DieuDong.comĐiều Động
Giao ca và vận hành ca

Trực ca tối một mình an toàn: sắp xếp cho cửa hàng, quán mở khuya

Khi chỉ một nhân viên làm ca tối, quán cần sắp quầy, giới hạn tiền mặt, quy tắc báo giờ và cách xử lý khách gây rối. Những việc chủ quán nên chuẩn bị trước.

Lone night clerk standing behind the counter of a quiet convenience store near midnight, seen through the glass front from the street, cool fluorescent glow, face unclear

Một người trực ca tối có thể an toàn nếu quán chuẩn bị trước bốn thứ: quầy sắp xếp để người trực luôn nhìn thấy cửa và có đường lùi, tiền mặt trong két giữ ở mức thấp, quy tắc báo giờ định kỳ với người quản lý, và quy định rõ những việc người trực không làm một mình. Người trực không bao giờ phải đánh đổi an toàn của mình để giữ tiền hay hàng.

Cửa hàng tạp hoá mở khuya, quán cà phê đóng cửa lúc 23 giờ, nhà thuốc trực tối, tiệm giặt nhận đồ muộn đều có lúc chỉ còn một người. Phần lớn tối trôi qua bình thường, nhưng chủ quán không thể chờ có chuyện rồi mới nghĩ cách. Phần dưới là cách sắp quầy, mức tiền mặt, quy tắc liên lạc, cách xử lý khách khó, những việc không làm một mình, và các quy định về làm việc ban đêm nên biết.

Sắp quầy cho người trực một mình

Nhìn thấy cửa từ chỗ đứng. Quầy đặt sao cho người trực luôn thấy cửa chính mà không phải quay người. Kệ hàng cao không chắn tầm nhìn từ quầy ra cửa. Nếu không đổi được vị trí quầy, một tấm gương cầu ở góc giúp nhìn được lối đi khuất.

Có đường lùi phía sau. Phía sau quầy có lối đi vào phòng trong có khoá được từ bên trong. Không chất thùng hàng chắn lối này. Người trực biết rõ khi cần thì lùi vào đâu.

Ánh sáng đủ ở cả trong lẫn ngoài. Bên trong sáng đều, không có góc tối. Mặt tiền ngoài cửa có đèn, người đi đường nhìn vào thấy rõ bên trong. Một cửa hàng sáng, nhìn từ ngoài vào thấy được, ít bị nhắm tới hơn một cửa hàng tối và kín.

Đồ giá trị không nằm trong tầm với của khách. Hàng nhỏ giá trị cao để trong ngăn khoá sau quầy, chỉ lấy khi khách đã thanh toán. Người trực không phải rời quầy để lấy hàng ở cuối cửa hàng cho khách trong lúc đang có khách khác.

Thiết bị liên lạc luôn trong tầm tay. Điện thoại của quán sạc đầy, để ở quầy. Nếu có nút báo động, người trực biết vị trí và đã bấm thử một lần khi được hướng dẫn.

Tiền mặt trong két: giữ thấp và nói rõ

Mức tiền mặt trong két ca tối nên thấp hơn ca ngày. Cách làm phổ biến: trước khi ca tối chỉ còn một người, trưởng ca ca chiều rút phần lớn tiền bán trong ngày ra, đếm cùng người trực, cho vào két sắt có khe thả mà người trực không mở được. Két ở quầy chỉ còn quỹ thối tiền.

Với tiền bán trong ca tối, đặt một mức trần, ví dụ giả định khi tiền mệnh giá lớn trong két vượt mức đã định thì người trực thả bớt vào két sắt có khe. Mỗi lần thả, ghi giờ và số tiền vào sổ. Như vậy lúc nào trong két cũng chỉ có một khoản nhỏ.

Khuyến khích khách chuyển khoản vào tài khoản của quán trong ca tối. Không phải để từ chối tiền mặt, mà để tổng tiền mặt nằm ở quầy thấp hơn. Mã thanh toán đặt rõ ở quầy.

Điều quan trọng nhất phải nói thẳng với người trực, nói trong buổi hướng dẫn đầu tiên và ghi vào nội quy: nếu bị đe doạ, đưa tiền, không chống cự, không đuổi theo. Quán không bắt người trực chịu trách nhiệm cho tiền bị cướp. Câu mẫu khi hướng dẫn: “Tiền mất thì quán mình chịu, em an toàn là trên hết. Có chuyện thì em đưa, rồi khi họ đi khỏi em khoá cửa và gọi công an, gọi anh.”

Quy tắc báo giờ trong ca tối

Người trực một mình nên có một người ở ngoài biết họ đang ổn. Cách đơn giản là báo theo mốc cố định qua nhóm chat quản lý hoặc tin nhắn riêng với trưởng ca. Ví dụ giả định một cửa hàng tạp hoá ở Hải Phòng mở đến 23 giờ:

MốcNgười trực làm gìNgười nhận làm gì nếu không thấy tin
Khi còn một mình (khoảng 20 giờ)Nhắn: đã nhận ca một mình, két đã rútGọi sau mười lăm phút
21 giờ 30Nhắn một chữ: ổnGọi ngay
Bắt đầu đóng cửaNhắn: bắt đầu đóngKhông cần làm gì
Khoá cửa xongNhắn: đã khoá cửa, giờGọi sau mười phút nếu chưa thấy
Về đến nhàNhắn: đã vềGọi sau ba mươi phút nếu chưa thấy

Người nhận tin phải là người thật sự đọc tin trong khung giờ đó. Nếu chủ quán đi ngủ sớm, giao cho trưởng ca hoặc một người khác, và ghi rõ trên bảng ca ai nhận tin tối nào. Một quy tắc báo giờ mà không ai đọc tin thì không có tác dụng.

Nếu khách lạ có thái độ đáng ngại, người trực nhắn một từ khoá đã thống nhất trước vào nhóm, người nhận gọi lại ngay như một cuộc gọi bình thường. Cuộc gọi cho người kia biết người trực không ở một mình.

Những việc người trực không làm một mình

Danh sách này nên viết ra, đưa vào nội quy, để người trực có căn cứ từ chối mà không sợ bị trách:

  • Không ra khỏi quầy để đổ rác, mang hàng ra xe khi trời đã tối. Rác để sáng mai hoặc đổ trước khi chỉ còn một người.
  • Không mở cửa sau cho người giao hàng hay người lạ sau giờ quy định.
  • Không đuổi theo người lấy hàng không trả tiền. Ghi lại giờ, mô tả, báo sau.
  • Không đếm két ở chỗ nhìn từ ngoài vào thấy được, không đếm khi còn khách trong cửa hàng.
  • Không tự xử lý khách say xỉn đang to tiếng. Giữ khoảng cách, nói nhẹ, gọi trưởng ca hoặc chủ.
  • Không leo thang, không bê vác hàng nặng khi không có ai bên cạnh.
  • Không mang tiền bán đi gửi ngân hàng một mình vào buổi tối.

Câu mẫu khi người trực từ chối: “Dạ ca tối em trực một mình nên không mở cửa sau được ạ, anh chị để hàng sáng mai giao giúp em.” Chủ quán nên báo trước cho nhà cung cấp về giờ nhận hàng để người trực không phải khó xử.

Xử lý khách khó trong ca tối

Phần lớn tình huống khó trong ca tối không phải cướp, mà là khách say, khách to tiếng vì đợi lâu, hoặc người ngồi lì không mua gì. Nguyên tắc chung là giữ bình tĩnh, giữ khoảng cách, không tranh cãi đúng sai, và luôn có quầy giữa mình với khách.

Với khách to tiếng, nói chậm, nhỏ hơn giọng của khách, đề nghị một cách giải quyết cụ thể: “Dạ em xin lỗi anh đã đợi, em làm lại ngay cho anh.” Mục tiêu là để khách rời đi trong bình tĩnh, không phải thắng cuộc tranh luận. Trưởng ca nên trao trước cho người trực quyền làm lại món hoặc hoàn tiền nhỏ ngay tại chỗ, để không phải gọi hỏi trong lúc khách đang nóng.

Với người có dấu hiệu say xỉn hoặc gây sợ hãi, người trực không phục vụ thêm đồ có cồn nếu quán có bán, không bước ra khỏi quầy, nhắn từ khoá cho người nhận tin. Khi cần, gọi công an khu vực; số liên lạc của công an phường nơi quán đóng nên ghi sẵn ở quầy.

Sau mỗi tình huống, người trực ghi vào sổ sự cố: giờ, chuyện gì xảy ra, đã làm gì. Chủ quán đọc và hỏi lại người trực trong ngày hôm sau, không phải để đánh giá xử lý đúng sai, mà để biết có cần thay đổi gì cho ca tối không, ví dụ dời giờ đóng sớm hơn hay xếp thêm người tối thứ Bảy.

Khoá cửa và ra về khi chỉ có một người

Mười lăm phút cuối là lúc người trực một mình dễ gặp chuyện nhất: két còn tiền, cửa đang mở, người trực đang mệt và quay lưng ra ngoài để dọn. Thứ tự gợi ý:

  1. Khi khách cuối cùng ra về, khoá cửa chính ngay, rồi mới dọn và đếm két ở phía trong.
  2. Mang rác ra trước giờ đóng cửa, khi đường còn người qua lại. Sau khi khoá cửa thì không ra ngoài đổ rác nữa.
  3. Đếm két ở góc trong, không nhìn thấy từ cửa kính, cho tiền vào két sắt có khe thả.
  4. Trước khi mở cửa ra về, nhìn ra ngoài một lượt. Nếu có người lạ đứng lảng vảng gần cửa, chờ thêm và nhắn người nhận tin.
  5. Ra khỏi cửa, khoá, kéo thử, rồi đi thẳng ra xe. Không đứng lại trước cửa để nhắn tin hay nghe điện thoại.
  6. Về đến nhà, nhắn báo đã về.

Nếu đường về của người trực có đoạn vắng, trao đổi với họ về việc đi cùng đồng nghiệp đến đoạn đông người, hoặc dời giờ đóng cửa sớm hơn trong những tháng trời tối nhanh.

Làm việc ban đêm và các quy định nên biết

Theo Bộ luật Lao động 2019, giờ làm việc ban đêm tính từ 22 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau. Ca tối kéo qua 22 giờ thì phần giờ sau mốc này là làm đêm, có chế độ tiền lương riêng theo quy định. Phần tính lương nên hỏi người làm kế toán và tra văn bản hiện hành, bảng ca chỉ cần ghi đúng giờ bắt đầu và kết thúc thực tế.

Người làm liên tục từ 6 giờ trở lên được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút, nếu làm việc ban đêm thì ít nhất 45 phút. Với người trực một mình, nghỉ giữa giờ là bài toán thực tế: nếu không có ai thay, người trực có thể khoá cửa tạm và treo biển nghỉ trong giờ vắng khách, hoặc quán sắp ca để có người chồng giờ đúng lúc nghỉ. Không nên để người trực ăn tối đứng ở quầy suốt ca và coi đó là đã nghỉ.

Có những nhóm lao động mà luật hạn chế hoặc đặt điều kiện khi làm việc ban đêm, ví dụ lao động chưa thành niên, lao động nữ đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ trong một số trường hợp. Trước khi xếp những người này vào ca tối, nhất là ca qua 22 giờ, tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý lao động.

Câu nên hỏi nhân viên trước khi xếp họ trực tối một mình: “Em có ngại trực tối một mình không? Đường về nhà em có đoạn nào vắng không?” Người ngại không nên bị ép, và đường về cũng là một phần an toàn của ca tối.

Câu hỏi thường gặp

Cửa hàng nhỏ có bắt buộc phải có hai người trực ca tối không?

Luật lao động không quy định số người tối thiểu cho mọi cửa hàng. Đây là quyết định quản lý dựa trên khu vực, giờ đóng cửa, lượng tiền mặt. Khu vắng, đóng rất khuya hoặc đã từng có sự cố thì nên xếp hai người.

Người trực bị cướp có phải bồi thường tiền mất không?

Không nên đặt ra yêu cầu này. Bị cướp không phải lỗi của người lao động, và quy định bồi thường thiệt hại có điều kiện riêng về lỗi. Quán nên nói rõ từ đầu rằng an toàn của người trực đứng trên tiền và hàng.

Có nên lắp camera cho ca tối không?

Camera giúp xem lại khi có chuyện và có tác dụng răn đe, nhưng không thay được người. Nên cho nhân viên biết vị trí camera, không đặt camera ở khu vệ sinh hay khu thay đồ, và không dùng camera để theo dõi từng phút làm việc.

Người trực ca tối có được khoá cửa sớm khi thấy không an toàn không?

Nên trao quyền này rõ ràng trong nội quy: khi thấy không an toàn, người trực được khoá cửa, báo người quản lý, và không bị trách vì đóng sớm. Có quyền này, người trực mới dám dùng khi cần.

Nhân viên nữ trực tối một mình có vấn đề gì về luật không?

Luật có quy định riêng cho lao động nữ trong một số trường hợp như mang thai, nuôi con nhỏ khi làm đêm. Ngoài các trường hợp đó, việc xếp ca nên dựa trên an toàn chung và sự đồng ý của người lao động. Tra văn bản hiện hành khi không chắc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138