Danh sách việc mở cửa buổi sáng nên chia làm ba chặng theo giờ: kiểm tra an toàn trước khi mở khoá vào trong, khoảng ba mươi phút bật máy và chuẩn bị hàng, rồi năm phút cuối soát lại quầy trước khi đón khách đầu tiên. Mỗi chặng chỉ vài dòng, người mở cửa đánh dấu từng dòng và ghi giờ.
Người mở cửa thường đến một mình hoặc cùng một người nữa, lúc trời còn tối, đầu óc chưa tỉnh hẳn. Đó là lúc dễ quên bật tủ mát, quên kiểm tra két, quên mở khoá cửa thoát hiểm. Một danh sách dán cạnh cửa sau giúp việc mở cửa không phụ thuộc vào trí nhớ của người đến sớm nhất. Phần dưới là mẫu theo ba chặng, cách chỉnh cho từng loại hình, những việc hay sót, và việc nên làm khi người mở cửa không đến.
Chặng một: trước khi mở khoá vào trong
Mấy việc này mất hai ba phút, làm trước khi mở cửa để vào. Mục đích là phát hiện bất thường từ bên ngoài, khi còn có thể đứng xa và gọi người:
- Nhìn một vòng mặt trước: khoá, cửa cuốn, kính có bị cạy hay vỡ không. Thấy bất thường thì không vào một mình, gọi chủ hoặc trưởng ca trước.
- Nếu có người lạ đứng gần cửa, chờ họ đi rồi mới mở. Không mở cửa khi có người đứng sát sau lưng.
- Mở khoá, vào, khoá lại cửa từ bên trong nếu chưa đến giờ đón khách. Người mở cửa không cần để cửa mở toang trong lúc chuẩn bị.
- Bật đèn, nhìn quanh xem có dấu hiệu nước rò, mùi khét, mùi gas không. Có mùi gas thì không bật thêm thiết bị điện nào, mở cửa cho thoáng và báo ngay.
- Nhắn một câu ngắn vào nhóm chat quản lý: đã mở cửa, mọi thứ bình thường. Tin nhắn này giúp chủ biết người mở cửa đã đến an toàn.
Chặng này hay bị bỏ vì “có bao giờ có chuyện gì đâu”. Nhưng đúng lần có chuyện, người mở cửa đã ở trong rồi mới phát hiện. Hai phút nhìn từ ngoài là thứ rẻ nhất trong cả danh sách.
Chặng hai: ba mươi phút chuẩn bị
Ví dụ giả định một quán cà phê kiêm bánh mì ở TP Hồ Chí Minh, mở cửa lúc 6 giờ 30, người mở cửa đến lúc 6 giờ. Thứ tự sắp theo việc nào cần thời gian chờ thì làm trước:
| Giờ | Việc | Vì sao làm lúc này |
|---|---|---|
| 6:00 | Bật máy pha, nồi hơi, lò nướng | Cần mười lăm đến hai mươi phút để đủ nhiệt |
| 6:03 | Kiểm tủ mát, tủ đông: nhiệt độ, cửa đóng kín | Phát hiện tủ hỏng trước khi dùng nguyên liệu bên trong |
| 6:06 | Nhận và đếm hàng giao sớm: bánh, sữa, đá | Người giao hàng thường đến trước giờ mở cửa |
| 6:12 | Đếm quỹ đầu ca trong két, ghi vào sổ | Phải xong trước khi có khách trả tiền |
| 6:16 | Sắp quầy: ly, ống hút, khăn, nguyên liệu dùng trong ngày | Theo sổ bàn giao xem món nào ca tối báo sắp hết |
| 6:22 | Pha thử ly đầu tiên, nếm | Máy chỉnh sai thì sửa trước khi bán |
| 6:26 | Kê bàn ghế ra, lau mặt bàn, mở cửa thoát hiểm | Việc cuối cùng trước khi mở cửa chính |
Nếu người mở cửa đến muộn mười phút, thứ phải giữ là bật máy và đếm két. Kê bàn ghế ra có thể làm trong lúc đã có khách đầu tiên.
Chặng ba: năm phút soát lại trước khi đón khách
Năm phút này giống như phi công đọc lại danh sách trước khi cất cánh. Người mở cửa đứng ở quầy, nhìn và đánh dấu:
- Két đã có quỹ đầu ca, máy tính tiền đã mở ca, mã thanh toán của quán đặt đúng chỗ.
- Nguyên liệu dùng trong giờ đầu đã nằm sẵn trong tầm tay, không phải chạy vào kho khi khách đứng chờ.
- Lối đi không có thùng hàng, dây điện chắn ngang. Sàn khô.
- Cửa thoát hiểm đã mở khoá, bình chữa cháy ở đúng chỗ, không bị hàng che.
- Đã đọc sổ bàn giao của ca tối hôm trước: món nào hết, máy nào trục trặc, khách nào hẹn lấy đơn buổi sáng.
- Nhà vệ sinh có giấy, có xà phòng.
- Nhân viên ca sáng khác, nếu có, đã nhắn báo sắp đến hoặc đã đến. Ai chưa báo thì trưởng ca biết sớm để gọi người dự phòng.
Đánh dấu xong thì ghi giờ và ký tắt vào cuối danh sách. Chủ quán đọc lại tờ này cuối tuần là biết buổi sáng nào mở cửa vội.
Chỉnh danh sách cho từng loại hình
Tiệm tóc, nail. Chặng hai nhấn vào vệ sinh dụng cụ, bật máy tiệt trùng, kiểm khăn sạch đủ cho số khách hẹn buổi sáng, xem lịch hẹn để biết khách đầu tiên cần thợ nào.
Nhà thuốc nhỏ. Thêm việc kiểm nhiệt độ khu bảo quản thuốc, xem hàng nhập hôm trước đã lên kệ đúng chỗ chưa, và bảo đảm người có chuyên môn có mặt từ giờ mở cửa theo quy định của ngành.
Quán ăn sáng. Chặng hai bắt đầu sớm hơn nhiều vì nồi nước dùng, nên tách hẳn thành ca bếp mở cửa và ca phục vụ đến sau. Danh sách của bếp nhấn vào bếp gas, nhiệt độ tủ, nguyên liệu tươi giao sớm.
Cửa hàng tạp hoá. Thêm việc xem hàng sắp hết hạn để bày ra trước, đổi bảng giá khuyến mãi đúng ngày, kiểm tủ đông chứa kem và đá. Mở cửa sớm thường trùng giờ giao hàng, nên ghi giờ nhận hàng vào danh sách.
Tiệm giặt. Bật máy giặt, máy sấy từng cái để kiểm tra, xem đồ khách hẹn lấy buổi sáng đã sẵn sàng chưa, đủ túi đựng chưa.
Phòng khám nhỏ. Người mở cửa thường là lễ tân: bật điều hoà phòng chờ, kiểm danh sách bệnh nhân hẹn buổi sáng, chuẩn bị phiếu khám trống, kiểm dụng cụ đã tiệt trùng từ hôm trước. Việc chuyên môn trong phòng khám là của nhân viên y tế, danh sách của lễ tân không lấn vào.
Việc hay bị sót khi mở cửa và vì sao
Mở cửa thoát hiểm là việc bị sót nhiều nhất, vì nó không ảnh hưởng gì tới chuyện bán hàng. Cửa sau khoá suốt cả ngày chỉ trở thành vấn đề đúng lúc có sự cố, và lúc đó thì đã muộn. Đặt việc này thành dòng riêng, không gộp vào “kiểm tra an toàn” chung chung.
Kiểm nhiệt độ tủ mát hay bị bỏ vì tủ “lúc nào chả chạy”. Tủ hỏng trong đêm thì sữa, kem, nguyên liệu tươi đã hỏng mà người mở cửa vẫn dùng pha cho khách. Đọc nhiệt kế trong tủ mất năm giây, ghi số vào danh sách.
Đọc sổ bàn giao của ca tối trước bị bỏ khi người mở cửa không phải người làm ca tối. Đơn đặt sáng nay mà ca tối nhận lúc 21 giờ có thể bị quên cho đến khi khách đến hỏi. Đặt việc đọc sổ ở chặng ba, ngay trước giờ đón khách, để chắc chắn được làm.
Nhắn báo đã mở cửa bị bỏ khi người mở cửa đã làm lâu. Nhưng chính tin nhắn này cho chủ biết có chuyện gì nếu đến 6 giờ 15 vẫn không thấy. Nên coi đó là một dòng bắt buộc, không phải phép lịch sự.
Cách tự kiểm đơn giản: mỗi lần phát hiện một việc bị sót, chủ quán không hỏi “ai quên” mà hỏi “dòng đó nằm ở đâu trong danh sách”. Nếu dòng đó không có, thêm vào. Nếu có mà vẫn sót, dời nó lên vị trí dễ thấy hơn hoặc tách thành dòng riêng.
Khi người mở cửa không đến
Quán sống phụ thuộc vào người cầm chìa khoá buổi sáng. Nên có sẵn phương án trước khi chuyện xảy ra:
- Ít nhất hai người có chìa khoá và biết quy trình mở cửa, không ở cùng một nhà.
- Mốc báo động rõ: quá giờ mở cửa mười lăm phút chưa thấy tin nhắn “đã mở cửa” thì chủ hoặc trưởng ca gọi người mở cửa.
- Không liên lạc được thì gọi người thứ hai có chìa khoá theo danh sách dự phòng.
- Ghi giờ mở cửa thực tế vào sổ, kèm lý do. Không cần trách ai trước khi biết người mở cửa có an toàn không.
- Sau đó xem lại: có phải ca đóng cửa hôm trước của cùng người đó kết thúc quá muộn không. Xếp một người đóng cửa khuya rồi mở cửa sớm hôm sau là nguồn của rất nhiều lần mở cửa trễ.
Bộ luật Lao động có quy định về thời gian nghỉ giữa hai ca làm việc liên tiếp và nghỉ hằng tuần ít nhất 24 giờ liên tục. Khi xếp ca đóng cửa và mở cửa liền nhau, tra văn bản hiện hành để chắc khoảng nghỉ giữa hai ca không bị thiếu.
Dạy người mới mở cửa: ba buổi đi kèm
Người mở cửa giữ chìa khoá, đếm két và quyết có mở cửa hay không khi thấy bất thường. Vì vậy không nên giao việc này sau một lần chỉ dẫn miệng. Cách làm gợi ý cho quán nhỏ:
- Buổi thứ nhất: người mới đi theo người mở cửa quen, chỉ đứng nhìn và đọc to từng dòng trong danh sách khi người kia làm. Mục đích là hiểu vì sao từng việc nằm ở vị trí đó.
- Buổi thứ hai: người mới tự làm, người cũ đứng cạnh, chỉ nhắc khi bỏ sót. Cuối buổi, hai người cùng xem lại tờ đánh dấu và giờ hoàn thành từng chặng.
- Buổi thứ ba: người mới mở cửa một mình, người cũ đến muộn hơn mười lăm phút để kiểm lại. Nếu mọi dòng đã đánh dấu đúng thì có thể xếp người mới vào lịch mở cửa.
- Giao chìa khoá có ký nhận, ghi rõ chìa nào, ngày nào. Khi người đó nghỉ việc, thu lại chìa và đổi mã két.
- Trong tháng đầu, chủ hoặc trưởng ca đọc tờ đánh dấu của người mới mỗi tuần một lần và hỏi: “Có buổi sáng nào em thấy lúng túng không?”
Ba buổi nghe thì nhiều, nhưng mỗi buổi chỉ là một ca mở cửa bình thường có thêm người đi cùng. So với một buổi sáng mở cửa trễ nửa tiếng vì người mới không biết bật nồi hơi thế nào, thời gian này rất đáng.
Câu hỏi thường gặp
Người mở cửa nên đến trước giờ mở cửa bao lâu?
Tuỳ việc cần chuẩn bị. Quán cà phê nhỏ thường cần khoảng ba mươi phút, quán ăn sáng có nồi nước dùng cần lâu hơn nhiều. Thời gian này là giờ làm, phải nằm trong giờ bắt đầu ca trên bảng ca.
Có nên để một người mở cửa một mình không?
Nhiều quán nhỏ vẫn làm vậy. Khi mở một mình, giữ cửa khoá trong lúc chuẩn bị, nhắn báo đã đến, và không mở cửa khi có người lạ đứng gần. Nếu khu vực vắng hoặc trời còn tối lâu, nên xếp hai người.
Danh sách mở cửa nên dán ở đâu?
Ở chỗ người mở cửa nhìn thấy đầu tiên, thường là cạnh cửa sau hoặc trong khu nhân viên, kẹp kèm một tờ đánh dấu cho từng ngày. Không dán ở chỗ khách nhìn thấy.
Có cần ký vào danh sách mỗi sáng không?
Nên ghi giờ và ký tắt. Không phải để bắt lỗi, mà để khi có chuyện như tủ hỏng hay cửa không khoá, quán biết buổi sáng hôm đó đã kiểm tra hay chưa.
Danh sách dài quá thì làm sao?
Một danh sách mở cửa tốt thường mười lăm đến hai mươi dòng chia ba chặng. Nếu dài hơn, có thể đang gộp cả việc vệ sinh định kỳ vào. Tách việc theo tuần ra một danh sách riêng.