau tới sớm, người ca trước nghỉ trong lúc đó. Ví dụ ca sáng nghỉ từ 13 giờ 30 đến 14 giờ, ca chiều tới từ 13 giờ 30. Cách này tốn thêm nửa giờ công mỗi ngày nhưng là cách gọn nhất.
Cách thứ hai là chọn khung vắng khách nhất trong ca, nghỉ tại chỗ (ăn ở phòng sau, vẫn có mặt tại nhà thuốc) và chỉ ra quầy khi có khách cần chuyên môn. Cách này tiện nhưng dễ biến thành "nghỉ mà không được nghỉ"; nếu dùng, hãy đảm bảo người đó thật sự có khoảng nghỉ không bị gọi liên tục.
Cách thứ ba là đóng cửa ngắn giữa trưa, có thông báo giờ đóng ở cửa và trên trang của nhà thuốc. Nhiều nhà thuốc khu dân cư làm vậy và khách quen quen dần.
Dù chọn cách nào, ghi khung nghỉ vào bảng ca. Nếu bạn không chắc cách nào phù hợp quy định chuyên môn, hỏi Sở Y tế trước khi áp dụng.
Khi người phụ trách chuyên môn nghỉ phép hoặc ốm
Phần lớn sự cố ở nhà thuốc nhỏ xảy ra vào ngày người phụ trách chuyên môn vắng đột xuất. Chuẩn bị trước theo trình tự sau:
- Đọc kỹ quy định hiện hành về việc người phụ trách chuyên môn vắng mặt: ai được thay, thủ tục giao, giấy tờ phải lưu. Ghi tóm tắt vào một trang dán ở phòng sau.
- Chuẩn bị sẵn giấy tờ giao quyền theo mẫu nhà thuốc đang dùng, chỉ điền ngày khi cần.
- Ghi trong bảng ca tên người thay cho từng ca của người phụ trách, kể cả khi chưa có ai nghỉ.
- Thống nhất với người thay: thời gian báo trước tối thiểu khi được gọi, những ngày họ chắc chắn không thể thay.
- Nếu không có người đủ điều kiện thay, quyết định đóng cửa hoặc rút giờ, thông báo khách ngay.
- Sau mỗi lần thay, lưu giấy tờ và ghi giờ làm của người thay vào bảng tổng tháng.
Đừng để tình huống "bác sĩ quen đứng giúp vài tiếng" trở thành lệ. Một lần kiểm tra đúng lúc đó có thể gây hậu quả lớn hơn nhiều so với vài tiếng đóng cửa.
Câu nên hỏi trước khi nhận thêm người
Nhà thuốc nhỏ thường thiếu người có chuyên môn hơn là thiếu người phụ việc. Trước khi tuyển, hỏi đúng người những câu sau:
- Hỏi Sở Y tế hoặc người am hiểu quy định: "Người có bằng chuyên môn này được đứng thay ở những việc nào, cần giấy tờ gì?" Đừng tuyển xong mới hỏi.
- Hỏi người phụ trách chuyên môn: "Mỗi tuần anh/chị muốn làm mấy ca, và những ngày nào chắc chắn không làm được?" Lịch của người này quyết định khung của mọi người khác.
- Hỏi kế toán: "Tổng giờ làm thêm của nhà thuốc tháng trước là bao nhiêu?" Nếu đã gần giới hạn 40 giờ một tháng cho một người, bạn đang thiếu người chứ không phải thiếu cố gắng.
- Hỏi chính mình: "Nếu người phụ trách nghỉ một tuần, nhà thuốc mở được mấy giờ mỗi ngày?" Câu trả lời cho biết bạn cần thêm người chuyên môn hay chỉ cần thêm người phụ việc.
Tuyển thêm người phụ việc thì dễ và rẻ hơn, nhưng không giải được bài toán giờ mở cửa nếu lớp chuyên môn đang thiếu.
Tự kiểm bảng ca nhà thuốc mỗi tuần
Năm câu hỏi dưới đây nên trả lời "có" trước khi gửi bảng tuần cho cả nhóm:
- Mọi khung giờ mở cửa đều có tên người phụ trách chuyên môn hoặc người thay đúng quy định?
- Khung nghỉ giữa giờ của người có chuyên môn đã được bố trí mà không làm hở khung nào?
- Người phụ việc biết rõ mình không tư vấn, không bán thuốc theo đơn, và biết gọi ai khi khách cần?
- Mỗi người có ít nhất một ngày nghỉ trọn trong tuần và không ai vượt 48 giờ làm bình thường?
- Tên người thay khi người phụ trách vắng đột xuất đã ghi sẵn?
Nếu một câu trả lời là "không", sửa ngay trên bảng rồi mới gửi. Riêng câu đầu, nếu chưa có người cho một khung, ghi rõ khung đó đóng cửa thay vì để trống. Bảng ca nhà thuốc nên lưu lại theo tuần, kể cả bản đã sửa. Khi cần đối chiếu ai đứng quầy hôm nào, bản lưu là thứ bạn cần đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thuốc mở tới khuya thì cần mấy người có chuyên môn?
Mở càng nhiều giờ thì càng cần nhiều người đủ điều kiện để mỗi người vẫn giữ giờ làm bình thường và có ngày nghỉ. Mở 14 tiếng mỗi ngày bảy ngày thường cần ít nhất ba người có chuyên môn hoặc phải đóng bớt giờ. Số cụ thể phụ thuộc quy định và lượng khách của bạn.
Nhân viên bán hàng có được bán thuốc không kê đơn khi dược sĩ vắng không?
Đây là câu hỏi về quy định chuyên môn, không phải về xếp ca. Bạn cần tra văn bản hiện hành về hoạt động nhà thuốc và hỏi Sở Y tế. Trong bảng ca, an toàn nhất là không để khung nào chỉ có người không có chuyên môn khi nhà thuốc đang mở.
Dược sĩ phụ trách có cần có mặt cả cuối tuần không?
Người phụ trách cũng cần ngày nghỉ hằng tuần ít nhất 24 giờ liên tục. Ngày đó phải có người thay đủ điều kiện theo quy định, hoặc nhà thuốc đóng cửa. Không nên coi người phụ trách là người phải có mặt mọi ngày.
Có nên ghi bảng ca nhà thuốc vào sổ riêng không?
Nên. Lưu bảng ca từng tuần, kèm giấy tờ giao quyền khi người phụ trách vắng. Khi có kiểm tra hoặc khi cần đối chiếu giờ làm, đó là bằng chứng ai đứng quầy lúc nào. Bản điện tử hay bản giấy đều được, miễn đầy đủ và không bị sửa sau.
Nhà thuốc có cần đóng cửa giờ trưa không?
Không bắt buộc, nhưng là cách đơn giản để người có chuyên môn được nghỉ giữa giờ khi chỉ có một người trong ca. Nếu không đóng, hãy xếp hai ca gối nhau để có người thay trong giờ nghỉ. Thông báo giờ đóng rõ ràng cho khách.