DieuDong.comĐiều Động
Giao ca và vận hành ca

Nhân viên đi làm trễ, về sớm: xử lý theo nội quy, không phạt tiền

Xử lý nhân viên đi trễ, về sớm ở quán nhỏ: ghi nhận đúng giờ, nói chuyện riêng, đưa vào nội quy hợp pháp, không phạt tiền hay trừ lương tuỳ ý. Câu mẫu kèm theo.

Employee in uniform hurrying through the back door of a hair salon on an overcast morning, motorbike parked behind, viewed from across the alley, soft grey light

Khi nhân viên đi trễ hoặc về sớm, cách xử lý đúng là: ghi nhận giờ thật vào bảng ca hoặc chấm công, nói chuyện riêng để hiểu lý do, nhắc nhở theo nội quy đã công bố, và chỉ xử lý kỷ luật theo trình tự luật định khi vi phạm lặp lại. Bộ luật Lao động cấm dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay cho xử lý kỷ luật, nên quy định kiểu “trễ một phút phạt bao nhiêu” là không đúng.

Nhiều quán nhỏ vẫn dán bảng phạt tiền ở quầy vì thấy hiệu quả ngay. Cái giá là rủi ro khi bị khiếu nại, và không khí ca bị đẩy sang kiểu “đi trễ thì trả tiền là xong”. Giờ làm thực tế thiếu thì người lao động không được trả cho phần giờ không làm, nhưng đó là chuyện tính công đúng giờ, khác với phạt. Phần dưới phân biệt rõ hai chuyện này, đưa ra các bước xử lý, câu mẫu, và cách sửa bảng ca để đi trễ giảm từ gốc.

Phân biệt: tính công đúng giờ và phạt tiền

Đây là chỗ chủ quán hay lẫn nhất. Bảng dưới so hai cách làm để thấy cái nào được, cái nào không. Khi không chắc, tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý lao động.

Tình huốngCách làm nên dùngCách làm không nên dùng
Nhân viên theo giờ đến trễ 20 phútGhi giờ vào thực tế, tính công theo số giờ đã làm như thoả thuậnTrừ thêm một khoản “phạt đi trễ” ngoài số giờ không làm
Nhân viên xin về sớm một tiếng, được đồng ýGhi giờ về, tính công theo giờ đã làmTrừ cả buổi hoặc trừ thêm tiền
Nhân viên đi trễ nhiều lần trong thángNhắc nhở, ghi lại, xử lý theo nội quy và trình tự kỷ luật nếu lặp lạiTreo bảng phạt tiền theo số lần
Nhân viên bỏ ca không báoLiên lạc, ghi sự việc, xử lý theo nội quy; tham khảo cơ quan lao động khi nghiêm trọngGiữ lương tháng trước để răn đe

Với người làm theo lương tháng cố định, cách tính phần giờ không làm phụ thuộc thoả thuận trong hợp đồng và quy chế lương. Đây là chỗ nên hỏi người làm kế toán hoặc cơ quan quản lý lao động trước khi viết vào nội quy, chứ không tự đặt ra.

Các bước xử lý khi một người hay đi trễ

Thứ tự dưới đây áp dụng cho quán, tiệm, cửa hàng nhỏ. Mỗi bước đều có ghi lại, để nếu sau này phải xử lý kỷ luật thì có căn cứ:

  1. Ghi đúng giờ vào ca mỗi lần, kể cả lần trễ hai phút. Không ghi cho tròn, không bỏ qua cho người quen rồi ghi khắt khe với người mới.
  2. Lần thứ hai trong tháng, trưởng ca hoặc chủ nói chuyện riêng sau ca. Hỏi lý do trước khi nói gì khác.
  3. Nếu lý do là lịch ca không hợp, ví dụ lịch học đổi, đường xa, con nhỏ, thì xem có đổi được giờ ca không. Đi trễ vì lịch ca sai thì sửa lịch, không sửa người.
  4. Nếu không có lý do chính đáng và vẫn lặp lại, nhắc nhở bằng văn bản ngắn hoặc tin nhắn có ghi ngày, nêu rõ số lần, giờ, và quy định trong nội quy.
  5. Khi vi phạm tiếp diễn và nội quy có quy định, chủ quán xử lý kỷ luật theo trình tự luật định. Trình tự này có yêu cầu riêng về họp xét, thành phần, thời hiệu; quán nhỏ nên hỏi cơ quan quản lý lao động hoặc luật sư trước khi làm.

Phần lớn trường hợp dừng ở bước hai hoặc ba. Người đi trễ thường có lý do cụ thể, và chỉ cần đổi ca bắt đầu muộn hơn mười lăm phút là xong.

Nói chuyện riêng: câu mẫu dùng được

Mở đầu bằng sự việc, không bằng nhận xét. Câu mẫu: “Em ơi, tuần này em vào ca lúc 7 giờ 15 ba lần, ca sáng mình mở cửa lúc 7 giờ nên chị phải đứng quầy thay. Có chuyện gì không em?” Câu này cho người nghe biết chủ quán có ghi lại, nhưng mở cửa cho họ giải thích.

Khi họ nói lý do, nghe hết rồi mới đề nghị. Nếu lý do là đưa con đi học, câu tiếp theo có thể là: “Vậy em có muốn đổi sang ca bắt đầu 7 giờ 30 không, chị xếp người khác mở cửa.” Nếu lý do là ngủ quên, câu tiếp theo: “Ca sáng quán mình cần người đúng giờ vì mở cửa một mình. Em nghĩ em giữ được không, hay chuyển em sang ca chiều?”

Kết thúc bằng một thoả thuận rõ và một mốc xem lại: “Mình thử hai tuần, nếu ổn thì giữ vậy.” Ghi thoả thuận đó vào sổ hoặc tin nhắn cho cả hai cùng nhớ.

Những câu không nên dùng: “Lần sau trễ nữa chị trừ lương”, “Em làm vậy là coi thường quán”, “Ai cũng đúng giờ mà em thì không”. Câu đầu sai luật, câu thứ hai biến sự việc thành chuyện thái độ, câu thứ ba so sánh trước mặt người khác. Cả ba đều làm cuộc nói chuyện thành cãi nhau.

Về sớm và bỏ ca: hai chuyện khác với đi trễ

Xin về sớm có báo trước. Đây là chuyện bình thường, xử lý như đổi ca: trưởng ca xem có người đỡ không, ghi giờ về thực tế. Nên có quy định chung là báo trước bao lâu, để không ai bị từ chối vì báo muộn mà người khác thì được.

Về sớm không báo, bỏ quầy. Nghiêm trọng hơn đi trễ vì quán có thể đang không ai trông tiền và hàng. Ghi sự việc ngay, có giờ, có người chứng kiến. Liên lạc với nhân viên để xác nhận họ an toàn, rồi mới nói chuyện xử lý.

Bỏ ca không đến, không báo. Gọi lần lượt người dự phòng theo danh sách để có người thay. Sau đó liên lạc với người vắng. Nhiều lần bỏ ca không lý do là vi phạm có thể xử lý kỷ luật, nhưng mức nào, trình tự ra sao thì phải tra văn bản hiện hành, không tự quyết.

Không giữ lương, không giữ giấy tờ. Kể cả khi nhân viên nghỉ ngang, quán không được tự ý giữ lương đã làm hay giữ giấy tờ tuỳ thân để buộc quay lại. Khi có tranh chấp, đó là việc hỏi cơ quan lao động hoặc luật sư.

Sửa từ gốc: bảng ca có đang làm người ta đi trễ

Trước khi kết luận nhân viên thiếu ý thức, chủ quán nên xem bảng ca có những lỗi khiến đi trễ gần như không tránh khỏi không:

  • Ca sáng bắt đầu đúng giờ cao điểm đưa con đi học hoặc kẹt xe trên tuyến đường chính.
  • Ca đóng cửa hôm trước kết thúc muộn mà ca mở cửa hôm sau lại xếp cho cùng người đó.
  • Lịch ca gửi quá muộn, nhân viên không kịp sắp xếp việc riêng.
  • Ca gãy, nghỉ giữa vài tiếng, khiến người ở xa phải về rồi quay lại.
  • Sinh viên làm thêm bị xếp ca trùng hoặc sát giờ tan học.

Một tiệm tóc bốn thợ ở Hà Nội, ví dụ giả định, có hai thợ thường xuyên đến trễ ca sáng. Khi dời ca sáng từ 8 giờ sang 8 giờ 30, đồng thời kéo ca tối thêm nửa tiếng vì khách tối đông hơn, chuyện đi trễ gần như hết. Không cần nội quy mới nào.

Khi người đi trễ là trưởng ca, người lâu năm hoặc người nhà

Đi trễ của nhân viên mới thường bị để ý ngay, còn đi trễ của trưởng ca, người làm lâu năm hay người thân của chủ thì hay được bỏ qua. Cả ca đều thấy điều đó, và đó là lý do phổ biến khiến nhân viên mới cho rằng nội quy chỉ để áp lên họ.

Cách làm công bằng là ghi giờ như nhau cho mọi người, kể cả chủ nếu chủ đứng ca. Khi trưởng ca đi trễ, chủ nói chuyện riêng với trưởng ca theo đúng cách trưởng ca được dặn nói với nhân viên. Khi người nhà đi trễ, chủ càng nên giải quyết sớm, vì người nhà là người cả quán nhìn vào để đoán luật thật của quán.

Câu mẫu với trưởng ca: “Chị thấy tuần này em vào ca trễ hai lần, mà em là người mở cửa. Em có cần đổi giờ không, hay có chuyện gì chị giúp được?” Nếu trưởng ca thật sự không giữ được giờ mở cửa, có thể giao việc mở cửa cho người khác và giữ trưởng ca ở vai điều phối, thay vì giữ nguyên rồi để mọi người nhìn thấy luật bị bẻ cong.

Viết nội quy đi trễ, về sớm sao cho đúng

Nội quy lao động là chỗ đặt quy định về giờ giấc, và là căn cứ để xử lý kỷ luật. Luật có yêu cầu về việc ban hành nội quy bằng văn bản và đăng ký với cơ quan quản lý lao động khi cơ sở đạt một quy mô nhất định; quán rất nhỏ cũng nên có nội quy viết ra, phổ biến cho mọi người và có chữ ký đã đọc. Chi tiết yêu cầu theo quy mô cần tra văn bản hiện hành.

Nội dung về giờ giấc nên ngắn: giờ vào ca tính từ lúc nào, đến trễ phải báo ai và trước bao lâu, xin về sớm làm thế nào, đổi ca theo quy trình nào, bỏ ca không báo bị coi là vi phạm ở mức nào. Không ghi bất kỳ mức phạt tiền nào. Các hình thức xử lý kỷ luật chỉ được dùng những hình thức luật cho phép, khiển trách là mức nhẹ nhất.

Nội quy áp dụng như nhau cho mọi người, kể cả người thân của chủ và trưởng ca. Quy định chỉ áp với nhân viên mới là thứ làm mất lòng tin nhanh nhất. Khi sửa nội quy, thông báo trước, giải thích lý do, và cho thời gian để mọi người sắp xếp.

Nếu quán đang có bảng phạt tiền, nên gỡ xuống và thông báo rõ cách làm mới. Câu mẫu khi họp: “Từ tuần sau quán mình bỏ bảng phạt đi trễ. Giờ vào ca ghi đúng giờ thật, ai trễ thì anh chị nói chuyện riêng, lặp lại nhiều lần thì xử lý theo nội quy.”

Câu hỏi thường gặp

Phạt tiền nhân viên đi trễ có vi phạm luật không?

Bộ luật Lao động cấm dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động. Vì vậy quy định phạt tiền khi đi trễ là không đúng. Chủ quán nên tra văn bản hiện hành và hỏi cơ quan quản lý lao động để biết chế tài cụ thể.

Nhân viên đi trễ 15 phút có được trả lương đủ ca không?

Phụ thuộc cách trả lương đã thoả thuận. Với người làm theo giờ, quán trả cho số giờ thực làm. Với người lương tháng, cách tính phần giờ không làm theo hợp đồng và quy chế lương. Đây là tính công đúng giờ, khác với phạt.

Có nên thưởng chuyên cần để giảm đi trễ không?

Nhiều nơi có khoản thưởng chuyên cần trong quy chế lương. Nếu dùng, cần ghi rõ điều kiện từ đầu, áp dụng như nhau, và hỏi người làm kế toán cách ghi cho đúng. Thưởng chuyên cần không nên trở thành cách phạt tiền đội lốt.

Đi trễ vì kẹt xe, mưa ngập có bị tính là vi phạm không?

Nên phân biệt sự cố bất khả kháng có báo trước với việc đi trễ thường xuyên. Nội quy có thể ghi rõ: gặp sự cố trên đường thì nhắn trưởng ca ngay. Báo kịp thời thì quán còn sắp xếp được, đó là điều quan trọng nhất.

Trưởng ca có được tự xử lý kỷ luật nhân viên đi trễ không?

Trưởng ca ghi nhận, nhắc nhở và báo lại chủ. Việc xử lý kỷ luật thuộc người sử dụng lao động hoặc người được uỷ quyền theo nội quy, phải theo trình tự luật định, không phải việc trưởng ca tự quyết trong ca.

Có cần ghi giờ vào ca bằng máy không?

Không bắt buộc. Sổ ký vào ca, bảng tính hay ứng dụng chấm công đều được, miễn ghi đúng giờ thật và người lao động xem được giờ của mình. Quan trọng là ghi đều, không chỉ ghi khi có người trễ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138