Khi thêm nhân viên vào nhóm chat của quán, số điện thoại của họ thường hiện ra cho mọi thành viên khác, nên chỉ nên đưa vào nhóm những người thật sự cần, giữ danh bạ liên lạc đầy đủ ở một chỗ riêng chỉ quản lý xem được, và gỡ người đã nghỉ ra khỏi nhóm ngay trong ngày cuối. Bảng ca gửi trong nhóm chỉ cần tên, không cần số điện thoại.
Ở quán nhỏ, chuyện riêng tư dễ bị coi là chuyện của công ty lớn. Nhưng chính ở quán nhỏ, nơi khách quen, nhà cung cấp, người nhà chủ quán và cựu nhân viên cùng nằm trong vài nhóm chat, số điện thoại của một bạn phục vụ mười chín tuổi có thể rơi vào tay người mà bạn ấy không muốn. Ví dụ trong bài là một quán ăn giả định ở TP Hồ Chí Minh có 9 nhân viên.
Số điện thoại lộ ra theo những đường nào
Đường đầu tiên là chính nhóm chat. Phần lớn ứng dụng nhắn tin cho thành viên trong nhóm xem danh sách thành viên, và từ đó nhắn riêng hoặc xem số điện thoại tuỳ cài đặt của từng người. Một khách quen được thêm vào nhóm “cho tiện đặt bàn” có thể nhắn riêng cho bạn thu ngân lúc nửa đêm.
Đường thứ hai là người đã nghỉ vẫn còn trong nhóm. Quán đổi người nhiều, quản lý quên gỡ. Sau một năm, nhóm có mười hai người đang làm và tám người đã nghỉ, những người không còn ràng buộc gì với quán nhưng vẫn thấy số của người mới vào.
Đường thứ ba là bảng ca có cột số điện thoại. Nhiều quản lý thêm cột số điện thoại vào bảng ca cho tiện gọi người thay, rồi gửi nguyên bảng vào nhóm hoặc dán ở chỗ ai cũng thấy. Bảng dán sau quầy có thể bị khách chụp lại.
Đường thứ tư là chuyển tiếp và chụp màn hình. Một tin nhắn “ai rảnh thay ca tối nay, gọi Hưng số …” được chuyển sang nhóm bạn bè của ai đó để hỏi người làm tạm. Từ đó số của Hưng đi ra ngoài quán. Không có cách nào thu hồi một tin đã chuyển tiếp, nên cách duy nhất là không đưa số vào tin nhắn ngay từ đầu.
Thông tin nào để ở đâu
Nguyên tắc chung: mỗi loại thông tin chỉ nằm ở chỗ có người cần dùng nó. Bảng dưới gợi ý cho quán nhỏ.
| Thông tin | Nhóm chat chung | Bảng ca | Danh bạ riêng của quản lý | Hồ sơ nhân sự |
|---|---|---|---|---|
| Tên gọi | Có | Có | Có | Có |
| Số điện thoại | Hiện theo cài đặt, không ghi vào tin nhắn | Không | Có | Có |
| Số người thân để gọi khi khẩn cấp | Không | Không | Có, nếu nhân viên đồng ý | Có |
| Địa chỉ nhà | Không | Không | Không cần | Có |
| Giấy tờ tuỳ thân | Không | Không | Không | Có, cất kín |
| Lịch học, lịch riêng | Không | Chỉ ghi “bận” | Có, phần cần cho xếp ca | Không cần |
Danh bạ riêng của quản lý có thể là một bảng tính nhỏ, chỉ chủ quán và quản lý xem được, chứa tên, số điện thoại, số liên lạc khẩn cấp và ngày vào làm. Khi cần gọi người thay ca, quản lý gọi từ danh bạ này, không đưa số vào nhóm.
Quy tắc cho nhóm chat nội bộ
Một vài quy tắc ngắn, đọc to trong buổi họp đầu tháng và ghim lên nhóm, giải quyết được phần lớn rủi ro.
- Nhóm chỉ gồm nhân viên đang làm và người quản lý. Khách, nhà cung cấp, người nhà không vào nhóm này.
- Không gửi số điện thoại, địa chỉ hay giấy tờ của ai vào nhóm. Cần liên hệ ai thì nhắn quản lý.
- Không chuyển tiếp tin nhắn trong nhóm ra ngoài, kể cả ảnh bảng ca.
- Người nghỉ việc được gỡ khỏi nhóm vào ngày làm cuối cùng.
- Ai thấy người lạ trong nhóm thì báo quản lý ngay.
- Nhóm dùng cho công việc; chuyện riêng thì nhắn riêng.
Ngoài quy tắc, quản trị viên nên bật những cài đặt nhóm có sẵn như chỉ quản trị viên được thêm thành viên, và chỉ quản trị viên được đổi tên hoặc ảnh nhóm. Tên các cài đặt khác nhau tuỳ ứng dụng, nhưng hầu hết nhóm chat đều có. Mỗi nhân viên cũng có thể tự chỉnh quyền riêng tư trong tài khoản của mình để ẩn số với người không lưu số; quản lý có thể chỉ cho nhân viên mới cách làm trong buổi đầu tiên.
Khi nhân viên nghỉ việc
Đây là thời điểm hay bị bỏ sót nhất. Một danh sách cố định giúp không quên bước nào.
- Ngày làm cuối cùng: gỡ người đó khỏi mọi nhóm chat của quán, kể cả nhóm ca, nhóm bếp, nhóm thông báo.
- Thu hồi quyền xem bảng tính lịch làm và mọi tệp dùng chung.
- Chuyển dòng của người đó trong danh bạ riêng sang mục “đã nghỉ”, giữ lại trong thời gian cần thiết cho việc thanh toán, giấy tờ, rồi xoá theo quy định của cơ sở.
- Nếu người đó là quản trị viên của nhóm nào, chuyển quyền quản trị trước khi gỡ.
- Báo trong nhóm một câu ngắn: “Bạn Hưng đã kết thúc làm việc ở quán từ hôm nay, cảm ơn Hưng.” Không cần nói lý do.
Bước thứ tư hay bị quên nhất. Một cựu trưởng ca vẫn là quản trị viên của nhóm có thể thêm, xoá người hay đọc toàn bộ lịch sử tin nhắn. Kiểm danh sách quản trị viên mỗi quý một lần, chỉ giữ chủ quán và quản lý đang làm.
Gọi người thay ca mà không lộ số
Quản lý làm đầu mối. Khi cần người thay, quản lý nhắn vào nhóm “Tối nay thiếu một người ca 17h–22h, ai nhận được nhắn riêng chị.” Người nhận nhắn riêng quản lý, không ai cần biết số ai.
Đổi ca giữa hai nhân viên thì để họ tự kết nối nếu cả hai đồng ý. Nếu hai bạn đã có số nhau thì không sao. Nếu chưa, quản lý hỏi ý cả hai trước khi đưa số người này cho người kia.
Người làm ca tối một mình cần có số gọi khẩn cấp. Số của quản lý và số chủ quán dán ở chỗ kín trong quán, nơi nhân viên thấy mà khách không thấy. Đây là số của người có trách nhiệm, không phải số của nhân viên.
Danh sách người dự phòng không ghi số. Danh sách những bạn sẵn sàng nhận thêm ca chỉ ghi tên. Số nằm trong danh bạ riêng của quản lý.
Quy định về dữ liệu cá nhân và việc nên hỏi
Số điện thoại, địa chỉ, giấy tờ tuỳ thân của nhân viên là dữ liệu cá nhân. Việt Nam đã có quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, áp dụng cả với cơ sở kinh doanh nhỏ. Bài này không đi vào chi tiết pháp lý; những điểm như thu thập thông tin gì, cần sự đồng ý ra sao, lưu bao lâu, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn.
Nguyên tắc thực hành dễ nhớ: chỉ thu những gì cần, nói cho nhân viên biết thông tin được dùng vào việc gì, và chỉ cho người cần xem được xem. Khi nhận nhân viên mới, câu mẫu: “Quán mình giữ số điện thoại của em và một số người thân để gọi khi có việc gấp. Chỉ chị và anh chủ quán xem được, không đưa vào nhóm. Em đồng ý thì ghi giúp chị ở đây.”
Câu nên hỏi người làm sổ sách hoặc kế toán: hồ sơ nhân viên đã nghỉ cần giữ bao lâu, phần nào được xoá. Câu nên hỏi nhân viên mỗi năm một lần: “Số điện thoại và người thân liên lạc khẩn cấp của em còn đúng không?” Thông tin sai cũng vô ích như không có.
Khi có người nhắn riêng làm phiền nhân viên
Dù đã cẩn thận, đôi khi vẫn có chuyện: một khách từng ở trong nhóm cũ, hay một cựu nhân viên, nhắn riêng cho bạn phục vụ trẻ những tin không phù hợp. Bạn ấy thường ngại nói vì sợ phiền quán. Cho nên ngay từ buổi đầu, quản lý nên nói rõ: “Ai lấy số em từ nhóm quán rồi nhắn những gì làm em khó chịu, em báo chị, đó là việc của quán chứ không phải chuyện riêng em.”
Khi nhận được báo, việc đầu tiên là tin người báo và không bắt họ tự giải quyết. Hướng dẫn họ chặn số đó, lưu lại ảnh chụp tin nhắn nếu muốn, và gỡ người kia khỏi mọi nhóm của quán nếu còn. Nếu người nhắn là khách quen, chủ quán là người nói chuyện với khách, không để nhân viên đối mặt một mình. Nếu nội dung có tính đe doạ, hướng dẫn nhân viên trình báo cơ quan công an nơi gần nhất.
Sau mỗi lần như vậy, xem lại đường nào đã làm lộ số: nhóm có người ngoài, người nghỉ chưa được gỡ, hay tin nhắn có số bị chuyển tiếp. Sửa đúng chỗ hở đó, để lần sau không lặp lại với người khác.
Tự kiểm nhóm chat mỗi quý
Ba tháng một lần, dành mười phút rà các nhóm của quán. Danh sách dưới đây đủ cho một quán dưới 20 người.
- Đếm thành viên từng nhóm, so với danh sách nhân viên đang làm. Ai không có trong danh sách thì hỏi lý do hoặc gỡ.
- Xem danh sách quản trị viên, chỉ giữ chủ quán và quản lý đang làm.
- Kiểm cài đặt chỉ quản trị viên được thêm người còn bật hay không.
- Cuộn lướt tin ghim và tin gần đây, xoá những tin có số điện thoại, địa chỉ hay ảnh giấy tờ của ai đó lỡ gửi vào.
- Mở danh bạ riêng của quản lý, chuyển người đã nghỉ sang mục đã nghỉ, hỏi người đang làm xem số liên lạc khẩn cấp còn đúng không.
- Kiểm quyền chia sẻ của bảng tính lịch làm, gỡ địa chỉ của người đã nghỉ.
Ghi ngày rà và kết quả vào một dòng trong sổ quản lý. Lần sau bạn biết lần trước đã rà khi nào, gỡ những ai, và nếu có chuyện xảy ra, có ghi chép cho thấy quán đã làm phần việc của mình.
Câu hỏi thường gặp
Thêm nhân viên vào nhóm chat có làm lộ số điện thoại không?
Có thể, vì nhiều ứng dụng cho thành viên trong nhóm xem danh sách thành viên và liên hệ riêng tuỳ cài đặt. Vì vậy chỉ nên đưa vào nhóm những người cần, và hướng dẫn nhân viên tự chỉnh quyền riêng tư của tài khoản.
Có nên ghi số điện thoại nhân viên vào bảng ca không?
Không nên. Bảng ca thường được gửi vào nhóm hoặc dán ở quán nên dễ bị chụp lại. Số điện thoại nên nằm trong danh bạ riêng của quản lý, và quản lý làm đầu mối khi cần gọi người thay ca.
Nhân viên nghỉ việc thì cần làm gì với nhóm chat?
Gỡ người đó khỏi mọi nhóm ngay trong ngày làm cuối, chuyển quyền quản trị nếu họ là quản trị viên, thu hồi quyền xem bảng tính lịch làm và chuyển thông tin liên lạc sang mục đã nghỉ.
Khách quen có nên ở chung nhóm chat với nhân viên không?
Không nên. Nhóm nội bộ chỉ gồm nhân viên đang làm và quản lý. Khách quen ở chung nhóm có thể thấy thông tin và liên hệ riêng với nhân viên, gây phiền và mất an toàn cho họ.
Quán nhỏ có phải tuân theo quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân không?
Quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân áp dụng cả với cơ sở kinh doanh nhỏ. Chi tiết về sự đồng ý và thời hạn lưu nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn pháp lý.