DieuDong.comĐiều Động
Giờ làm, nghỉ, làm đêm, làm thêm đúng luật

Nhân viên dưới 18 tuổi làm ca ở quán: giới hạn giờ làm, ca đêm và sổ theo dõi riêng

Người dưới 18 tuổi là lao động chưa thành niên, giờ làm bị giới hạn chặt hơn người lớn. Cách xếp ca cho học sinh làm thêm, việc cần tránh và sổ theo dõi riêng.

Teenage helper arranging fruit cups on a tray at a small Saigon dessert stall in late afternoon, seen from behind, ponytail, soft orange light, shallow focus

Người dưới 18 tuổi là lao động chưa thành niên. Bộ luật Lao động 2019 giới hạn giờ làm của nhóm này chặt hơn người lớn, hạn chế làm thêm giờ và làm việc ban đêm, cấm một số công việc và nơi làm việc, đồng thời buộc người sử dụng lao động lập sổ theo dõi riêng.

Quán chè, quán trà, tiệm bánh hay cửa hàng tiện lợi tuyển học sinh làm thêm dịp hè là chuyện thường, nhưng bảng ca của các em không thể chép từ bảng ca người lớn. Bài này đi qua những điểm cần nắm, cách xếp ca an toàn cho một em 17 tuổi, cách nói chuyện với phụ huynh và những chỗ quán hay sơ suất. Số giờ tối đa cụ thể cho từng nhóm tuổi nằm trong Điều 146 và văn bản hướng dẫn; bạn nên mở văn bản hiện hành ra đọc trước khi lập ca, vì bài này chỉ nêu nguyên tắc.

Ai là lao động chưa thành niên và vì sao bảng ca phải khác

Lao động chưa thành niên là người làm việc chưa đủ 18 tuổi. Luật chia nhóm này thành các mức tuổi khác nhau, nhóm càng nhỏ tuổi thì giới hạn càng chặt và điều kiện càng nhiều. Phần lớn học sinh làm thêm ở quán là các em cấp ba, thuộc nhóm lớn tuổi nhất trong lao động chưa thành niên, giới hạn giờ làm vẫn thấp hơn người lớn; với các em dưới mốc tuổi luật định ở Điều 143, còn cần cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý bằng văn bản và chỉ làm những việc nhẹ theo danh mục.

Lý do bảng ca phải khác là ba giới hạn chồng lên nhau: tổng giờ trong ngày và trong tuần thấp hơn, làm thêm và làm ban đêm bị hạn chế, và giờ làm không được ảnh hưởng tới việc học. Một bảng ca vẫn đúng với nhân viên 20 tuổi có thể sai ở cả ba điểm khi áp cho em 17 tuổi.

Vì vậy việc đầu tiên khi nhận một bạn trẻ là xem giấy tờ tuỳ thân để biết chính xác ngày sinh, ghi vào hồ sơ và đánh dấu tên em trên bảng ca. Em nào sẽ đủ 18 tuổi trong mùa làm thêm thì ghi luôn ngày đó, vì từ ngày đó các giới hạn riêng mới hết áp dụng.

Những giới hạn chính, nói gọn

Giờ làm trong ngày và trong tuần thấp hơn người lớn. Mức tối đa cho từng nhóm tuổi chưa thành niên được quy định riêng và thấp hơn mức 48 giờ một tuần của người lớn. Mức cụ thể bạn tra Điều 146; khi lập ca, đặt trần riêng cho các em trong bảng tính để không vô tình áp trần người lớn.

Làm thêm giờ và làm ban đêm bị hạn chế. Luật chỉ cho phép trong một số nghề, công việc nhất định theo danh mục của cơ quan nhà nước. Quán ăn, quán đồ uống thông thường nên coi như không xếp làm thêm và không xếp giờ nào từ 22 giờ trở đi.

Có công việc và nơi làm việc bị cấm. Luật có danh mục công việc nặng nhọc, độc hại và một số nơi làm việc không được dùng người chưa thành niên, trong đó có các cơ sở giải trí về đêm. Quán có bán rượu bia buổi tối hay có phòng hát nên hỏi cơ quan quản lý lao động trước khi tuyển.

Giờ làm không được cản trở việc học. Đây là nguyên tắc chung khi dùng người chưa thành niên. Trong năm học, ca nên rơi vào cuối tuần hoặc buổi chiều không có lịch học, không xếp ca sáng sớm trước giờ đến trường.

Phải có sổ theo dõi riêng. Người sử dụng lao động lập sổ theo dõi riêng cho lao động chưa thành niên, ghi họ tên, ngày sinh, công việc, kết quả khám sức khoẻ định kỳ và xuất trình khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Bảng ca mẫu: em 17 tuổi làm hè ở quán chè TP Hồ Chí Minh

Ví dụ giả định: quán mở 10 giờ đến 22 giờ, em Thư 17 tuổi làm hè 5 ngày một tuần. Quán đặt trần riêng cho em thấp hơn trần người lớn, chỉ xếp ca ngày, không có làm thêm. Giờ cụ thể dưới đây chỉ minh hoạ cách bố trí; số giờ tối đa của em bạn tra theo văn bản hiện hành rồi điều chỉnh.

NgàyCa của em ThưNgười làm cùngGhi chú
Thứ HaiNghỉ–Ngày nghỉ hằng tuần
Thứ Ba13 giờ – 18 giờChị Thanh (trưởng ca)Rửa ly, bưng đồ nhẹ
Thứ Tư13 giờ – 18 giờChị ThanhHọc thêm buổi sáng
Thứ NămNghỉ–Em xin nghỉ học thêm
Thứ Sáu13 giờ – 18 giờAnh DuyCó nghỉ giữa ca
Thứ Bảy10 giờ – 15 giờChị ThanhGiờ đông khách trưa
Chủ nhật10 giờ – 15 giờAnh DuyVề trước giờ đông tối

Ba điểm trong bảng đáng chú ý: em không bao giờ đứng một mình, không có ca nào kéo về tối muộn, và mỗi ca đều có một người lớn chịu trách nhiệm cụ thể. Khi năm học bắt đầu, bảng này phải lập lại từ đầu theo thời khoá biểu của em, không chỉ cắt bớt vài ngày.

Trong bảng tính, thêm một ô tổng giờ tuần riêng cho em và đặt trần bằng mức luật định cho nhóm tuổi của em, ô vượt trần tự đổi màu. Người lập bảng thay trong tuần quản lý nghỉ phép cũng sẽ thấy ngay mà không cần ai dặn. Đừng gộp em vào cột tổng chung của nhóm ca chiều, vì tổng nhóm không cho biết từng người đã làm bao nhiêu giờ.

Việc nên giao và việc không nên giao

Ngoài danh mục cấm của luật, quán nên tự đặt thêm giới hạn hợp với hoàn cảnh. Việc hợp với các em là đón khách, ghi đơn, bưng đồ nhẹ, sắp xếp quầy, rửa ly, lau bàn, đóng gói đồ mang về. Đây là những việc ít rủi ro chấn thương và giúp em học được cách làm việc với khách.

Việc không nên giao, dù luật có cấm cụ thể hay không: đứng bếp lửa lớn, dùng dao thái thịt, vận hành máy xay công suất lớn, bê thùng hàng nặng, giao hàng bằng xe máy, giữ két tiền một mình, đóng cửa quán buổi tối, và phục vụ bàn có khách uống rượu bia. Phần lớn các việc này có rủi ro vượt quá kinh nghiệm của một học sinh, phần còn lại đặt em vào tình huống em chưa đủ tuổi để xử lý.

Một quy tắc dễ nhớ cho trưởng ca: việc gì nếu xảy ra sự cố mà em không thể tự xử lý trong năm phút thì không giao cho em làm một mình. Có người lớn đứng cạnh thì được, để em làm một mình thì không.

Nói chuyện với phụ huynh trước ngày đầu tiên

Dù em đã đủ tuổi để tự giao kết hợp đồng trong một số trường hợp, một cuộc nói chuyện với phụ huynh trước khi em bắt đầu làm giúp tránh rất nhiều hiểu lầm. Với các em nhỏ tuổi hơn, sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ là điều kiện bắt buộc.

Nội dung nên nói rõ: em làm những ngày nào, giờ nào, làm việc gì, ai là người hướng dẫn trực tiếp, quán đóng cửa lúc mấy giờ và em về lúc mấy giờ. Câu mẫu: “Dạ quán mình xếp em Thư làm chiều thứ Ba, thứ Tư, thứ Sáu và trưa cuối tuần, không ca nào quá giờ chiều tối. Em chỉ phục vụ, rửa ly, không đứng bếp và không ở lại đóng cửa. Anh chị có lịch học thêm của em thì gửi quán để xếp cho khớp.”

Khi muốn đổi ca của em, báo cả em lẫn phụ huynh nếu thay đổi kéo giờ về muộn hơn. Phụ huynh biết lịch thì cũng là người nhắc em đi làm đúng giờ, quán đỡ phải nhắc.

Những chỗ quán hay sơ suất

Hầu hết vi phạm với lao động chưa thành niên ở quán nhỏ không phải cố ý mà do quên rằng em khác người lớn.

  • Em đang làm ca chiều, người ca tối nghỉ ốm, trưởng ca nhờ em ở lại thay đến lúc đóng cửa.
  • Ngày đông khách, cho em ở lại thêm một tiếng “phụ cho xong”, thành làm thêm giờ.
  • Không ghi ngày sinh trên hồ sơ, đến khi có người hỏi mới biết em chưa đủ 18 tuổi.
  • Giao em đi mua hàng, giao hàng bằng xe máy của quán.
  • Đưa em vào nhóm chat chung của cả quán, nơi có tin nhắn đêm khuya và lời lẽ không phù hợp với tuổi.
  • Tiếp tục xếp ca như mùa hè sau khi năm học đã bắt đầu.

Cách tự kiểm đơn giản: đặt tên các em dưới 18 tuổi ở một màu riêng trên bảng ca và đặt một luật cứng cho người lập bảng, ô màu đó không có giờ sau 22 giờ, không có ô làm thêm, không có ô đứng một mình. Nhìn bảng một giây là thấy sai.

Sổ theo dõi riêng và khi nào nên hỏi

Sổ theo dõi lao động chưa thành niên không cần phức tạp. Một trang cho mỗi em, ghi họ tên, ngày sinh, ngày bắt đầu làm, công việc được giao, giờ làm, tên phụ huynh và cách liên hệ lưu riêng trong hồ sơ, kết quả khám sức khoẻ nếu có. Lưu cùng bảng ca các tuần em làm. Khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu xuất trình, quán đưa ra được ngay.

Những trường hợp nên hỏi cơ quan quản lý lao động hoặc người có chuyên môn trước khi tuyển: em còn nhỏ tuổi hơn học sinh cấp ba; quán có bán rượu bia buổi tối hoặc có dịch vụ giải trí; công việc có dùng máy móc; em muốn làm nhiều giờ trong kỳ nghỉ. Các trường hợp này có điều kiện riêng mà bài viết chung không bao quát hết.

Nếu đã có vướng mắc xảy ra, ví dụ em bị thương khi làm việc hoặc phụ huynh khiếu nại, đừng tự thương lượng theo cảm tính. Hãy ghi lại sự việc, giữ bảng ca và sổ theo dõi, rồi nhờ người có chuyên môn về lao động hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp

Quán có được tuyển học sinh 16 tuổi làm thêm không?

Được, học sinh ở tuổi này có thể làm việc nhưng thuộc nhóm lao động chưa thành niên, giờ làm bị giới hạn chặt hơn người lớn và có công việc, nơi làm việc bị cấm. Quán phải lập sổ theo dõi riêng cho các em.

Nhân viên 17 tuổi có được làm ca tối đến 23 giờ không?

Luật hạn chế chặt việc cho người chưa thành niên làm việc ban đêm, tức từ 22 giờ đến 6 giờ, chỉ một số nghề, công việc theo danh mục mới được phép. Với quán ăn, quán đồ uống, cách an toàn là cho em về trước 22 giờ.

Người dưới 18 tuổi làm tối đa bao nhiêu giờ một tuần?

Mức tối đa của lao động chưa thành niên thấp hơn mức 48 giờ một tuần của người lớn và được quy định riêng theo nhóm tuổi trong Điều 146 Bộ luật Lao động 2019. Bạn nên tra văn bản hiện hành để lấy đúng con số trước khi lập ca.

Có được nhờ nhân viên dưới 18 tuổi làm thêm giờ khi quán đông không?

Làm thêm giờ với lao động chưa thành niên chỉ được phép trong một số nghề, công việc theo danh mục. Quán ăn, quán cà phê thông thường nên coi như không xếp làm thêm cho các em, kể cả khi em tự nguyện.

Sổ theo dõi lao động chưa thành niên cần ghi những gì?

Sổ ghi họ tên, ngày sinh, công việc đang làm, giờ làm, kết quả khám sức khoẻ định kỳ và được xuất trình khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Với quán nhỏ, mỗi em một trang và lưu kèm bảng ca các tuần em làm là đủ dùng.

Học sinh làm thêm có cần phụ huynh đồng ý không?

Với các em dưới mốc tuổi luật định trong Điều 143, cần cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý bằng văn bản. Với nhóm lớn hơn, dù không phải lúc nào cũng bắt buộc, quán vẫn nên nói chuyện với phụ huynh về giờ làm và công việc trước ngày đầu tiên để tránh hiểu lầm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138