DieuDong.comĐiều Động
Giờ làm, nghỉ, làm đêm, làm thêm đúng luật

Xếp ca cho nhân viên cao tuổi: rút ngắn giờ làm, tránh việc nặng và ca đêm hợp sức

Người làm việc sau tuổi nghỉ hưu được thoả thuận rút ngắn giờ làm hoặc làm không trọn thời gian. Cách xếp ca, chọn việc và lo sức khoẻ cho nhân viên lớn tuổi.

Elderly man in a cap arranging motorbikes in the parking area of a Hue grocery, seen from behind, late morning sun under a corrugated roof, warm dust

Người lao động cao tuổi là người tiếp tục làm việc sau độ tuổi nghỉ hưu. Bộ luật Lao động 2019 cho hai bên thoả thuận rút ngắn giờ làm hằng ngày hoặc làm không trọn thời gian, và không cho dùng người cao tuổi làm việc nặng nhọc, độc hại ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ, trừ khi bảo đảm điều kiện làm việc an toàn.

Nhiều quán, tiệm có cô chú lớn tuổi giữ xe, trông kho, thu ngân hay phụ bếp, thường là người quen, làm lâu năm và rất đáng tin. Bảng ca cho họ cần linh hoạt theo sức khoẻ, nhưng cũng cần rõ ràng như mọi người khác. Bài này đi qua những điểm luật cần nắm, cách chọn ca và chọn việc, chuyện ca đêm, bảng ca mẫu cho một tiệm tạp hoá ở Huế và cách nói chuyện khi cần giảm việc. Độ tuổi nghỉ hưu và các chế độ đi kèm bạn tra văn bản hiện hành.

Luật nói gì về người lao động cao tuổi

Theo Điều 148 và Điều 149 Bộ luật Lao động 2019, người lao động cao tuổi là người tiếp tục lao động sau độ tuổi nghỉ hưu. Độ tuổi nghỉ hưu đang tăng dần theo lộ trình, nên cùng một năm sinh có thể đã hoặc chưa tới tuổi nghỉ hưu tuỳ thời điểm; khi cần xác định, bạn tra mốc tuổi hiện hành theo năm sinh và giới tính.

Với bảng ca, ba điểm đáng chú ý. Một là người cao tuổi có quyền thoả thuận rút ngắn thời giờ làm việc hằng ngày hoặc áp dụng làm việc không trọn thời gian. Hai là không được sử dụng người cao tuổi làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm có ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ, trừ trường hợp bảo đảm các điều kiện làm việc an toàn. Ba là người sử dụng lao động có trách nhiệm quan tâm chăm sóc sức khoẻ của người cao tuổi tại nơi làm việc.

Ngoài ba điểm riêng đó, các quy định chung về giờ làm việc bình thường, nghỉ giữa giờ, nghỉ hằng tuần, làm thêm giờ vẫn áp dụng như mọi người lao động. Một chú đã hưởng lương hưu đi làm giữ xe cho quán vẫn là người lao động, vẫn cần hợp đồng và vẫn có giới hạn giờ như người khác.

Chọn việc theo sức, không theo tuổi

Tuổi không nói hết sức khoẻ. Một cô 62 tuổi có thể khoẻ hơn một nhân viên 30 tuổi hay ốm. Bảng dưới là cách nhìn công việc trong quán theo mức đòi hỏi thể lực, để cùng người lao động chọn việc hợp.

Mức đòi hỏiVí dụ công việcHợp với người cao tuổi khiNên cân nhắc
Nhẹ, ngồi đượcThu ngân, đón khách, trông kho, giữ xe có ghếHầu hết trường hợpĐủ ánh sáng, có quạt, có chỗ ngồi
Vừa, đi lại nhiềuSắp xếp hàng tầng thấp, phụ bếp sơ chế rauSức khoẻ ổn, có giờ nghỉ đềuKhông leo thang, không đứng liền quá lâu
NặngBê thùng hàng, nhận hàng xe tải, lau sàn diện rộngHạn chế, phải bảo đảm điều kiện an toànChia việc nặng cho người khác trong ca
Rủi ro caoBếp lửa lớn, leo cao, chạy xe giao hàng đường xaNên tránhCó ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ thì không giao

Khi giao việc, đừng dựa vào câu “chú làm được hết” của người lớn tuổi. Nhiều người ngại nói mình mệt vì sợ mất việc. Hãy quan sát vài tuần, hỏi riêng, và chủ động chuyển phần nặng sang người khác.

Bảng ca mẫu: tiệm tạp hoá ở Huế có cô chú lớn tuổi

Ví dụ giả định: tiệm mở 6 giờ 30 đến 21 giờ 30, có bốn người, trong đó cô Lài làm thu ngân và chú Thành giữ xe, trông kho, cả hai đã qua tuổi nghỉ hưu và thoả thuận làm không trọn thời gian.

NgườiCaNgày làmViệc chínhGhi chú
Cô Lài7 giờ – 12 giờThứ Hai đến thứ BảyThu ngân buổi sángCó ghế, nghỉ ngắn lúc 9 giờ 30
Chú Thành15 giờ – 20 giờThứ Ba đến chủ nhậtGiữ xe, trông khoKhông bê thùng hàng
Anh Tín6 giờ 15 – 14 giờ 156 ngày, nghỉ thứ TưNhận hàng, xếp kệNhận phần việc nặng buổi sáng
Em Nhi13 giờ 30 – 21 giờ 306 ngày, nghỉ thứ HaiBán hàng, đóng cửaLàm cùng chú Thành đến 20 giờ, rồi đóng cửa

Cô Lài và chú Thành mỗi người làm 5 tiếng một ngày, đúng thoả thuận làm không trọn thời gian, không phải đứng ca đóng cửa muộn. Phần nhận hàng, bê thùng nằm hết ở ca anh Tín. Khi anh Tín nghỉ, việc nhận hàng dời sang ngày khác hoặc chủ tiệm làm, không giao cho chú Thành.

Ca đêm và người lớn tuổi

Luật không cấm người cao tuổi làm ca đêm, và thực tế nhiều cửa hàng, kho bãi đang dùng các chú bảo vệ lớn tuổi trực đêm. Nhưng ca đêm có hai rủi ro tăng lên theo tuổi: mệt mỏi do đảo giờ ngủ, và khả năng xử lý sự cố một mình như mất điện, kẻ gian, người ngã.

Nếu vẫn xếp ca đêm, hãy làm vài việc. Ghép ca để người lớn tuổi không trực một mình cả đêm, hoặc có cách liên lạc nhanh với chủ hay người trực cùng khu. Giữ khoảng nghỉ giữa ca đêm đủ 45 phút liên tục theo quy định, có chỗ nằm hoặc ngồi tựa. Không xếp chuyển ngày đêm liên tục; một chú bảo vệ quen ca đêm ổn định thường đỡ mệt hơn người bị đổi ca mỗi tuần.

Và hỏi định kỳ, không chỉ lúc đầu: “Dạo này chú trực đêm thấy sao, ngủ ngày có được không?” Sức khoẻ người lớn tuổi thay đổi nhanh hơn người trẻ, câu trả lời của tháng trước chưa chắc còn đúng.

Chăm lo sức khoẻ tại nơi làm việc

Khám sức khoẻ định kỳ. Người sử dụng lao động có trách nhiệm khám sức khoẻ định kỳ cho người lao động, và với người cao tuổi, kết quả khám là căn cứ tốt để điều chỉnh việc. Tần suất cụ thể tra văn bản hiện hành.

Biết thuốc đang dùng và người liên hệ khẩn cấp. Lưu riêng trong hồ sơ, không đăng nhóm chat chung. Khi có chuyện, người trực cùng ca cần biết gọi ai.

Nóng, lạnh và ánh sáng. Chỗ giữ xe giữa trưa hè hay kho không quạt là nơi người lớn tuổi dễ mệt nhất. Một chiếc quạt, mái che, bình nước tốn ít mà đỡ nhiều.

Giờ nghỉ được giữ đúng. Người lớn tuổi thường ngại nghỉ khi thấy người trẻ vẫn làm. Ghi giờ nghỉ vào bảng ca và nhắc họ nghỉ.

Không để làm thêm vì nể. Cô chú làm lâu năm hay nhận lời ở lại giúp. Làm thêm vẫn phải có sự đồng ý thật và nằm trong giới hạn, đừng để thành thói quen chỉ vì họ không biết từ chối.

Tờ thoả thuận giờ làm nên ghi gì

Với người cao tuổi làm không trọn thời gian, tờ thoả thuận về giờ làm là thứ giúp cả hai bên yên tâm. Không cần dài, nhưng nên có đủ các mục sau, đính kèm hợp đồng.

  • Số giờ mỗi ngày và số ngày mỗi tuần đã thống nhất, ví dụ 5 giờ một ngày, 6 ngày một tuần.
  • Khung giờ ưu tiên, như chỉ làm buổi sáng hoặc không làm sau một giờ nhất định.
  • Việc chính được giao và những việc không giao, như không bê thùng hàng, không leo thang.
  • Ngày nghỉ hằng tuần cố định nếu người đó cần, ví dụ ngày đi khám định kỳ.
  • Cách báo khi mệt hoặc ốm đột xuất, báo cho ai, trước bao lâu.
  • Thời điểm hai bên xem lại thoả thuận, ví dụ mỗi sáu tháng hoặc sau mỗi lần khám sức khoẻ.

Mục cuối hay bị bỏ qua nhưng quan trọng nhất. Sức khoẻ và nhu cầu của người lớn tuổi thay đổi; có lịch xem lại thì việc điều chỉnh trở thành chuyện bình thường, không phải một cuộc nói chuyện khó khăn bất ngờ.

Nói chuyện khi cần giảm việc hoặc đổi ca

Khó nhất là khi quán thấy một cô chú không còn đảm đương được việc cũ. Nói thẳng thì sợ mất lòng, im lặng thì rủi ro cho cả hai bên. Cách đỡ khó là bắt đầu bằng điều quan sát cụ thể và đề nghị cụ thể, không bắt đầu bằng tuổi.

Câu mẫu: “Cô ơi, mấy tuần nay con thấy giờ trưa cô hay mệt, có hôm phải ngồi nghỉ lâu. Con tính đổi ca của cô sang buổi sáng mát hơn, giờ làm vẫn vậy, cô thấy được không? Nếu cô muốn làm ít giờ hơn thì mình bàn thêm.” Câu này cho cô lựa chọn, không gán ý “cô già rồi”.

Nếu thay đổi làm giảm giờ làm hay thu nhập, đó là thay đổi nội dung hợp đồng và cần hai bên thoả thuận. Ghi lại thoả thuận mới, đưa vào bảng ca. Nếu không thống nhất được, đừng tự cắt ca; hãy hỏi cơ quan quản lý lao động hoặc người có chuyên môn trước khi quyết định.

Những sai lầm hay gặp

Phần lớn các vấn đề với nhân viên lớn tuổi ở quán nhỏ không đến từ luật mà đến từ quan hệ thân quen khiến mọi thứ để miệng.

  • Không làm hợp đồng vì là người quen, đến khi có chuyện không ai rõ giờ làm, việc làm đã thoả thuận.
  • Coi người đã hưởng lương hưu như người “phụ giúp”, không ghi giờ làm, không tính nghỉ hằng tuần.
  • Giao việc nặng vì “chú làm quen rồi”, không xem lại khi sức khoẻ thay đổi.
  • Xếp trực đêm một mình không có cách liên lạc khẩn cấp.
  • Tự giảm giờ, giảm việc mà không hỏi, khiến người lớn tuổi thấy bị đẩy ra.
  • Không có người biết việc thay khi cô chú nghỉ ốm, cả ca trống.

Sửa phần lớn các lỗi này chỉ cần một tờ thoả thuận ngắn ghi giờ làm, ngày làm, việc chính và việc không giao, cộng một dòng trên bảng ca như mọi nhân viên khác. Quan hệ thân quen vẫn giữ được, chỉ là có thêm giấy để không ai phải nhớ.

Câu hỏi thường gặp

Người đã nghỉ hưu đi làm ở quán có phải ký hợp đồng lao động không?

Người tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu là người lao động cao tuổi theo Bộ luật Lao động 2019, quan hệ lao động vẫn cần hợp đồng và các quy định chung về giờ làm, nghỉ ngơi vẫn áp dụng. Chế độ bảo hiểm cụ thể bạn hỏi kế toán.

Nhân viên cao tuổi có được làm ca 8 tiếng không?

Được, luật không cấm. Người cao tuổi có quyền thoả thuận rút ngắn giờ làm hằng ngày hoặc làm không trọn thời gian, nên ca dài hay ngắn là chuyện hai bên thoả thuận theo sức khoẻ và nhu cầu.

Có được xếp bảo vệ lớn tuổi trực đêm không?

Luật không cấm người cao tuổi làm ca đêm, nhưng phải giữ đúng quy định nghỉ giữa ca đêm và không giao việc ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ. Nên ghép ca hoặc có cách liên lạc khẩn cấp để người lớn tuổi không trực một mình.

Những việc nào không nên giao cho nhân viên lớn tuổi?

Luật không cho dùng người cao tuổi làm việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ trừ khi bảo đảm điều kiện an toàn. Ở quán nhỏ, đó thường là bê thùng nặng, leo cao, đứng bếp lửa lớn, chạy xe giao hàng xa.

Muốn giảm giờ làm của nhân viên lớn tuổi thì làm thế nào?

Giảm giờ làm là thay đổi nội dung hợp đồng, cần hai bên thoả thuận. Hãy nói chuyện dựa trên quan sát cụ thể, đưa ra lựa chọn, ghi lại thoả thuận mới; nếu không thống nhất thì hỏi cơ quan quản lý lao động trước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138