Theo Bộ luật Lao động 2019, giờ làm việc ban đêm được tính từ 22 giờ đến 6 giờ sáng ngày hôm sau. Bất kỳ ca nào có giờ nằm trong khung này, dù chỉ một tiếng, thì phần giờ đó là làm việc ban đêm và cần được ghi riêng.
Nhiều quán nghĩ mình không có ca đêm vì không mở xuyên đêm, nhưng ca đóng cửa kết thúc lúc 23 giờ hay ca lò bánh bắt đầu lúc 4 giờ đều chạm khung giờ đêm. Bài này giúp bạn nhận ra những ca như vậy, tách giờ đêm trên bảng ca để kế toán tính đúng, xếp nghỉ giữa ca 45 phút, luân phiên ca khuya cho công bằng và lo chuyện đi về an toàn. Mức trả cho giờ làm đêm cao hơn giờ ngày theo quy định; con số cụ thể bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi kế toán.
Ca nào đang dính giờ đêm mà bạn chưa để ý
Cách nhận ra đơn giản nhất là đặt giờ bắt đầu và kết thúc của từng ca cạnh mốc 22 giờ và 6 giờ. Bảng dưới là các ca thường gặp ở quán, tiệm nhỏ, các ví dụ đều giả định.
| Ca | Loại hình | Giờ nằm trong khung đêm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 15 giờ – 23 giờ | Quán cà phê, quán nhậu | 1 giờ (22 – 23 giờ) | Thêm dọn dẹp đến 23 giờ 30 là 1 giờ 30 |
| 4 giờ – 12 giờ | Lò bánh mì, quán phở sáng | 2 giờ (4 – 6 giờ) | Ca sáng sớm cũng là ca có giờ đêm |
| 18 giờ – 2 giờ | Quán ăn khuya | 4 giờ (22 – 2 giờ) | Nghỉ giữa ca phải đủ 45 phút |
| 22 giờ – 6 giờ | Cửa hàng mở xuyên đêm, trực kho | 8 giờ | Toàn bộ ca là giờ đêm |
| 14 giờ – 22 giờ | Nhà thuốc, tạp hoá | 0 giờ nếu đóng đúng giờ | Đếm két quá 22 giờ là có giờ đêm |
Dòng cuối là bẫy hay gặp: ca kết thúc đúng 22 giờ trên giấy, nhưng đếm tiền, khoá cửa xong là 22 giờ 20. Hai mươi phút đó là giờ làm ban đêm. Nếu ngày nào cũng vậy thì hoặc dời giờ đóng cửa sớm hơn, hoặc ghi thật giờ kết thúc vào bảng ca.
Tách giờ đêm trên bảng ca để tính đúng
Bảng ca thông thường chỉ có giờ vào và giờ ra. Muốn kế toán tính đúng phần giờ đêm, hãy thêm hai cột và làm theo các bước sau, áp dụng được cả với sổ giấy lẫn bảng tính.
- Thêm cột “Giờ ngày” và “Giờ đêm” sau cột giờ ra của mỗi ca.
- Với mỗi ca, phần nằm trước 22 giờ và sau 6 giờ ghi vào “Giờ ngày”, phần từ 22 giờ đến 6 giờ ghi vào “Giờ đêm”.
- Ca vắt qua nửa đêm ghi vào ngày bắt đầu ca, ví dụ ca 18 giờ thứ Bảy đến 2 giờ chủ nhật ghi cho thứ Bảy, để khỏi bị tách làm hai dòng.
- Nếu ca đêm có phần làm thêm, ghi thêm cột “Làm thêm ban đêm” riêng, vì mức trả khác với làm thêm ban ngày.
- Cuối tháng cộng riêng từng cột cho từng người, đối chiếu với giờ thực tế từ ứng dụng chấm công hoặc sổ ký.
- Gửi kế toán cả bảng tổng lẫn bảng chi tiết, đừng chỉ gửi tổng giờ.
Trong bảng tính, phép tách giờ ngày và giờ đêm có thể làm bằng công thức so với hai mốc 22 và 6, nhưng với quán dưới mười người, ghi tay mỗi tuần một lần cũng chỉ mất vài phút và ít sai hơn công thức viết vội.
Chỗ hay sai khi tính giờ đêm
Khi soát bảng ca và bảng lương của quán nhỏ, các lỗi về giờ đêm lặp lại khá đều. Phần lớn đến từ cách ghi chứ không từ ý định trả thiếu.
- Chỉ ghi “ca tối” mà không ghi giờ kết thúc thật, nên kế toán không biết có bao nhiêu phút sau 22 giờ.
- Coi ca sáng sớm từ 4 giờ hay 5 giờ là ca ngày, bỏ quên phần trước 6 giờ.
- Ca vắt qua nửa đêm bị tách làm hai ngày, cộng tổng tuần bị đếm trùng hoặc sót.
- Giờ làm thêm rơi vào ban đêm bị gộp chung với làm thêm ban ngày, trong khi mức trả khác nhau.
- Người thay ca đột xuất vào ca khuya không được ghi tên trên bảng, cuối tháng không ai nhớ ai đã đứng.
- Ngày lễ trùng ca đêm chỉ ghi là ngày lễ, mất thông tin giờ đêm khi tính lương.
Mỗi lỗi trên đều sửa được bằng một quy tắc ghi: luôn ghi giờ vào, giờ ra thật, ghi theo ngày bắt đầu ca, tách giờ đêm và làm thêm ra cột riêng. Cách tính tiền cụ thể của từng loại giờ thì để kế toán làm theo văn bản hiện hành.
Nghỉ giữa ca đêm: 45 phút liên tục
Người làm việc ban đêm được nghỉ giữa giờ ít nhất 45 phút liên tục, dài hơn mức 30 phút của ca ngày. Mức này áp dụng khi người đó làm từ 6 giờ trở lên. Ca 18 giờ đến 2 giờ của quán ăn khuya là ca 8 tiếng có phần lớn giờ đêm, nên khoảng nghỉ nên tính theo mức ca đêm cho chắc; nếu băn khoăn ca lai ngày và đêm áp mức nào, hãy hỏi cơ quan quản lý lao động.
Ca đêm thường ít người nên khó xếp nghỉ. Với quán ăn khuya hai người đứng ca, cách hay dùng là chia giờ nghỉ hai đầu khung vắng: người thứ nhất nghỉ khoảng 23 giờ khi khách bữa tối đã về, người thứ hai nghỉ sau 0 giờ 45 khi khách khuya thưa dần. Không nên đặt giờ nghỉ quá muộn gần cuối ca, vì mục đích là giữ sức trong những giờ cơ thể mệt nhất.
Người trực đêm một mình ở cửa hàng, kho thì cần chỗ nghỉ ngay tại nơi làm nhưng tách khỏi quầy, và quy ước rõ khi đang nghỉ mà có chuông cửa thì xử lý thế nào. Nếu người đó phải trả lời mọi tiếng chuông, khoảng nghỉ thực chất không tồn tại.
Ai không nên hoặc không được xếp ca đêm
Người chưa đủ 18 tuổi. Luật hạn chế chặt việc cho người lao động chưa thành niên làm ban đêm, chỉ một số nghề, công việc nhất định mới được phép. Với quán ăn, quán cà phê, cách an toàn là không xếp người dưới 18 tuổi vào bất kỳ giờ nào sau 22 giờ.
Lao động nữ mang thai từ một mốc thai kỳ nhất định, hoặc đang nuôi con nhỏ. Luật không cho xếp những người này làm ban đêm, trừ khi chính họ đồng ý. Mốc cụ thể nằm ở Điều 137, bạn nên đọc lại trước khi xếp ca và hỏi ý người lao động, đừng tự quyết thay họ.
Người có giấy khám sức khoẻ khuyến cáo không làm đêm. Luật không liệt kê từng bệnh, nhưng xếp ca đêm cho người có vấn đề tim mạch, rối loạn giấc ngủ mà quán đã biết là rủi ro cho cả người đó lẫn quán.
Người vừa làm ca ngày trong cùng ngày. Một người làm ca sáng rồi quay lại trực đêm là vừa có nguy cơ vượt giờ làm trong ngày, vừa mệt đến mức sai sót. Nếu bắt buộc phải như vậy, phần giờ vượt là làm thêm và phải hỏi ý.
Người mới nhận việc dưới một tháng. Không có quy định cấm, nhưng ca đêm thường ít người hướng dẫn, gặp sự cố phải tự xử lý. Cho người mới làm ca ngày vài tuần, biết quy trình đóng cửa, biết xử lý khách say hay mất điện rồi hẵng xếp ca khuya. Lần đầu nên ghép với một người cũ thay vì để đứng một mình.
Luân phiên ca đêm và khoảng nghỉ khi chuyển ca
Ca đêm thường bị đẩy cho người trẻ, người độc thân hay người không biết từ chối. Sau vài tháng, người đó mệt, còn những người khác thì quên mất ca đêm vất vả thế nào. Cách công bằng là luân phiên theo khối: mỗi người nhận ca đêm một tuần liền rồi chuyển về ca ngày hai, ba tuần, thay vì xen kẽ ngày đêm trong cùng một tuần. Cơ thể cần vài ngày để quen giờ ngủ mới, đổi ngày đêm liên tục là cách gây mệt nhiều nhất.
Khi chuyển từ ca đêm về ca ngày, đừng xếp ca sáng ngay hôm sau. Ví dụ em Hoà kết thúc ca đêm lúc 6 giờ sáng thứ Hai thì nên vào ca ngày sớm nhất là chiều thứ Ba, hoặc cho nghỉ hằng tuần rơi đúng vào ngày chuyển. Bộ luật có quy định về thời gian nghỉ tối thiểu trước khi chuyển sang ca khác khi làm theo ca liên tục; con số cụ thể bạn tra Điều 109 và đối chiếu với bảng ca.
Một câu nên hỏi nhân viên khi lập vòng ca đêm: “Tháng tới em có tuần nào không nhận ca đêm được không?” Có người đang ôn thi, có người con nhỏ ốm. Biết sớm thì xếp được, biết muộn thì phải đổi ca gấp, ai cũng khó chịu.
Về khuya an toàn và những việc nên chuẩn bị
Quy định về giờ làm không nói chuyện đi về, nhưng với ca kết thúc sau 22 giờ, đây là phần nhân viên lo nhất và là lý do nhiều người từ chối ca khuya.
- Không để một người đóng cửa một mình nếu tránh được; hai người cùng khoá cửa, cùng ra xe.
- Đếm két và cất tiền trong quán, không mang tiền mặt ra ngoài lúc khuya.
- Có quy ước nhắn tin báo về đến nhà vào nhóm chat ca tối, trưởng ca để ý ai chưa nhắn.
- Chỗ để xe có đèn, cửa sau không mở ra ngõ tối.
- Người nhà quen đón thì cho đón tại cửa quán, không phải ra đầu ngõ chờ.
- Ghi số liên hệ khẩn cấp của từng người trong sổ quản lý, không đăng trong nhóm chat chung.
Những việc này không tốn tiền nhưng làm thay đổi hẳn thái độ của nhân viên với ca đêm. Một quán có quy ước về khuya rõ ràng sẽ dễ tìm người nhận ca khuya hơn quán chỉ trả thêm tiền mà để nhân viên tự lo.
Câu hỏi thường gặp
Ca đêm tính từ mấy giờ đến mấy giờ?
Theo Bộ luật Lao động 2019, giờ làm việc ban đêm tính từ 22 giờ đến 6 giờ sáng ngày hôm sau. Phần giờ của bất kỳ ca nào nằm trong khung này là giờ làm ban đêm, kể cả khi phần lớn ca nằm vào ban ngày.
Ca làm đến 23 giờ có được tính là làm đêm không?
Phần từ 22 giờ đến 23 giờ là giờ làm ban đêm, phần trước 22 giờ là giờ ngày. Bảng ca nên tách hai phần này ra cột riêng để kế toán tính đúng mức trả cho giờ đêm theo quy định hiện hành.
Làm ca đêm được nghỉ giữa ca bao lâu?
Người làm việc ban đêm từ 6 giờ trở lên được nghỉ giữa giờ ít nhất 45 phút liên tục, dài hơn mức 30 phút của ca ngày. Nên ghi giờ nghỉ cụ thể vào bảng ca để người trực đêm không phải tự xoay xở.
Có được xếp nhân viên dưới 18 tuổi làm ca đêm không?
Luật hạn chế rất chặt việc cho người chưa thành niên làm ban đêm, chỉ một số công việc nhất định mới được phép. Với quán ăn, quán cà phê, cách an toàn là không xếp người dưới 18 tuổi làm sau 22 giờ.
Nên luân phiên ca đêm theo ngày hay theo tuần?
Luân phiên theo khối, mỗi người một tuần ca đêm rồi về ca ngày vài tuần, thường ít mệt hơn xen kẽ ngày và đêm trong cùng một tuần. Khi chuyển ca, nhớ để khoảng nghỉ đủ dài trước ca kế tiếp theo quy định.
Ca 4 giờ sáng đến 12 giờ trưa có phải ca đêm không?
Không cả ca, nhưng hai giờ đầu từ 4 giờ đến 6 giờ nằm trong khung làm việc ban đêm. Lò bánh, quán phở sáng thường quên phần này; hãy ghi riêng hai giờ đó trên bảng ca.