DieuDong.comĐiều Động
Giao ca và vận hành ca

Trưởng ca làm gì: việc của trưởng ca quán, cửa hàng từ đầu đến cuối ca

Trưởng ca ở quán nhỏ làm bốn việc: nhận ca, chia việc, xử lý sự cố, giao ca. Bảng việc theo giờ, quyền hạn nên giao, và cách chọn người làm trưởng ca.

Female supervisor walking between tables of a busy noodle shop at lunchtime, gesturing toward the open kitchen, shot from behind at waist height, bright natural light

Ở quán, tiệm, cửa hàng nhỏ, trưởng ca là người chịu trách nhiệm cho mọi thứ diễn ra trong ca khi chủ không có mặt: nhận ca, chia việc cho từng người, xử lý khách phàn nàn và sự cố, giữ tiền và hàng, rồi giao ca cho ca sau. Trưởng ca vẫn làm việc chuyên môn như mọi người, nhưng có thêm quyền quyết một số việc đã được chủ giao rõ.

Chỗ hay hỏng không phải là trưởng ca thiếu năng lực, mà là không ai nói rõ trưởng ca được quyết gì và không được quyết gì. Kết quả là trưởng ca hoặc gọi chủ cho mọi chuyện nhỏ, hoặc tự quyết cả những việc lẽ ra phải hỏi. Bài này đưa ra bảng việc theo giờ, danh sách quyền hạn nên giao, cách chọn người và cách để trưởng ca không trở thành người làm thay cả ca.

Việc của trưởng ca theo từng mốc trong ca

Ví dụ giả định một quán ăn bình dân ở Huế, ca chiều từ 14 giờ đến 22 giờ, ba nhân viên và một trưởng ca:

MốcViệc chínhDễ quên
Trước giờ vào ca 15 phútĐọc sổ bàn giao, đếm két và hàng cùng ca trước, ký nhậnHỏi ca trước về khách hẹn, đơn đặt
Đầu caHọp nhanh, chia vị trí cho từng người, nhắc món hếtNói rõ ai nghỉ giữa ca lúc nào
Trong caĐứng chỗ nhìn được cả quán, đỡ chỗ nào đang ùnTheo dõi giờ nghỉ của nhân viên
Khi có sự cốXử lý tại chỗ trong phạm vi được giao, ghi lại, báo chủ khi cầnGhi giờ và việc đã làm
Giờ vãn kháchCho dọn dần, kiểm hàng sắp hết, chuẩn bị giao caBáo đặt hàng cho ngày mai
Cuối caĐếm két, kiểm hàng, ghi sổ, giao ca hoặc đóng cửaGhi chú việc dở cho ca sau

Bảng này nên dán ở chỗ trưởng ca hay đứng, ít nhất trong tháng đầu. Khi đã quen, trưởng ca sẽ tự làm theo thứ tự này mà không cần nhìn.

Chia việc đầu ca: đừng để mọi người tự chọn

Mỗi người một vị trí chính. Ví dụ: một người đứng quầy thu ngân, một người bưng bê khu trong, một người khu ngoài và dọn bàn. Vị trí chính là chỗ người đó phải có mặt khi đông khách. Không chia thì giờ cao điểm ai cũng chạy về phía có khách gọi to nhất.

Một người dự phòng biết việc. Trưởng ca nên tự nhận vai dự phòng: chỗ nào đang ùn thì nhảy vào đỡ. Nếu trưởng ca cũng đứng cố định một chỗ thì không ai có tầm nhìn cả quán.

Xoay vị trí theo ngày, không theo ý thích. Vị trí thu ngân thường nhàn hơn bưng bê. Nếu một người luôn được đứng quầy, người khác sẽ thấy bất công. Xoay theo ngày và ghi vào bảng ca, ai cũng biết trước hôm nay mình đứng đâu.

Chia giờ nghỉ ngay từ đầu. Nói luôn ai nghỉ lúc mấy giờ, mỗi lần một người. Bộ luật Lao động quy định người làm liên tục từ 6 giờ trở lên được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút, ca đêm ít nhất 45 phút; tra văn bản hiện hành để biết chi tiết. Trưởng ca là người giữ cho giờ nghỉ được thực hiện thật, không bị “quên” vì đông khách.

Quyền hạn nên giao rõ cho trưởng ca

Chủ quán nên viết ra một danh sách ngắn, nói thẳng trưởng ca được tự quyết những gì. Ví dụ những quyền hay được giao ở quán nhỏ:

  • Đổi món, làm lại món cho khách phàn nàn, trong giới hạn một số lần mỗi ca.
  • Huỷ đơn, hoàn tiền cho đơn bị nhầm, có ghi lý do và ký vào phiếu.
  • Đổi vị trí làm việc của nhân viên trong ca khi cần.
  • Cho nhân viên về sớm khi quán vắng, nếu người đó đồng ý, và ghi giờ về vào bảng ca.
  • Gọi người dự phòng vào thay khi có người nghỉ đột xuất, theo danh sách đã thống nhất.
  • Từ chối phục vụ khách say xỉn, gây rối, và yêu cầu rời quán.
  • Tạm ngưng một món khi nguyên liệu không đạt.

Những việc nên để chủ quyết: tuyển, cho nghỉ việc, xử lý kỷ luật, thay đổi giá, nhận đơn lớn bất thường, chi tiền ngoài quỹ vặt. Trưởng ca không có quyền xử lý kỷ luật thay chủ, càng không có quyền trừ lương hay phạt tiền nhân viên, vì luật lao động cấm phạt tiền thay xử lý kỷ luật. Viết rõ những điều này ra, trưởng ca sẽ đỡ lúng túng khi bị nhân viên hỏi “chị có quyền gì mà bắt em”.

Danh sách quyền hạn nên đi kèm giới hạn cụ thể, ví dụ giả định: làm lại tối đa ba món mỗi ca không cần hỏi, hoàn tiền đơn nhầm dưới một mức nhất định thì tự làm, cao hơn thì nhắn chủ trước. Giới hạn rõ giúp trưởng ca tự tin quyết nhanh trước mặt khách.

Trưởng ca xử lý chuyện với nhân viên trong ca

Phần khó nhất của trưởng ca không phải là khách, mà là đồng nghiệp. Trưởng ca ở quán nhỏ thường là người làm lâu nhất, từng đứng cùng hàng với những người mình đang phân việc. Khi một nhân viên đi trễ, làm chậm hay cãi lại, trưởng ca cần một cách nói vừa đủ rõ mà không biến thành mắng.

Nguyên tắc đơn giản: nói riêng, nói ngay sau ca hoặc lúc vắng khách, nói về việc chứ không về con người. Câu mẫu: “Em ơi, hôm nay em đến 14 giờ 20, chị phải đứng quầy thay hai mươi phút nên khu ngoài không ai dọn. Lần sau có việc gì em nhắn chị trước được không?” Câu này nêu sự việc, nêu hậu quả cho cả ca, và đề nghị cách làm, không phán xét.

Trưởng ca ghi lại sự việc vào sổ ca một cách trung lập, có giờ, và báo lại chủ nếu việc lặp lại. Việc xử lý theo nội quy, nếu cần, là việc của chủ. Trưởng ca không đe doạ “chị sẽ trừ lương em”, vì đó vừa sai luật vừa làm mất lòng tin của cả ca.

Khi hai nhân viên mâu thuẫn trong ca, trưởng ca tách họ ra hai khu khác nhau cho đến hết ca, nghe mỗi bên sau giờ làm, và chuyển cho chủ nếu chuyện không đơn giản. Đừng phân xử giữa giờ đông khách trước mặt mọi người.

Ví dụ một ca tối thứ Bảy nhìn từ phía trưởng ca

Lấy ví dụ giả định một quán cà phê ở Đà Nẵng, ca tối từ 17 giờ đến 23 giờ, ba nhân viên cộng trưởng ca. 16 giờ 45, trưởng ca đến, đọc sổ: máy xay số 2 kêu to, sữa tươi còn bốn hộp, có đơn đặt mười ly lấy lúc 19 giờ. Trưởng ca gọi thêm sữa ngay, và dặn người pha chế làm đơn đặt lúc 18 giờ 30 cho kịp.

17 giờ, họp ba phút: Lan đứng quầy, Tín pha chế, Huy lo khu sân ngoài. Lan nghỉ lúc 19 giờ 30, Tín lúc 20 giờ 15, Huy lúc 21 giờ. Trưởng ca nhắc máy xay số 2 chỉ dùng khi máy 1 bận. 19 giờ, khách đặt đơn đến sớm hai mươi phút, đơn mới xong một nửa; trưởng ca mời khách ngồi, tự vào pha cùng Tín, đơn xong lúc 19 giờ 10.

20 giờ, một khách phàn nàn ly trà sữa quá ngọt. Trưởng ca làm lại ly mới trong phạm vi được giao, ghi vào sổ “làm lại 1 ly, lý do quá ngọt”, rồi kiểm tra lại dụng cụ đong siro ở quầy pha. 21 giờ 30, quán vãn, trưởng ca cho Huy dọn khu sân trước, Lan bắt đầu kiểm hàng theo danh sách.

22 giờ 40, hai người đếm két, ghi biên bản, ghi sổ: máy xay số 2 vẫn kêu, cần chủ cho người sửa; sữa tươi đã nhập thêm sáu hộp; một ly làm lại. 23 giờ, khoá cửa theo danh sách đóng cửa. Trong cả ca, trưởng ca không gọi chủ lần nào, vì mọi việc phát sinh đều nằm trong quyền đã được giao.

Chọn ai làm trưởng ca

Không nhất thiết là người làm giỏi nhất. Người pha chế giỏi nhất thường cần đứng ở máy pha. Trưởng ca cần người nhìn được toàn cảnh, bình tĩnh khi đông khách, nói chuyện được với cả khách khó tính lẫn đồng nghiệp.

Thử trước khi giao chính thức. Cho người đó làm trưởng ca một vài ca trong tuần, có chủ ở gần, rồi hỏi ý của cả người đó lẫn các nhân viên khác. Câu nên hỏi người được thử: “Ca hôm qua chỗ nào em thấy khó quyết nhất?”

Mỗi ca nên có người thay được. Nếu chỉ một người làm trưởng ca được, ngày người đó nghỉ quán sẽ rối. Nên có ít nhất hai người được huấn luyện, xếp xen kẽ trên bảng ca.

Nói rõ trách nhiệm thêm đi kèm gì. Làm trưởng ca là thêm việc, thêm trách nhiệm. Việc trả thêm thế nào là chuyện thoả thuận trong hợp đồng hoặc quy chế lương của quán, nên rõ ràng từ đầu thay vì để người đó tự hiểu.

Dấu hiệu trưởng ca đang quá tải hoặc làm sai vai

Chủ quán có thể nhận ra sớm qua những biểu hiện sau, rồi điều chỉnh trước khi người trưởng ca kiệt sức hoặc nghỉ việc:

  • Trưởng ca gọi hoặc nhắn hỏi chủ nhiều lần mỗi ca về chuyện nhỏ: quyền hạn chưa được giao đủ rõ.
  • Trưởng ca luôn đứng một vị trí cố định và làm việc nhiều nhất ca: đang làm thay thay vì điều phối.
  • Sổ bàn giao ca trưởng ca phụ trách hay thiếu dòng: không đủ thời gian cuối ca.
  • Nhân viên hay đổi ca để tránh ca của một trưởng ca nhất định: có vấn đề cách nói chuyện, cần trao đổi riêng.
  • Trưởng ca thường ở lại sau giờ để làm cho xong: giờ làm thêm cần được ghi vào bảng ca, và cần xem lại khối lượng việc cuối ca.

Mỗi tháng, một buổi nói chuyện mười lăm phút giữa chủ và từng trưởng ca, ngoài giờ đông khách, thường đủ để phát hiện những chuyện này. Hỏi: “Tháng này việc gì em thấy không nên là việc của trưởng ca?”

Câu trả lời thường chỉ ra những việc có thể chuyển hẳn cho người khác, ví dụ gọi hàng định kỳ giao cho người mở cửa sáng, hoặc kiểm hàng cuối ca giao cho người đứng quầy, để trưởng ca giữ phần điều phối.

Câu hỏi thường gặp

Quán chỉ có ba nhân viên có cần trưởng ca không?

Nếu chủ có mặt gần như suốt thời gian mở cửa thì không cần chức danh riêng. Nhưng nếu có ca chủ vắng mặt, nên chỉ định một người chịu trách nhiệm cho ca đó, dù chỉ gọi là người giữ ca, để khách và nhân viên biết hỏi ai.

Trưởng ca có được cho nhân viên nghỉ đột xuất giữa ca không?

Tuỳ quyền chủ giao. Thường trưởng ca được cho về khi có việc gấp như ốm, việc nhà khẩn, rồi ghi giờ về và báo chủ. Việc nghỉ dài ngày hay nghỉ phép thì chủ quyết theo quy định của quán.

Trưởng ca có phải giữ chìa khoá và mã két không?

Thường là có, vì trưởng ca chịu trách nhiệm tiền trong ca. Nên ghi rõ ai giữ chìa khoá nào, khi trưởng ca nghỉ việc thì đổi khoá hoặc đổi mã ngay.

Trưởng ca mới bị nhân viên lâu năm không nghe thì làm sao?

Chủ quán nên công bố việc giao trưởng ca trước cả nhóm, nói rõ quyền hạn, và đứng về phía quyết định của trưởng ca trong những việc đã giao. Nếu nhân viên có góp ý, họ nên nói riêng với chủ sau ca, không phản đối giữa giờ làm.

Có nên để trưởng ca tự xếp lịch ca không?

Có thể giao cho trưởng ca soạn nháp lịch ca tuần vì họ hiểu nhân viên, nhưng chủ nên duyệt trước khi gửi, nhất là khi có chuyện ca cuối tuần, ca lễ, để tránh bị nói thiên vị.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138