Một bảng tính xếp ca dùng chung chạy ổn khi chỉ một hoặc hai người có quyền sửa trang lịch chính, nhân viên chỉ được xem trang đó, còn việc đăng ký ca và xin đổi ca được làm ở một trang riêng mà mọi người cùng ghi. Ô chứa công thức tính giờ cần khoá lại, và mỗi tuần nên là một trang mới thay vì ghi đè lên tuần cũ.
Bảng tính dùng chung giải quyết đúng một chuyện mà ảnh gửi qua nhóm chat không làm được: ai mở ra cũng thấy bản mới nhất. Nhưng nếu ai cũng sửa được mọi ô, bảng sẽ hỏng rất nhanh. Phần dưới đây mô tả cách dựng cho một cửa hàng tạp hoá 9 nhân viên chia hai ca (ví dụ giả định ở Cần Thơ), áp được cho mọi bảng tính trực tuyến phổ biến.
Cấu trúc các trang trong tệp
Thay vì dồn mọi thứ vào một trang, hãy tách tệp thành vài trang, mỗi trang có một người chịu trách nhiệm và một mức quyền riêng.
| Trang | Chứa gì | Ai sửa | Nhân viên làm gì |
|---|---|---|---|
| Lịch tuần này | Bảng ca đã chốt, giờ cụ thể từng người | Quản lý cửa hàng | Chỉ xem |
| Lịch tuần sau (nháp) | Bản đang xếp, chưa chốt | Quản lý cửa hàng | Không thấy hoặc chỉ xem, tuỳ quán |
| Đăng ký và đổi ca | Nhân viên ghi ngày bận, xin đổi, nhận ca trống | Mọi người, mỗi người ghi dòng của mình | Ghi vào cột của mình |
| Danh mục | Danh sách nhân viên, giờ bắt đầu và kết thúc từng loại ca | Chủ cửa hàng | Chỉ xem |
| Tổng giờ | Công thức cộng giờ mỗi người trong tháng | Không ai, khoá hoàn toàn | Chỉ xem phần của mình nếu được chia sẻ |
| Lưu trữ | Các tuần đã qua, giữ nguyên không sửa | Quản lý, chỉ thêm vào | Không cần thấy |
Trang Danh mục quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Khi giờ ca sáng đổi từ 6h sang 6h30, bạn chỉ sửa một ô ở trang này, các trang khác lấy giờ từ đây nên tự đổi theo. Nếu giờ ca được gõ tay ở từng ô trong lịch, mỗi lần đổi giờ là một lần có ô bị sót.
Chia quyền: ai xem, ai sửa, ai không thấy
Chủ cửa hàng giữ quyền sở hữu tệp. Tệp nên nằm trong tài khoản của chủ hoặc tài khoản chung của cửa hàng, không nằm trong tài khoản cá nhân của một quản lý. Quản lý nghỉ việc mà tệp đi theo họ là mất toàn bộ lịch sử ca.
Quản lý được sửa, nhưng tối đa hai người. Một người chính, một người dự phòng khi người chính nghỉ phép. Càng nhiều người có quyền sửa trang lịch chính, càng khó biết ai đã đổi ca của ai.
Nhân viên chỉ được xem trang lịch. Quyền xem đủ để đọc ca, sao chép hay chụp lại. Nếu nhân viên cần ghi gì, họ ghi ở trang Đăng ký và đổi ca.
Chia sẻ theo từng người, không chia sẻ công khai. Đừng bật chế độ “ai có đường dẫn cũng xem được” rồi gửi đường dẫn vào nhóm. Đường dẫn có thể bị chuyển tiếp ra ngoài. Mời từng địa chỉ của nhân viên vào tệp và thu hồi ngay khi họ nghỉ.
Thông tin riêng để ở tệp khác. Số điện thoại, địa chỉ nhà, số căn cước của nhân viên không nằm trong tệp lịch. Tệp lịch chỉ cần tên và ca.
Khoá ô và đặt kiểm tra dữ liệu
Hầu hết bảng tính trực tuyến cho phép bảo vệ một trang hoặc một vùng ô, và giới hạn giá trị được nhập. Thứ tự làm như sau.
- Ở trang Danh mục, liệt kê các loại ca: Sáng, Chiều, Gãy, Nghỉ, Phép. Mỗi loại kèm giờ bắt đầu, giờ kết thúc và số giờ tính công.
- Ở trang lịch, chọn vùng ô ca của 7 ngày, đặt kiểm tra dữ liệu dạng danh sách thả xuống lấy từ cột loại ca của trang Danh mục. Ô chỉ nhận đúng những giá trị đó, gõ sai chính tả sẽ bị từ chối.
- Bảo vệ cột tên nhân viên và hàng tiêu đề ngày để không ai kéo nhầm làm lệch hàng.
- Bảo vệ toàn bộ trang Tổng giờ, chỉ chủ cửa hàng được sửa công thức.
- Bảo vệ trang lịch tuần này, chỉ cho phép hai quản lý chỉnh sửa.
- Ở trang Đăng ký và đổi ca, để mở nhưng bật cảnh báo khi sửa ô không thuộc dòng của mình, nếu bảng tính hỗ trợ.
- Thử lại bằng một tài khoản chỉ có quyền xem: mở tệp, thử sửa một ô, thấy bị chặn là đúng.
Bước cuối là bước hay bị bỏ. Nhiều quản lý tưởng đã khoá nhưng thực ra chỉ khoá trang nháp, trang chính vẫn mở. Thử bằng tài khoản nhân viên mất hai phút và tránh được cả tháng rắc rối.
Trang đăng ký và đổi ca hoạt động thế nào
Trang này thay cho hàng loạt tin nhắn riêng kiểu “chị ơi thứ Bảy em bận”. Mỗi nhân viên có một dòng, mỗi ngày trong hai tuần tới là một cột. Nhân viên ghi “bận cả ngày”, “bận sáng” hoặc “muốn thêm ca” vào ô của mình trước một hạn cố định, ví dụ 12h trưa thứ Năm. Sau hạn đó, quản lý xếp lịch tuần sau dựa trên những gì đã ghi.
Phần đổi ca nên có một bảng nhỏ phía dưới với các cột: ngày, ca, người nhường, người nhận, quản lý duyệt. Người nhường ghi trước, người nhận ghi tên mình vào cùng dòng, quản lý đánh dấu duyệt rồi mới sửa trang lịch chính. Như vậy mỗi lần đổi ca đều có ba dấu vết rõ ràng, và không có chuyện hai bạn tự thoả thuận miệng rồi quản lý không hay.
Câu mẫu khi giới thiệu trang này cho nhân viên: “Từ tuần này quán mình không nhận xin nghỉ qua tin nhắn riêng nữa. Em nào bận thì ghi vào trang Đăng ký trước trưa thứ Năm. Muốn đổi ca thì ghi vào bảng đổi ca, có người nhận và chị duyệt thì mới tính.” Nói rõ hạn và nói rõ điều gì không còn được chấp nhận, để không ai thấy bị bất ngờ.
Xem lại ai đã sửa gì và khôi phục khi bảng hỏng
Lợi thế lớn của bảng tính trực tuyến là lịch sử phiên bản. Hầu hết đều cho xem các bản đã lưu theo thời gian, ai sửa ô nào và khôi phục về bản trước. Bạn nên biết chỗ mở tính năng này trước khi cần đến nó, vì lúc bảng hỏng thường là lúc đang vội.
Một tình huống thường gặp ở cửa hàng tạp hoá trong ví dụ: tối thứ Tư, ca chiều thứ Sáu của hai bạn bị đảo cho nhau, không ai nhận đã sửa. Mở lịch sử phiên bản, bạn thấy lúc 21h15 tài khoản của quản lý dự phòng đã kéo nhầm ô khi đang sửa ca khác. Chuyện được giải quyết trong năm phút, không ai bị nghi oan. Nếu không có lịch sử, cuộc tranh luận này có thể kéo dài cả tuần.
Ngoài lịch sử tự động, bạn nên tự tạo một bản chốt mỗi tuần: khi lịch đã gửi cho nhân viên, sao chép trang lịch sang trang Lưu trữ với tên ghi rõ tuần. Bản này là bằng chứng “lịch đã thông báo là thế này”, khác với lịch thực tế sau khi đổi ca. Hai thứ đó cần giữ riêng, đặc biệt khi cuối tháng đối chiếu giờ chấm công.
Một lưu ý nhỏ: nếu bạn nhân bản tệp để làm tệp tháng mới, phần chia sẻ không phải lúc nào cũng đi theo. Kiểm lại danh sách người được mời sau mỗi lần nhân bản, và xoá những người đã nghỉ.
Khi nào bảng tính dùng chung chưa nên dùng
Bảng tính dùng chung không hợp với mọi nơi. Có vài trường hợp nên giữ cách gửi ảnh hoặc giấy dán, ít nhất trong giai đoạn đầu.
- Quán dưới bốn người, ca gần như cố định cả năm. Một tờ giấy dán ở quầy là đủ, dựng bảng tính nhiều trang là làm phức tạp thêm.
- Phần lớn nhân viên không có tài khoản để đăng nhập, hoặc dùng điện thoại cũ mở bảng tính rất chậm.
- Chưa có ai đủ quen bảng tính để khoá ô và đặt kiểm tra dữ liệu. Một bảng mở hoàn toàn còn nguy hiểm hơn ảnh gửi nhóm.
- Cửa hàng đang có chuyện căng giữa các nhân viên về chuyện chia ca. Trang đăng ký công khai có thể khiến mọi người soi nhau. Nên xử lý chuyện công bằng trước rồi mới chuyển cách làm.
Nếu chưa chuyển hẳn, bạn vẫn có thể dùng bảng tính cho riêng mình để xếp lịch và tính giờ, rồi xuất ảnh gửi vào nhóm như cũ. Nhân viên không cần biết bạn dùng gì, họ chỉ cần nhận được lịch rõ ràng đúng giờ.
Lỗi hay gặp trong tháng đầu dùng bảng chung
Gộp ô cho đẹp. Nhiều người gộp hai ô để ghi ca gãy hoặc ghi chú dài. Ô gộp làm hỏng việc sắp xếp, lọc và công thức đếm giờ. Ghi chú để ở một cột riêng bên phải, ô ca chỉ chứa đúng một giá trị trong danh sách.
Tô màu thay cho chữ. Tô vàng là ca sáng, tô xanh là ca chiều nhìn thì vui mắt, nhưng màu không được công thức đếm và người mù màu hoặc màn hình tối sẽ đọc sai. Màu chỉ để phụ hoạ, giá trị thật phải là chữ trong ô.
Để trống thay vì ghi “Nghỉ”. Ô trống có thể là nghỉ, có thể là quên điền. Khi đếm số người mỗi ca, ô trống cũng làm công thức hiểu sai. Ngày nghỉ luôn ghi rõ giá trị Nghỉ hoặc Phép.
Sửa lịch chính trước khi đổi ca được duyệt. Quản lý thấy dòng xin đổi liền sửa luôn trang lịch, trong khi người nhận ca chưa đồng ý. Thứ tự đúng là có đủ người nhường, người nhận, rồi mới duyệt và sửa.
Quên thu hồi quyền khi nhân viên nghỉ. Người đã nghỉ vẫn mở được lịch, biết giờ quán đông người hay vắng người. Đưa việc thu hồi quyền vào danh sách thủ tục nghỉ việc, cạnh việc thu lại chìa khoá và đồng phục.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho nhân viên quyền sửa bảng ca dùng chung không?
Không nên cho sửa trang lịch chính. Nhân viên chỉ cần quyền xem lịch và quyền ghi ở một trang riêng để đăng ký ngày bận và xin đổi ca, còn quản lý là người chuyển các thay đổi đã duyệt vào lịch chính.
Làm sao biết ai đã sửa ca trong bảng tính?
Phần lớn bảng tính trực tuyến có lịch sử phiên bản, cho xem từng thời điểm lưu, tài khoản nào sửa và sửa ô nào. Bạn có thể khôi phục về bản trước nếu có ô bị sửa nhầm hoặc kéo lệch.
Có nên gửi đường dẫn bảng ca công khai vào nhóm chat?
Không nên bật chế độ ai có đường dẫn cũng xem được, vì đường dẫn có thể bị chuyển ra ngoài. Hãy mời từng nhân viên bằng tài khoản của họ và thu hồi quyền ngay khi người đó nghỉ việc.
Bảng tính lịch làm nên đứng tên tài khoản của ai?
Nên đứng tên chủ cửa hàng hoặc tài khoản chung của cửa hàng. Nếu tệp nằm trong tài khoản cá nhân của một quản lý, khi người đó nghỉ việc bạn có thể mất quyền truy cập toàn bộ lịch sử ca.
Mỗi tuần nên tạo trang mới hay sửa đè lên trang cũ?
Nên tạo trang mới cho mỗi tuần hoặc sao chép tuần đã chốt sang trang lưu trữ. Ghi đè lên trang cũ làm mất bằng chứng lịch đã thông báo, gây khó khi đối chiếu giờ làm cuối tháng.