Lịch trực kho cho cửa hàng bán lẻ cần ghi rõ ba thứ cho từng ngày: ai có mặt khi xe hàng đến, ai giữ chìa khoá kho sau giờ đóng cửa, và ai ký nhận hàng. Ba vai này có thể là một người hoặc hai người, nhưng phải có tên cụ thể, vì kho là nơi mất mát khó phát hiện nhất và cũng khó truy ra nhất khi không ai chịu trách nhiệm rõ.
Ví dụ xuyên bài là một cửa hàng vật liệu xây dựng và đồ gia dụng ở Hải Phòng, 7 nhân viên, xe hàng của ba nhà cung cấp đến vào sáng sớm trước giờ mở cửa, có hôm đến chiều muộn (ví dụ giả định). Bạn sẽ có cách xác định khung giờ cần người, lịch tuần mẫu, quy tắc chìa khoá và các bước nhận hàng khi chỉ có một người trực.
Trực kho gồm những việc gì
Ở cửa hàng nhỏ, “trực kho” thường bị hiểu là trông kho, tức ngồi canh. Thực tế người trực kho làm nhiều việc hơn, và liệt kê đủ thì mới biết cần người lúc nào. Các việc thường gặp:
- Mở kho đón xe hàng trước giờ mở cửa, kiểm đếm và ký nhận theo phiếu giao hàng.
- Nhận hàng trả lại từ khách hoặc hàng đổi với nhà cung cấp, để riêng chờ người phụ trách xử lý.
- Xuất hàng cho đơn giao tận nơi trong ngày, kiểm hàng trước khi lên xe.
- Khoá kho cuối ngày, kiểm cửa, đèn, ổ điện, nhất là các khu để hàng dễ cháy như sơn, keo.
- Giữ chìa khoá kho qua đêm hoặc trả về chỗ quy định.
- Xử lý khi có sự cố ngoài giờ như mưa dột, mất điện, báo động, nếu cửa hàng ở gần.
Không phải ngày nào cũng có đủ sáu việc. Ở cửa hàng trong ví dụ, ngày thường chỉ có mở kho đón xe và khoá kho cuối ngày; thứ năm có thêm xe của nhà cung cấp lớn với lượng hàng gấp ba. Việc của bạn là vẽ ra việc nào rơi vào giờ nào, rồi mới xếp người.
Danh sách này cũng dùng làm bản mô tả công việc khi đưa nhân viên mới vào vòng trực kho. Người mới thường chỉ được dặn “sáng mai ra mở kho”, rồi đứng ngơ khi xe đến với hai mươi kiện hàng và một phiếu giao cần ký.
Xác định khung giờ cần người ở kho
Gom lịch giao hàng của các nhà cung cấp vào một bảng. Nếu nhà cung cấp chưa có giờ cố định, hỏi họ khung giờ xe thường đến và ghi lại giờ đến thật trong một tháng.
| Nhà cung cấp (giả định) | Ngày giao | Khung giờ xe thường đến | Lượng hàng | Cần mấy người nhận |
|---|---|---|---|---|
| Xi măng, cát đóng bao | Thứ hai, thứ năm | 5:30–6:30 | Nặng, nhiều bao | 2 người |
| Đồ gia dụng nhỏ | Thứ ba | 7:00–7:30 | Nhiều mã hàng, cần đếm kỹ | 1 người, quen mã hàng |
| Sơn, keo, hoá chất | Thứ sáu | 15:00–17:00 | Ít kiện, cần để đúng khu | 1 người |
| Hàng đổi trả của khách | Bất kỳ | Trong giờ mở cửa | Lẻ tẻ | Người đứng quầy nhận, để riêng |
Nhìn bảng là thấy ngay: thứ hai và thứ năm cần hai người có mặt lúc 5 giờ 30, trước giờ mở cửa lúc 7 giờ; thứ ba cần một người quen mã hàng lúc 7 giờ; thứ sáu là việc trong giờ, xếp vào ca chiều được. Các ngày khác không cần người đến sớm, chỉ cần người khoá kho cuối ngày.
Nếu đến sớm 5 giờ 30 thì giờ của người đó cũng phải kết thúc sớm tương ứng, hoặc tính là làm thêm theo đúng quy định. Đừng xếp người đến 5 giờ 30 rồi để họ ở lại đến 18 giờ như mọi người.
Mẫu lịch trực kho một tuần
Từ bảng khung giờ, dựng lịch trực kho tuần. Bốn người trong vòng trực kho được ký hiệu A, B, C, D; B và D là hai người khoẻ, quen bốc xếp; C quen mã hàng gia dụng.
| Thứ | Nhận hàng sáng | Giờ có mặt | Khoá kho cuối ngày | Giữ chìa khoá qua đêm | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| Hai | B + A | 5:30 | D | D | Xe xi măng; B và A về sớm 2 giờ |
| Ba | C | 6:45 | A | A | Xe gia dụng, C đếm theo mã |
| Tư | Không có xe | B | B | ||
| Năm | D + C | 5:30 | A | A | Xe xi măng; D và C về sớm 2 giờ |
| Sáu | Trong ca chiều | 15:00 | C | C | Sơn, keo để khu riêng |
| Bảy | Không có xe | D | D | ||
| Chủ nhật | Không có xe | B | Chủ cửa hàng | Chìa khoá về chủ, không ai giữ qua tuần |
Để ý hai điểm. Thứ nhất, người khoá kho cuối ngày cũng là người giữ chìa khoá qua đêm, để chìa không phải chuyền tay buổi tối. Thứ hai, chiều chủ nhật chìa khoá trở về chủ cửa hàng: một tuần có một lần “thu chìa về gốc” giúp phát hiện sớm nếu có ai làm thêm bản sao hay để quên chìa.
Tháng sau xoay vai: người đã nhận hàng sớm thứ hai và thứ năm chuyển sang khoá kho, để không ai phải dậy 5 giờ suốt nhiều tháng.
Giữ chìa khoá kho: quy tắc gọn cho cơ sở nhỏ
Biết chính xác có bao nhiêu chìa. Ghi số chìa kho đang tồn tại và ai giữ chìa nào. Chìa dự phòng để ở chỗ chỉ chủ cửa hàng biết. Nếu không biết có bao nhiêu chìa, mọi quy tắc phía sau đều vô nghĩa.
Chuyền chìa có ghi giờ. Mỗi lần chìa đổi tay ghi một dòng: giờ, người giao, người nhận. Một sổ nhỏ treo cạnh hộp chìa, hoặc một tin nhắn trong nhóm nội bộ, là đủ.
Người nghỉ việc trả chìa ngay ngày cuối. Thu chìa là một dòng trong danh sách việc khi nhân viên nghỉ. Không thu được, hoặc nghi ngờ đã có bản sao, thì thay ổ khoá; chi phí thay ổ nhỏ hơn nhiều so với rủi ro.
Hai người cho kho có hàng giá trị cao. Với khu để hàng giá trị lớn, cân nhắc quy tắc hai người: mở khu đó phải có hai người cùng có mặt. Ở cửa hàng nhỏ, việc này thường chỉ cần áp cho một tủ hoặc một góc, không cần cả kho.
Không giao chìa cho người mới trong tuần đầu. Người mới trực kho kèm với người cũ, chưa giữ chìa qua đêm. Đây không phải nghi ngờ, mà để người mới quen thứ tự khoá cửa, tắt điện, kiểm khu hoá chất.
Nhận hàng khi trực kho một mình: các bước
Những ngày chỉ có một người nhận hàng, người đó vừa đếm, vừa ký, vừa sắp xếp. Thứ tự dưới đây giúp tránh ký nhận thiếu, vốn là lỗi tốn kém nhất ở kho nhỏ.
- Mở kho trước giờ xe đến ít nhất 15 phút, bật đèn, dọn lối để hàng, chuẩn bị phiếu đặt hàng của lần đó.
- Khi xe đến, đếm số kiện theo phiếu giao hàng trước khi dỡ hết, ghi số kiện thực nhận.
- Kiểm bao bì: kiện móp, rách, ướt thì chụp ảnh ngay khi còn trên xe hoặc vừa dỡ xuống, ghi vào phiếu giao.
- So số lượng với phiếu đặt hàng của cửa hàng, không chỉ với phiếu giao của tài xế. Thiếu hay thừa thì ghi rõ trên phiếu giao trước khi ký.
- Chỉ ký nhận phần đã đếm. Nếu không kịp đếm hết vì tài xế vội, ghi “nhận số kiện, chưa kiểm chi tiết” rồi mới ký.
- Xếp hàng vào đúng khu, hàng hoá chất vào khu riêng, hàng đổi trả để tách.
- Gửi một tin ngắn vào nhóm nội bộ: xe nào đã đến, số kiện, có thiếu hay hư không, ảnh đính kèm nếu có.
Bước 4 và bước 5 là chỗ người trực một mình hay bỏ qua vì ngại tài xế chờ. Câu mẫu dạy cho người trực: “Anh chờ em năm phút đếm cho đúng, thiếu thì anh em mình ghi luôn cho khỏi phải gọi qua lại.” Tài xế đã quen với cửa hàng kiểm kỹ sẽ tự chờ.
Khi xe đến trễ, không đến, hoặc người trực kho báo ốm
Xe hàng của nhà cung cấp hiếm khi đúng giờ tuyệt đối. Người trực đến 5 giờ 30 mà 7 giờ xe mới đến thì đã mất một giờ rưỡi ngồi chờ. Vài cách giảm chuyện này: xin số của điều phối bên nhà cung cấp để hỏi giờ xe chạy từ tối hôm trước; thống nhất với nhà cung cấp là xe trễ quá giờ mở cửa thì giao trong giờ bán hàng; ghi giờ xe đến thật trong một tháng để biết khung giờ hẹn nên dời.
Nếu xe không đến, người trực báo vào nhóm và quay về việc của ca. Đừng để người trực ngồi chờ không giới hạn. Đặt một giờ dừng chờ trên lịch, ví dụ quá 7 giờ 30 xe chưa đến thì người trực chuyển sang ca bán hàng, xe đến sau thì người đứng quầy nhận theo quy trình.
Khi người trực kho báo ốm buổi tối hôm trước, người dự phòng cần biết hai việc: giờ xe đến và chìa khoá đang ở đâu. Vì thế cột “giữ chìa khoá qua đêm” trong lịch rất quan trọng. Nếu người ốm chính là người đang giữ chìa, phải có cách lấy chìa trong đêm hoặc dùng chìa dự phòng từ chủ cửa hàng.
Người dự phòng cho ngày nhận hàng nặng như xi măng nên là người khoẻ và đã từng nhận loại hàng đó. Xếp một người chưa từng nhận hàng vào thay lúc 5 giờ 30 sáng, một mình, là cách nhanh nhất để có sai số trên phiếu giao.
Giờ làm của người đến sớm cũng cần theo dõi. Theo Bộ luật Lao động 2019, giờ làm bình thường không quá 8 giờ một ngày; người đến 5 giờ 30 và ở lại suốt ngày là đã làm thêm, cần ghi vào bảng giờ và tính theo quy định hiện hành.
Bàn giao kho sau mỗi lượt trực
Kho hay lệch số ở chỗ giao nhau giữa hai người: người nhận hàng sáng ghi một kiểu, người xuất hàng chiều hiểu một kiểu, người khoá kho tối không biết hôm nay đã có gì vào ra. Một bàn giao ngắn cuối mỗi lượt trực kho giải quyết phần lớn chuyện này, và không cần quá năm phút.
Nội dung bàn giao kho nên có: hàng đã nhận trong lượt và có thiếu, hư gì không; hàng đang chờ xử lý như hàng đổi trả, hàng nhà cung cấp sẽ lấy lại; đơn giao tận nơi đã xuất hay chưa; khu nào đang bừa cần xếp lại; chìa khoá đang ở đâu. Viết thành năm dòng trong sổ kho hoặc một tin trong nhóm nội bộ, người nhận trả lời “đã đọc”.
Bàn giao tốt còn giúp bạn công bằng với người trực. Khi cuối tháng kiểm kho thấy thiếu một kiện, sổ bàn giao cho biết kiện đó đã vào kho ngày nào, ai ghi nhận, sau đó đã qua tay những lượt nào. Không có sổ, mọi người đều nghi nhau và người trực kho thường là người bị nghĩ tới đầu tiên, dù họ không có lỗi. Kiểm kho thiếu thì xem lại quy trình, trao đổi với người liên quan, không quy ra tiền trừ lương.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng nhỏ có cần người trực kho riêng không?
Thường là không cần người riêng. Chỉ cần ghi rõ trong lịch ai nhận hàng, ai khoá kho, ai giữ chìa khoá từng ngày. Người trực kho vẫn làm việc bán hàng trong ca, chỉ thêm các việc kho vào giờ nhất định.
Nhân viên có nên giữ chìa khoá kho qua đêm không?
Được, nếu cửa hàng ghi rõ ai giữ, giữ từ lúc nào đến lúc nào và mỗi tuần có một lần thu chìa về chủ. Không nên để một người giữ chìa cố định nhiều tháng mà không ai kiểm.
Phát hiện thiếu hàng sau khi đã ký nhận thì làm sao?
Báo ngay cho nhà cung cấp kèm ảnh và số kiện đã đếm, nhưng khả năng được bù thấp hơn nhiều so với ghi thiếu trên phiếu trước khi ký. Không quy trách nhiệm bằng cách trừ tiền nhân viên; xem lại quy trình đếm và nhắc nhở.
Người trực kho đến sớm có được về sớm không?
Nên có. Người đến 5 giờ 30 mà vẫn làm đến giờ đóng cửa thì ngày đó rất dài và đã vượt giờ làm bình thường. Cho về sớm tương ứng, hoặc tính làm thêm theo quy định và trong giới hạn cho phép.
Có nên đổi người trực kho thường xuyên không?
Nên xoay vai theo tháng để không ai phải dậy sớm mãi và để nhiều người cùng biết quy trình nhận hàng. Giữ một người quen mã hàng cho những xe hàng nhiều mã, nhưng có người thứ hai đã từng làm để dự phòng.