DieuDong.comĐiều Động
Giờ làm, nghỉ, làm đêm, làm thêm đúng luật

Giới hạn làm thêm giờ: 40 giờ một tháng, 200 giờ một năm và cách chủ quán theo dõi

Làm thêm không quá 50% giờ bình thường trong ngày, 40 giờ một tháng, 200 giờ một năm và phải được người lao động đồng ý. Cách theo dõi cho quán nhỏ.

Pharmacist restocking upper shelves after closing in a Can Tho drugstore, viewed from behind on a short ladder, cool white light, rows of plain boxes

Bộ luật Lao động 2019 cho phép làm thêm giờ nhưng đặt ba lớp giới hạn: không quá 50% số giờ làm việc bình thường trong một ngày, không quá 40 giờ trong một tháng và tổng không quá 200 giờ trong một năm, trừ một số ngành, nghề được tới 300 giờ. Làm thêm phải được người lao động đồng ý.

Với quán, tiệm nhỏ, giới hạn tháng là lớp dễ chạm nhất, thường rơi vào tháng có người nghỉ sinh, nghỉ ốm dài hoặc mùa đông khách. Bài này giải thích ba lớp giới hạn bằng ví dụ cụ thể, cách xin và ghi sự đồng ý, cách đếm luỹ kế để không vượt mà không biết, những giờ hay bị quên tính là làm thêm và các cách giảm làm thêm trước khi chạm trần. Mức trả cho giờ làm thêm thuộc phần tính lương, bạn hỏi kế toán và tra văn bản hiện hành.

Ba lớp giới hạn, đọc bằng ví dụ

Mỗi lớp áp riêng, vượt lớp nào cũng là vượt. Ví dụ dưới đây giả định nhân viên tính giờ theo ngày, mỗi ngày làm việc bình thường 8 giờ.

LớpMức theo luậtVí dụ với ca 8 giờDễ vượt khi
Trong ngàyKhông quá 50% giờ bình thườngTối đa 4 giờ thêm, tức tổng 12 giờ trong ngàyMột người đứng liền hai ca vì bạn nghỉ ốm
Trong thángKhông quá 40 giờKhoảng 10 ngày làm thêm 4 giờ là chạm trầnTháng có người nghỉ dài, mùa cao điểm
Trong nămKhông quá 200 giờ, một số ngành tới 300 giờTrung bình chưa tới 17 giờ mỗi tháng nếu đều quanh nămNhiều tháng liền làm thêm sát 40 giờ
Điều kiện chungCó sự đồng ý của người lao độngHỏi trước, ghi lạiCoi làm thêm là mặc nhiên

Phép tính lớp năm cho thấy điều nhiều chủ quán không ngờ: nếu tháng nào cũng làm thêm sát 40 giờ thì chỉ khoảng năm tháng là hết 200 giờ của cả năm. Nghĩa là trần tháng không phải mức “được phép làm đều”, mà là mức tối đa cho những tháng cao điểm. Nếu quán tính giờ theo tuần thay vì theo ngày, trần trong ngày được quy định khác; bạn đọc lại Điều 107 trước khi áp dụng.

Đồng ý của người lao động: hỏi thế nào và ghi ở đâu

Luật yêu cầu làm thêm phải được người lao động đồng ý. Đồng ý ở đây cần thật: nhân viên có thể từ chối mà không bị trù dập, cắt ca hay nói nặng. Nếu ai từ chối cũng bị “cho nghỉ bớt ca tuần sau” thì chữ đồng ý chỉ còn trên giấy.

Với quán nhỏ, cách ghi gọn nhất là tin nhắn. Quản lý nhắn riêng: “Tối thứ Sáu quán mình có tiệc đặt trước, cần một người ở lại từ 22 giờ đến 0 giờ. Em nhận được không?” Nhân viên trả lời “dạ em nhận” là đã có bằng chứng về nội dung, thời gian và sự đồng ý. Lưu ảnh chụp tin nhắn vào thư mục bảng ca của tháng đó.

Một số quán làm sổ làm thêm: mỗi lần làm thêm có một dòng ghi ngày, giờ bắt đầu, giờ kết thúc, lý do và chữ ký của người làm. Sổ giấy hợp với quán có nhiều người lớn tuổi không quen nhắn tin. Không cần cả hai cách, chọn một và làm đều.

Cũng đừng xin đồng ý trước một lần cho cả năm kiểu “em đồng ý làm thêm khi quán cần”. Mỗi lần làm thêm có hoàn cảnh riêng, và luật đặt giới hạn theo ngày, tháng, năm nên quán vẫn phải theo dõi từng lần.

Ví dụ: nhà thuốc ở Cần Thơ, một dược sĩ nghỉ sinh trong tháng 10

Ví dụ giả định: nhà thuốc có ba dược sĩ, mỗi người ca 8 giờ, mở 7 giờ đến 22 giờ. Từ đầu tháng 10, chị Yến nghỉ sinh, hai người còn lại thay phiên làm thêm cho đến khi tuyển được người bán thời gian. Bảng luỹ kế làm thêm của anh Sơn trông như sau.

TuầnGiờ làm thêm trong tuầnLuỹ kế thángCòn lại trước trần 40 giờ
Tuần 112 giờ (3 tối, mỗi tối 4 giờ)12 giờ28 giờ
Tuần 212 giờ24 giờ16 giờ
Tuần 38 giờ32 giờ8 giờ
Tuần 4Chỉ còn tối đa 8 giờ40 giờ0 giờ
Vài ngày cuối thángKhông được làm thêm40 giờPhải có người khác

Nhờ ghi luỹ kế, đến giữa tuần 3 chủ nhà thuốc đã thấy anh Sơn sắp chạm trần, kịp tìm một dược sĩ bán thời gian cho các buổi tối cuối tháng. Nếu chỉ cộng vào ngày chốt lương, quán sẽ phát hiện vượt khi đã vượt. Đồng thời, cột năm của anh Sơn đã dùng mất 40 giờ trong 200 giờ, tức một phần năm chỉ trong một tháng.

Bảng theo dõi làm thêm cho cả quán

Một tờ theo dõi riêng cho làm thêm, tách khỏi bảng ca tuần, giúp nhìn thấy ngay ai đang gần trần. Mỗi người một dòng, mỗi tháng một tờ, cột năm cộng dồn từ tháng 1.

CộtGhi gìVì sao cần
Họ tên, vị tríTên và vị trí chínhBiết ai có thể thay ai
Làm thêm từng tuầnSố giờ thêm của tuần 1 đến tuần 5Thấy tuần nào dồn nhiều
Luỹ kế thángTổng các tuần đến hôm naySo với trần 40 giờ
Luỹ kế nămTổng từ đầu nămSo với trần 200 giờ
Lần gần nhất có đồng ýNgày và cách ghi: tin nhắn hay sổTìm lại bằng chứng nhanh
Ghi chúLàm thêm ban đêm, ngày nghỉ, ngày lễKế toán tính đúng mức trả

Đặt quy tắc tô màu: luỹ kế tháng từ 30 giờ tô vàng, từ 36 giờ tô đỏ. Người lập bảng ca tuần sau nhìn màu là biết không nên xếp thêm cho ai. Tờ này cũng là thứ đầu tiên nên đưa ra khi kế toán chốt lương hoặc khi có người hỏi về giờ làm thêm.

Những giờ hay bị quên tính là làm thêm

Ở lại kiểm kho sau ca. Kiểm kho cuối tháng thường làm sau giờ đóng cửa. Nếu người kiểm đã làm đủ ca trong ngày, hai tiếng kiểm kho là làm thêm, dù ai cũng coi là việc “phải làm”.

Làm vào ngày nghỉ hằng tuần mà không đổi ngày nghỉ khác. Đi làm một buổi trong ngày nghỉ để giúp nhận hàng là làm thêm, không phải “ghé qua”.

Họp hay tập huấn ngoài giờ ca. Buổi họp tháng lúc 21 giờ 30 sau khi đóng cửa, kéo dài một tiếng, là một giờ làm thêm cho mọi người phải dự.

Ca kéo dài vì khách cuối chưa về. Một lần mười lăm phút không đáng kể, nhưng nếu tuần nào cũng có ba, bốn tối như vậy, cộng tháng có thể vài giờ. Nên ghi giờ ra thật thay vì giờ ra trên giấy.

Đứng thay hai ca liền. Người làm ca sáng ở lại thay ca chiều cho bạn ốm: phần vượt 8 giờ trong ngày là làm thêm, và nếu tổng cả ngày quá 12 giờ thì vượt luôn trần trong ngày.

Giảm làm thêm trước khi chạm trần

Làm thêm tốn tiền hơn giờ thường và có trần, nên với quán nhỏ, làm thêm nên là cách cuối cùng chứ không phải cách đầu tiên khi thiếu người.

  • Giữ danh sách hai, ba người dự phòng sẵn sàng nhận ca lẻ, có thể là cựu nhân viên hoặc người bán thời gian.
  • Rút giờ mở cửa ngày vắng nhất trong tuần thiếu người, báo khách trước một tuần.
  • Tạm bỏ món hay dịch vụ tốn công nhất trong thời gian thiếu người, để ca ít người vẫn chạy được.
  • Chia đều phần làm thêm cho nhiều người thay vì dồn vào người giỏi nhất, vừa không ai chạm trần vừa không ai kiệt sức.
  • Tuyển người bán thời gian ngay khi biết trước sẽ thiếu người dài ngày, như khi có người báo nghỉ sinh.
  • Chủ quán hoặc quản lý đứng ca thay, vì giờ làm của chủ hộ kinh doanh không nằm trong giới hạn làm thêm của người lao động.

Nếu tháng nào cũng phải dùng gần hết trần 40 giờ, quán đang thiếu người chứ không phải đang gặp cao điểm. Khi đó số giờ làm thêm là dữ liệu tốt để tính xem cần tuyển thêm mấy người.

Cái không cần làm

Không cần xin đồng ý cho từng phút lố giờ khi khách cuối chưa về. Điều cần là ghi giờ ra thật và cộng dồn; khi phần lố cộng lại thành đáng kể, quán nên sửa giờ ca hoặc quy trình đóng cửa thay vì xin đồng ý làm thêm mỗi tối.

Cũng không cần biến mọi lần thiếu người thành làm thêm. Nhiều trường hợp chỉ cần đổi ca trong tuần: người làm 5 ngày nhận thêm một ca vẫn nằm trong 48 giờ bình thường, không phát sinh làm thêm. Trước khi nhắn ai ở lại, hãy nhìn cột tổng giờ tuần để tìm người còn dư giờ thường.

Cuối cùng, không cần chờ đến cuối năm mới cộng 200 giờ. Cộng tháng nào gọn tháng đó, cột năm tự lên. Quán nào chỉ cộng khi có người hỏi thì gần như luôn phát hiện vượt sau khi đã vượt.

Ngành được làm thêm 300 giờ và khi nào nên hỏi

Luật cho một số ngành, nghề, công việc được làm thêm tới 300 giờ một năm, ví dụ một số ngành sản xuất hàng dệt may, da giày, chế biến nông lâm thuỷ sản, điện, cấp thoát nước và các trường hợp giải quyết công việc cấp bách. Danh sách cụ thể và điều kiện kèm theo nằm trong Điều 107 và văn bản hướng dẫn. Quán ăn, quán cà phê, tiệm dịch vụ thông thường hầu như không nằm trong nhóm này, nên cứ lấy mốc 200 giờ để xếp ca.

Khi áp dụng mức 300 giờ, người sử dụng lao động còn có thủ tục thông báo với cơ quan quản lý lao động. Xưởng may nhỏ hay cơ sở chế biến thực phẩm muốn dùng mức này nên hỏi cơ quan quản lý lao động ở tỉnh, thành nơi cơ sở hoạt động trước khi xếp lịch.

Còn khi nhân viên thắc mắc về số giờ làm thêm đã được tính, hãy mở bảng luỹ kế và tin nhắn đồng ý ra cùng xem. Nếu hai bên vẫn không thống nhất, đó là lúc nhờ kế toán đối chiếu hoặc hỏi người có chuyên môn về lao động, đừng tự quyết bằng cảm tính.

Câu hỏi thường gặp

Một tháng nhân viên được làm thêm tối đa bao nhiêu giờ?

Theo Bộ luật Lao động 2019, làm thêm không quá 40 giờ trong một tháng, đồng thời không quá 50% giờ làm việc bình thường trong một ngày. Tổng cả năm không quá 200 giờ, trừ một số ngành, nghề được tới 300 giờ.

Ca 8 tiếng thì một ngày được làm thêm mấy tiếng?

Nếu quán tính giờ theo ngày, làm thêm không quá 50% giờ bình thường, tức tối đa 4 giờ với ca 8 tiếng, tổng cả ngày 12 giờ. Nếu tính theo tuần thì trần trong ngày được quy định khác, bạn nên tra Điều 107 hiện hành.

Nhân viên từ chối làm thêm giờ có được không?

Được. Luật yêu cầu làm thêm phải có sự đồng ý của người lao động, nên họ có quyền từ chối. Quán nên hỏi theo cách để ngỏ đường từ chối và không cắt ca, nói nặng người đã từ chối.

Có cần ghi lại sự đồng ý làm thêm bằng văn bản không?

Với quán nhỏ, tin nhắn nêu rõ ngày, giờ làm thêm và câu trả lời đồng ý của nhân viên là cách ghi gọn và dễ lưu. Sổ làm thêm có chữ ký cũng được. Điều quan trọng là mỗi lần làm thêm đều có dấu vết.

Quán cà phê có được áp dụng mức làm thêm 300 giờ một năm không?

Thường là không, vì mức 300 giờ dành cho một số ngành, nghề và trường hợp cụ thể như dệt may, da giày, chế biến thuỷ sản hay công việc cấp bách. Nếu nghĩ cơ sở mình thuộc diện này, hãy hỏi cơ quan quản lý lao động trước.

Chủ quán tự đứng ca có bị tính vào giới hạn làm thêm không?

Giới hạn làm thêm áp cho người lao động làm việc theo hợp đồng. Chủ hộ kinh doanh tự đứng quầy không phải là người lao động của chính mình, nên chủ đứng ca thay là một cách giảm làm thêm cho nhân viên khi thiếu người.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138