Cách tính tổng giờ làm ngay trên bảng phân ca là gắn mỗi mã ca với một số giờ cố định trong một bảng tra, rồi cộng theo từng hàng: số ca nhân với giờ của ca đó, cộng lại thành tổng tuần, thêm một cột riêng cho giờ rơi vào khoảng 22 giờ đến 6 giờ. Tổng này là giờ kế hoạch, dùng để kiểm trước khi gửi lịch, không thay cho giờ chấm công thực tế.
Phần dưới đưa bảng tra giờ cho một quán cơm bảy người ở Huế (ví dụ giả định), cách cộng ba cột tổng, các mức theo Bộ luật Lao động 2019 nên soi khi nhìn tổng giờ, và cách so kế hoạch với thực tế cuối tháng.
Giờ kế hoạch và giờ thực tế: hai con số khác nhau
Giờ trong bảng phân ca là giờ bạn dự định cho người đó làm. Giờ chấm công là giờ người đó thực sự có mặt. Hai con số hiếm khi khớp tuyệt đối: có người vào sớm mười phút, có hôm quán đông phải ở lại thêm nửa tiếng, có hôm vắng cho về sớm. Nhầm hai con số làm một là gốc của nhiều thắc mắc khi trả lương.
Tổng giờ kế hoạch có ích ở ba chỗ. Trước khi gửi lịch, nó cho biết có ai bị xếp quá mức không. Trong tuần, nó là mốc để biết ai đã sắp chạm giới hạn nếu phải gọi thêm người. Cuối tháng, nó là cột để so với chấm công; chênh nhiều là có chuyện cần hỏi.
Tổng giờ thực tế thì thuộc về chấm công và kế toán. Bài này chỉ bàn phần kế hoạch và phần đối chiếu; còn cách làm bảng chấm công chi tiết, cách tính lương theo giờ là việc của kế toán và của công cụ chấm công bạn đang dùng.
Nguyên tắc dễ nhớ: kế hoạch không được sửa theo thực tế. Khi một người ở lại thêm một giờ, bạn không sửa ô ca trong bảng phân ca thành ca dài hơn, mà ghi ở phần chấm công. Sửa kế hoạch cho khớp thực tế thì mất luôn khả năng nhìn ra quán đang thường xuyên phải giữ người lại quá giờ.
Bảng tra giờ cho quán cơm 7 người ở Huế
Ví dụ giả định: quán mở 6 giờ đến 22 giờ 30, bán sáng và trưa đông, tối vừa. Mỗi mã ca có giờ vào, giờ ra, số giờ tính và số giờ rơi vào khoảng ban đêm. Đặt bảng này ở đầu trang bảng tính hoặc đầu tờ giấy.
| Mã | Giờ vào – ra | Giờ tính | Trong đó giờ đêm (22h–6h) | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| S | 5h30–13h30 | 8 | 0,5 | Nấu, sơ chế, mở cửa |
| G | 10h–14h và 17h–21h | 8 | 0 | Ca gãy, phục vụ hai cao điểm |
| T | 14h30–22h30 | 8 | 0,5 | Bán tối, dọn, đóng cửa |
| H | 10h30–13h30 | 3 | 0 | Ca trưa ngắn, sinh viên |
| N | 0 | 0 | Nghỉ hằng tuần | |
| P | theo hướng dẫn kế toán | 0 | Nghỉ phép đã duyệt |
Hai ca S và T đều có nửa giờ rơi vào khoảng ban đêm: ca sáng bắt đầu 5 giờ 30, trước 6 giờ; ca tối kết thúc 22 giờ 30, sau 22 giờ. Bộ luật Lao động 2019 xác định giờ làm việc ban đêm từ 22 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau, nên cột này cần có để kế toán biết. Cách tính tiền công cho giờ đêm thì hỏi kế toán; bảng ca chỉ cần ghi đúng số giờ.
Cột “Giờ tính” để trống hoặc ghi chữ với ca nghỉ phép là có chủ ý: số giờ của ngày phép tính thế nào phụ thuộc hợp đồng, đừng tự điền số rồi để công thức cộng vào tổng giờ làm.
Ba cột tổng nên có ở cuối mỗi hàng
Tổng giờ tuần. Với mỗi mã, đếm số ô mã đó trong hàng, nhân với giờ tính trong bảng tra, rồi cộng các mã lại. Trên bảng tính, dùng hàm đếm theo điều kiện cho từng mã; trên giấy, đếm bằng tay rồi ghi vào ô cuối. Đây là cột quan trọng nhất.
Tổng giờ đêm. Cách cộng giống hệt, nhưng dùng cột “giờ đêm” trong bảng tra. Cột này ít khi lớn ở quán ăn, nhưng với nơi mở khuya hoặc nhận hàng lúc sáng sớm thì cộng dồn qua tháng ra con số đáng kể.
Số ngày nghỉ trong tuần. Đếm ô N, cộng thêm các mã nghỉ khác nếu bạn muốn. Nếu cột này ra 0 với bất kỳ ai, bảng tuần đó có vấn đề, vì mỗi người cần ít nhất 24 giờ nghỉ liên tục trong tuần.
Không cần cột tổng ngày công. Ngày công là khái niệm của chấm công và lương, cách tính khác nhau theo nơi. Đưa vào bảng phân ca chỉ làm thêm một con số mà nhân viên có thể hiểu sai thành số ngày được trả công.
Cộng cả dòng dưới cùng. Ngoài tổng theo người, cộng tổng giờ cả quán trong tuần. Con số này cho bạn cảm giác về chi phí nhân công theo kế hoạch, để so tuần này với tuần trước mà không cần biết lương của ai.
Ví dụ một tuần: tổng giờ của 7 người và chỗ cần soi
Ví dụ giả định, sau khi điền bảng tuần và cộng theo bảng tra ở trên:
| Nhân viên | Ca trong tuần | Tổng giờ | Giờ đêm | Ngày nghỉ | Cần soi |
|---|---|---|---|---|---|
| Bếp chính | 6 ca S | 48 | 3 | 1 | Chạm 48 giờ, không được giữ lại thêm nếu chưa thoả thuận làm thêm |
| Bếp phụ | 4 ca S, 1 ca G | 40 | 2 | 2 | Ổn |
| Thu ngân | 3 ca G, 3 ca T | 48 | 1,5 | 1 | Chạm 48 giờ |
| Phục vụ 1 | 5 ca G | 40 | 0 | 2 | Năm ca gãy một tuần, hỏi lại người làm |
| Phục vụ 2 | 5 ca T | 40 | 2,5 | 2 | Ổn |
| Phục vụ 3 | 2 ca T, 1 ca G | 24 | 1 | 4 | Ổn |
| Sinh viên | 4 ca H | 12 | 0 | 3 | Ổn |
| Cả quán | 252 | 10 |
Bảng tổng giúp thấy những điều mà bảng ca nhìn không ra. Bếp chính và thu ngân đã chạm mức 48 giờ, nên nếu tuần này có người nghỉ đột xuất, đừng gọi hai người này làm thay. Phục vụ 1 không vượt giờ, nhưng năm ca gãy liên tiếp chiếm trọn cả tuần; cột “Cần soi” không chỉ dành cho con số vượt luật mà cho cả những thứ khiến người làm mệt mà không ai để ý.
Ca có giờ đêm, ca qua nửa đêm và ca gãy: cộng sao cho khỏi sai
Ba kiểu ca này là nơi tổng giờ hay lệch nhất. Với ca có một phần rơi vào khoảng 22 giờ đến 6 giờ, đừng chỉ ghi tổng giờ mà bỏ qua phần giờ đêm. Tách sẵn trong bảng tra như ví dụ ở trên, vì sau này kế toán cần con số đó, và dựng lại từ giờ vào ra của từng ngày tốn công hơn nhiều.
Với ca qua nửa đêm, ví dụ 20 giờ đến 2 giờ sáng, cách an toàn là coi cả ca thuộc ngày bắt đầu và ghi số giờ tính là 6, giờ đêm là 4. Đừng để công thức tự lấy giờ ra trừ giờ vào, vì 2 trừ 20 ra số âm, bảng tính sẽ cộng sai mà không báo lỗi. Bảng tra giờ cố định tránh được hẳn chuyện này.
Với ca gãy, chỉ cộng hai đoạn làm việc, không cộng khoảng nghỉ dài ở giữa. Nhưng cũng đừng quên rằng người làm ca gãy mất trọn ngày cho công việc dù chỉ được tính tám giờ; đó là lý do cột “Cần soi” ở bảng ví dụ đánh dấu người bị xếp năm ca gãy một tuần.
Về nghỉ giữa ca trong ca liên tục, hãy quyết định một lần cách ghi số giờ tính sau khi hỏi kế toán, ghi rõ trong bảng tra, và áp cho mọi mã giống nhau. Mỗi mã một kiểu tính là cách nhanh nhất để hai người làm cùng tám tiếng mà tổng giờ khác nhau.
Các mức nên soi khi nhìn tổng giờ
Dưới đây là những mức theo Bộ luật Lao động 2019 mà bảng tổng giúp bạn phát hiện sớm. Văn bản hướng dẫn có thể quy định thêm hoặc khác cho từng trường hợp, nên khi chưa chắc hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý lao động:
- Giờ làm bình thường không quá 8 giờ trong một ngày và không quá 48 giờ trong một tuần.
- Người làm liên tục từ 6 giờ trở lên được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút; làm ban đêm thì ít nhất 45 phút.
- Mỗi tuần được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục.
- Giờ làm thêm không quá 50% số giờ làm bình thường trong ngày, không quá 40 giờ trong một tháng, và nhìn chung không quá 200 giờ trong năm, trừ một số ngành nghề được tới 300 giờ.
- Người chưa thành niên, lao động nữ mang thai, người cao tuổi có quy định riêng về giờ làm và làm đêm; gặp trường hợp này thì tra kỹ văn bản trước khi xếp ca.
Bảng phân ca không thay được ý kiến chuyên môn. Nó chỉ giúp bạn không vô tình xếp sai. Khi có tranh chấp về giờ làm hoặc tiền công, hãy hỏi luật sư hoặc cơ quan quản lý lao động địa phương, đừng dựa vào bảng tổng tự làm để kết luận.
Đối chiếu kế hoạch với chấm công cuối tháng
Đây là phần nối bảng phân ca với bảng chấm công. Làm mỗi tháng một lần, mất khoảng nửa tiếng với quán dưới mười người:
- Cộng tổng giờ kế hoạch của từng người cho cả tháng, từ các bảng tuần bản cuối cùng.
- Lấy tổng giờ thực tế của từng người từ chấm công.
- Đặt hai cột cạnh nhau, tính chênh lệch. Đánh dấu ai chênh quá một mức bạn đặt ra, ví dụ quá 4 giờ trong tháng.
- Với mỗi người bị đánh dấu, mở bảng tuần và chấm công theo ngày, tìm những ngày lệch.
- Hỏi người đó và trưởng ca về những ngày lệch: ở lại thêm vì đông, đổi ca chưa ghi, hay quên chấm.
- Chuyển kết quả cho kế toán, kèm ghi chú ngày nào là làm thêm đã được đồng ý.
Nếu tháng nào cũng có cùng một người chênh dương vài giờ, vấn đề không nằm ở người đó mà ở lịch: ca của họ đang được xếp ngắn hơn khối lượng việc thật. Sửa lịch, đừng chỉ ghi nhận giờ chênh mãi.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ giữa ca có được trừ ra khỏi tổng giờ không?
Tuỳ trường hợp. Thời gian nghỉ giữa giờ có được tính vào giờ làm hay không phụ thuộc quy định và hướng dẫn hiện hành cũng như thoả thuận, nên hãy hỏi kế toán hoặc tra văn bản, rồi ghi rõ cách tính vào cột giờ tính của từng mã ca.
Ca qua nửa đêm thì tính giờ vào ngày nào?
Nên thống nhất ghi toàn bộ ca vào ngày bắt đầu ca. Ghi rõ quy tắc này ở bảng tra giờ để người lập lịch và người chấm công dùng cùng một cách, tránh cộng một ca thành hai nửa ở hai ngày.
Có cần cộng giờ cho người bán thời gian không?
Có. Người bán thời gian thường có số giờ tối thiểu hoặc tối đa đã thoả thuận mỗi tuần, và cột tổng giờ là cách nhanh nhất để thấy lịch tuần này có giữ đúng thoả thuận đó hay không.
Tổng giờ kế hoạch cao hơn thực tế nhiều thì có sao không?
Không vi phạm gì, nhưng là dấu hiệu lịch đang xếp dư người hoặc thường cho về sớm. Nếu kéo dài, nhân viên sẽ không tin lịch nữa, còn bạn mất khả năng dự trù công cho tháng sau.
Có nên cho nhân viên xem cột tổng giờ của mình không?
Nên. Nhìn tổng giờ của chính mình giúp nhân viên tự phát hiện sai sót sớm, trước khi đến kỳ lương. Tổng giờ của người khác thì không cần công khai, chỉ quản lý xem để cân đối lịch.