Khi có sự cố trong ca, thứ tự làm việc là: lo an toàn cho người trước, xử lý tạm để quán tiếp tục hoặc tạm ngưng có kiểm soát, ghi lại năm điều vào sổ sự cố (giờ, chuyện gì, ai liên quan, đã làm gì, còn gì dở), báo đúng người theo mức độ, rồi bàn giao phần còn dở cho ca sau bằng sổ bàn giao.
Sự cố ở quán nhỏ thường không lớn: khách phàn nàn, máy hỏng, mất điện, ly vỡ làm đứt tay, tủ rò nước. Cái hay hỏng là sau đó: không ai ghi, ca sau không biết, chủ biết khi đã muộn, và lần sau chuyện y hệt lặp lại. Phần dưới đưa ra bảng phân mức để biết khi nào xử lý tại chỗ, khi nào gọi chủ ngay, mẫu sổ sự cố, cách xử lý từng loại hay gặp và cách đọc sổ để sự cố không lặp lại.
Phân mức sự cố: xử lý tại chỗ hay gọi ngay
Mỗi quán nên có một bảng như vậy, chủ quyết một lần và dán ở quầy. Ví dụ dưới đây là gợi ý chung, bạn chỉnh theo loại hình của mình:
| Mức | Ví dụ | Ai xử lý | Báo khi nào |
|---|---|---|---|
| Nhẹ | Khách chê món, làm vỡ ly, hết một món giữa ca | Người trong ca, trưởng ca | Ghi sổ, chủ đọc cuối ngày |
| Vừa | Máy pha hỏng, mất điện dưới một tiếng, khách đòi hoàn tiền lớn | Trưởng ca | Nhắn chủ trong ca |
| Nặng | Người bị thương cần đi khám, rò gas, chập điện có khói, có người gây rối đe doạ | Trưởng ca, gọi hỗ trợ bên ngoài | Gọi chủ ngay, sau khi đã lo an toàn |
| Rất nặng | Cháy, người bất tỉnh, cướp | Gọi cứu hộ, công an trước | Gọi chủ ngay sau đó |
Bảng này giúp nhân viên khỏi băn khoăn “có nên làm phiền chủ không”. Với mức nặng trở lên, thứ tự luôn là an toàn của người trước, gọi cứu hộ hay công an trước, chủ sau. Không ai bị trách vì đã gọi cứu hộ khi không chắc.
Số gọi khẩn cấp cho cứu hoả, cấp cứu, công an và liên lạc của công an phường nơi quán đóng nên ghi sẵn ở cạnh quầy, để người đang hoảng không phải tìm.
Mẫu sổ sự cố: năm điều cần ghi
Sổ sự cố có thể là vài trang cuối của sổ bàn giao ca, hoặc một trang tính riêng. Mỗi sự cố là một mục, ghi ngay sau khi xử lý xong, khi người trong ca còn nhớ rõ:
| Điều cần ghi | Ghi thế nào | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Giờ | Giờ xảy ra và giờ xử lý xong | 15:20 – 15:45 |
| Chuyện gì | Mô tả sự việc như người ngoài nhìn thấy, không đoán ý | Tủ mát số 1 rò nước ra sàn trước quầy |
| Ai liên quan | Nhân viên, khách (không ghi thông tin cá nhân của khách) | Thanh phát hiện, một khách suýt trượt |
| Đã làm gì | Từng việc theo thứ tự | Lau sàn, đặt biển cảnh báo trơn, chuyển sữa sang tủ 2, báo trưởng ca |
| Còn gì dở | Việc ca sau phải theo tiếp, đã báo ai | Chờ thợ sửa tủ, đã nhắn chủ lúc 15:30 |
Cột “Chuyện gì” là chỗ hay viết sai: “bạn Nam bất cẩn làm vỡ ly” là đánh giá, “ly rơi khỏi khay khi bưng qua cửa bếp” là sự việc. Sổ sự cố ghi sự việc. Đánh giá trách nhiệm, nếu cần, là việc của chủ sau khi xem xét.
Xử lý những sự cố hay gặp nhất
Khách phàn nàn về món hoặc phục vụ. Nghe hết, xin lỗi về trải nghiệm của khách chứ không cãi đúng sai, đề nghị làm lại hoặc đổi món trong phạm vi trưởng ca được quyết. Ghi lại món gì, phàn nàn điều gì, đã giải quyết thế nào. Nhiều lần cùng một món là tín hiệu cần xem lại công thức hoặc nguyên liệu.
Mất điện giữa ca. Tắt các máy lớn để tránh sốc điện khi có điện lại, giữ cửa tủ mát đóng kín, ghi giờ mất điện. Nếu máy tính tiền tắt, chuyển sang ghi tay đơn bán trên giấy có số thứ tự, có điện lại thì nhập bù. Mất điện lâu thì báo chủ quyết có tạm đóng không.
Đứt tay, bỏng nhẹ. Sơ cứu bằng hộp cứu thương của quán, người bị thương nghỉ ngay, không quay lại pha chế khi vết thương còn hở. Nếu vết thương sâu hoặc bỏng rộng, đưa đi khám. Ghi lại sự việc vì đây là tai nạn tại nơi làm việc, có thể liên quan chế độ của người lao động; chi tiết tra văn bản hiện hành.
Máy hỏng. Ngưng dùng máy, dán ghi chú “đang hỏng” bằng băng keo màu, chuyển sang máy dự phòng hoặc tạm ngưng món dùng máy đó. Ghi rõ hỏng thế nào để thợ sửa đỡ phải hỏi lại.
Rò gas, có mùi khét. Không bật hay tắt công tắc điện, khoá van gas, mở cửa thoáng, đưa mọi người ra ngoài, gọi hỗ trợ từ bên ngoài. Không cố tìm chỗ rò.
Báo cho chủ: nói gì trong một tin nhắn
Tin nhắn báo sự cố nên đọc được trong mười giây và đủ để chủ quyết có cần đến hay không. Cấu trúc gọn: chuyện gì, đã làm gì, giờ đang ra sao, cần chủ quyết điều gì. Câu mẫu: “Anh ơi, máy pha số 1 không lên nhiệt từ 15 giờ. Em đã chuyển sang máy 2, vẫn bán bình thường nhưng chậm hơn. Anh có muốn em gọi thợ không ạ?”
Tránh hai kiểu tin nhắn: một là quá ngắn, “anh ơi máy hỏng rồi”, khiến chủ phải gọi hỏi lại giữa lúc quán đang đông; hai là quá dài, kể lể ai làm gì trước đó, vì chủ cần biết tình trạng hiện tại trước. Chi tiết để trong sổ sự cố.
Với sự cố mức nặng, gọi điện chứ không nhắn tin, vì tin nhắn có thể không được đọc ngay. Sau cuộc gọi, nhắn lại một dòng tóm tắt để có ghi nhận.
Chủ quán cũng nên trả lời theo cùng cách: xác nhận đã đọc, nói rõ quyết định. “Ừ, em gọi thợ đi, anh chịu chi phí, ghi vào sổ” rõ hơn nhiều so với “ừ”. Câu trả lời mơ hồ khiến ca sau không biết việc đã được quyết hay chưa.
Bàn giao sự cố cho ca sau
Sự cố chưa xử lý xong là thứ dễ rơi nhất giữa hai ca. Ca trước nghĩ đã báo, ca sau không biết có chuyện gì. Khi giao ca, phần sự cố cần có:
- Dòng “Sự cố” trong sổ bàn giao ghi tóm tắt, kèm “xem sổ sự cố mục 15 giờ 20” để người nhận ca đọc đủ.
- Việc còn dở ghi rõ ai đang chờ ai: “đang chờ thợ, chủ đã đồng ý gọi, thợ hẹn 18 giờ”.
- Những thay đổi tạm thời ca sau phải biết: món đang tạm ngưng, máy đang không dùng, khu nào đang trơn.
- Nếu liên quan khách, ghi khách sẽ quay lại không, đã hứa gì: “khách hẹn quay lại lấy ly làm lại lúc 19 giờ, đã thu tiền”.
- Người nhận ca đọc to lại phần sự cố và hỏi điều chưa rõ trước khi ký.
Câu mẫu khi giao ca: “Chị ơi, chiều nay tủ mát số 1 rò nước, em đã chuyển sữa sang tủ 2, thợ hẹn 18 giờ tới, chị nhớ mở cửa sau cho thợ nhé, anh chủ đã đồng ý rồi.” Một câu đủ mọi thứ ca sau cần làm.
Chuẩn bị sẵn để sự cố nhỏ không thành lớn
Phần lớn sự cố trở nên nặng vì lúc xảy ra không có sẵn thứ cần dùng, hoặc không ai biết thứ đó để đâu. Một lần chuẩn bị, kiểm lại mỗi tháng, giúp người trong ca xử lý được ngay:
- Hộp cứu thương để ở chỗ cố định, ai cũng biết, có băng dán, gạc, dung dịch sát khuẩn, thuốc bôi bỏng nhẹ. Dùng gì thì ghi vào sổ để mua bù.
- Bình chữa cháy còn hạn kiểm định, đặt gần bếp và lối ra, không bị hàng che. Mọi nhân viên đã được chỉ cách dùng ít nhất một lần.
- Sơ đồ cầu dao và van gas tổng dán ở cạnh cầu dao, ghi rõ cái nào tắt khi có sự cố.
- Danh sách liên lạc khẩn: chủ, trưởng ca, người thay khi chủ không nghe máy, thợ điện, thợ sửa máy quen. Dán ở quầy, không chỉ lưu trong điện thoại của một người.
- Giấy và bút để ghi đơn bán tay khi máy tính tiền không chạy.
- Biển cảnh báo sàn trơn, băng keo màu để đánh dấu máy hỏng.
Chủ quán có thể tự kiểm bằng một câu hỏi bất chợt trong buổi họp đầu ca: “Nếu bây giờ mất điện, ai biết cầu dao ở đâu?” Nếu chỉ một người giơ tay, đó là việc cần hướng dẫn lại trong tuần.
Đọc sổ sự cố để không lặp lại
Sổ sự cố có giá trị nhất khi được đọc theo tháng chứ không chỉ theo ngày. Mỗi tháng, chủ quán hoặc trưởng ca lật lại, gom các sự cố giống nhau. Ba lần máy pha mất nhiệt trong một tháng là dấu hiệu cần bảo dưỡng định kỳ, không phải ba lần xui. Năm lần khách chê cùng một món là dấu hiệu công thức hoặc nguyên liệu đổi.
Xem thêm sự cố rơi vào ca nào, giờ nào. Nếu sự cố dồn vào ca tối thứ Bảy, có thể ca đó đang thiếu người hoặc người mới chưa quen việc. Nếu dồn vào giờ giao ca, khâu giao ca đang quá vội. Những điều này dẫn thẳng về bảng ca, không phải về ý thức của ai.
Một sổ sự cố cả tháng không có dòng nào thường không có nghĩa là không có sự cố. Nhân viên chỉ ghi khi thấy ghi là có ích và không bị trách. Câu nên nói trong một buổi họp đầu ca: “Sự cố ghi vào sổ là để quán mình sửa chỗ hỏng, không phải để tìm người có lỗi. Ai ghi đầy đủ là đang giúp cả quán.”
Với sự cố liên quan đến an toàn lao động hoặc thiệt hại đáng kể, giữ sổ lâu hơn và hỏi người làm kế toán hoặc cơ quan quản lý lao động xem quán cần lưu những gì.
Câu hỏi thường gặp
Quán nhỏ có cần sổ sự cố riêng không?
Không nhất thiết là cuốn riêng. Có thể dành vài trang cuối của sổ bàn giao ca, hoặc thêm một trang tính riêng trong bảng tính dùng chung. Điều cần là có một chỗ cố định để ghi, ai cũng biết.
Nhân viên làm vỡ đồ có phải bồi thường không?
Bồi thường thiệt hại tài sản có quy định riêng trong luật lao động, cần xem xét lỗi, mức độ và trình tự. Đồ vỡ thông thường trong lúc làm việc là chuyện không tránh được. Không nên trừ lương tuỳ ý; khi không chắc, tra văn bản hiện hành.
Khách bị trượt ngã trong quán thì xử lý thế nào?
Hỏi thăm, giúp khách ngồi xuống, sơ cứu nếu cần, gọi cấp cứu nếu khách đau nhiều. Không tranh luận lỗi tại ai. Ghi lại sự việc, giờ, tình trạng sàn lúc đó, rồi báo chủ ngay vì đây là sự cố mức nặng.
Có nên báo mọi sự cố vào nhóm chat chung của nhân viên không?
Không. Sự cố nhẹ ghi vào sổ là đủ. Sự cố liên quan đến một người cụ thể không nên đưa vào nhóm chung. Nhóm chat chung chỉ dùng để báo những thay đổi cả nhóm phải biết, ví dụ một món tạm ngưng.
Ai đọc sổ sự cố?
Trưởng ca đọc mỗi ngày khi nhận ca, chủ quán đọc cuối ngày hoặc cuối tuần, và cùng xem lại theo tháng. Nhân viên được đọc phần sự cố của ca mình để biết việc dở cần theo tiếp.
Sự cố xảy ra khi chủ không nghe máy thì làm sao?
Với sự cố nặng, gọi người thứ hai trong danh sách liên lạc khẩn, thường là trưởng ca khác hoặc người được chủ uỷ quyền. Danh sách này dán ở quầy. Với sự cố rất nặng, gọi cứu hộ, công an trước rồi mới tìm chủ.