Bảng phân ca tháng nên dựng từ một bảng tuần mẫu đã chạy ổn, nhân lên cho đủ số tuần, rồi mới điền những thứ chỉ tháng đó có: ngày phép, ngày lễ, ngày đông bất thường. Đừng xếp tháng bằng cách điền từng ô một từ ngày 1 đến ngày 31; làm vậy rất dễ để một người bị dồn ca khó cả tháng mà không ai nhận ra.
Phần dưới giải thích khi nào bảng tháng thật sự cần, chọn bố cục theo ngày hay theo khối tuần, đưa mẫu cho một tiệm tóc bốn thợ ở Hà Nội (ví dụ giả định) và cách xử lý tháng có năm tuần lẻ.
Khi nào cần bảng tháng, khi nào bảng tuần là đủ
Bảng tuần là đơn vị vận hành: nhân viên nhìn nó để biết mai đi làm mấy giờ. Bảng tháng là đơn vị kế hoạch: bạn nhìn nó để biết cả tháng có công bằng không, ai dùng bao nhiêu ngày phép, tổng giờ có vượt mức không. Hai bảng phục vụ hai việc khác nhau, không thay thế nhau.
Bạn cần bảng tháng khi rơi vào một trong mấy trường hợp: nhân viên cần biết ngày nghỉ trước cả tháng để về quê, đi học, đi khám; cửa hàng có ca khó cần chia đều theo tháng chứ không chia đều được trong một tuần; tháng có ngày lễ hoặc mùa cao điểm; hoặc kế toán chốt công theo tháng và muốn có một kế hoạch để đối chiếu.
Ngược lại, với quán ba bốn người làm ca cố định, ngày nghỉ cố định, bảng tháng gần như chỉ là bảng tuần chép bốn lần. Lúc đó, chỉ cần ghi chú phép và lễ trên bảng tuần là đủ, không cần tốn công dựng thêm.
Một dấu hiệu dễ thấy: nếu mỗi tuần bạn đều nhận ít nhất một tin nhắn kiểu “tuần sau nữa em nghỉ được không”, đã đến lúc làm bảng tháng.
Bố cục: một hàng dài 31 ngày hay bốn năm khối tuần
Bố cục hàng dài 28–31 cột. Mỗi người một hàng, mỗi ngày một cột. Ưu điểm là thấy cả tháng của một người trên một dòng, cộng giờ dễ. Nhược điểm là quá rộng để xem trên điện thoại, và khó nhìn theo tuần vì thứ Hai nằm ở cột khác nhau mỗi tháng.
Bố cục khối tuần xếp chồng. Mỗi tuần là một khối bảy cột từ thứ Hai đến Chủ nhật, các khối xếp chồng từ trên xuống. Nhân viên đọc dễ như bảng tuần quen thuộc, nhưng muốn cộng cả tháng thì phải cộng qua nhiều khối.
Kết hợp: khối tuần cộng một bảng tóm tắt. Phần trên là các khối tuần để nhân viên đọc, phần dưới là bảng tóm tắt mỗi người một dòng ghi số ca làm, số ca tối, số ngày cuối tuần đi làm, ngày phép dùng, tổng giờ. Đây là bố cục hợp nhất với cửa hàng nhỏ.
Đừng chọn theo cái đẹp. Chọn theo người xem chính. Nếu nhân viên chủ yếu xem trên điện thoại, khối tuần thắng. Nếu bảng chủ yếu để quản lý và kế toán đối chiếu trên máy tính, hàng dài thắng. Đổi bố cục giữa năm làm mọi người phải học lại cách đọc, nên chọn một lần cho lâu.
Mẫu bảng tóm tắt tháng cho tiệm tóc 4 thợ ở Hà Nội
Ví dụ giả định: tiệm mở 9 giờ đến 21 giờ, hai ca S 9h–17h và T 13h–21h, đông nhất chiều tối thứ Sáu đến Chủ nhật. Tháng này có bốn tuần trọn và ba ngày lẻ cuối tháng. Mỗi thợ cần ít nhất một ngày nghỉ mỗi tuần, và ngày nghỉ cuối tuần được chia lượt.
| Thợ | Ngày nghỉ hằng tuần | Số ca T | Số ngày làm T7 – CN | Ngày phép | Tổng ca | Tổng giờ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Thợ A (thợ chính) | Thứ Hai, riêng tuần 3 nghỉ Chủ nhật | 12 | 7 | 0 | 26 | 208 |
| Thợ B (thợ chính) | Thứ Ba, riêng tuần 2 nghỉ thứ Bảy | 12 | 7 | 1 | 25 | 200 |
| Thợ C (thợ phụ) | Thứ Tư, riêng tuần 4 nghỉ Chủ nhật | 13 | 7 | 0 | 26 | 208 |
| Thợ D (học việc) | Thứ Năm, riêng tuần 1 nghỉ thứ Bảy | 13 | 7 | 0 | 26 | 208 |
Hai cột quan trọng nhất là “Số ca T” và “Số ngày làm T7 – CN”. Chúng cho thấy ca chiều tối và ngày cuối tuần, phần ai cũng ngại, được chia gần bằng nhau. Mỗi thợ được một lượt nghỉ trọn một ngày cuối tuần trong tháng, xếp lệch tuần để tiệm luôn còn ba người ngày đông. Tổng giờ chỉ là kế hoạch; giờ thực tế lấy từ chấm công và đối chiếu sau.
Dựng bảng tháng từ bảng tuần trong sáu bước
Cách làm dưới đây giữ được sự đều đặn của bảng tuần mà vẫn chia công bằng theo tháng:
- Lấy bảng tuần mẫu đang chạy ổn, xác định ngày nghỉ hằng tuần quen thuộc của từng người.
- Chép bảng mẫu thành đủ số tuần của tháng, kể cả tuần lẻ ở đầu và cuối.
- Điền ngày phép đã duyệt, ngày lễ, ngày tiệm đóng cửa. Những ô này khoá lại trước.
- Xếp lượt nghỉ cuối tuần: mỗi người một lượt, đặt lệch tuần nhau, ghi vào ô thay cho ngày nghỉ thường của tuần đó.
- Lấp các ô hở do phép và lượt nghỉ cuối tuần tạo ra, ưu tiên người có ít ca khó nhất tính tới lúc đó.
- Điền bảng tóm tắt, so các cột đếm giữa mọi người. Chênh nhau quá hai ca khó thì đổi lại.
Bước năm là chỗ công bằng được giữ hay bị phá. Khi thiếu người, phản xạ là gọi người dễ nói chuyện nhất. Làm vậy vài tháng, người dễ tính nhất sẽ gánh nhiều ca khó nhất, và thường cũng là người nghỉ việc mà không báo trước. Nhìn cột đếm trước khi gọi ai.
Tháng có năm tuần và ngày đầu tháng rơi giữa tuần
Rất ít tháng bắt đầu đúng vào thứ Hai. Khi ngày 1 rơi vào thứ Tư, tuần đầu chỉ có năm ngày của tháng, hai ngày đầu tuần thuộc tháng trước. Có hai cách xử lý. Cách thứ nhất: bảng tháng chạy theo tuần trọn, bắt đầu từ thứ Hai cuối tháng trước và kết thúc Chủ nhật đầu tháng sau, ghi rõ khoảng ngày ở đầu bảng. Cách thứ hai: bảng chạy đúng ngày 1 đến ngày cuối tháng, tuần lẻ ở hai đầu được nối với bảng của tháng liền kề.
Cách thứ nhất dễ cho nhân viên vì ai cũng quen nhìn tuần từ thứ Hai. Cách thứ hai dễ cho kế toán vì khớp với kỳ chốt công. Dùng cách nào cũng được, nhưng phải ghi trên bảng và không đổi giữa chừng. Lỗi hay gặp nhất là tuần giao giữa hai tháng bị xếp hai lần, mỗi bảng một kiểu, và một thợ bị ghi nghỉ ở bảng này nhưng đi làm ở bảng kia.
Với việc chia đều ngày nghỉ hằng tuần, hãy tính theo tuần trọn chứ không theo tháng. Mỗi người cần ít nhất 24 giờ nghỉ liên tục trong mỗi tuần theo Bộ luật Lao động 2019, nên tuần giao giữa hai tháng cũng phải có ngày nghỉ, dù ngày nghỉ đó nằm ở bảng tháng nào.
Ngày lễ và tuần đông khách trong bảng tháng
Đánh dấu trước, xếp sau. Trước khi chép bảng tuần mẫu, đánh dấu trên bảng tháng những ngày khác thường: ngày lễ, ngày gần Tết, tuần cưới hỏi đông, tuần khai giảng. Với tiệm tóc, những ngày trước lễ lớn và mùa cưới thường đông hơn hẳn. Đánh dấu trước để không lỡ chép một ngày nghỉ quen thuộc vào đúng ngày cần đủ người.
Tạm hoãn ngày nghỉ quen phải được thoả thuận. Nếu ngày nghỉ hằng tuần của một thợ trùng ngày đông, đừng tự gạch đi. Hỏi trước, đổi sang một ngày khác trong cùng tuần, và nhớ người đó vẫn cần 24 giờ nghỉ liên tục trong tuần.
Ngày lễ ghi mã riêng. Ngày tiệm đóng cửa dịp lễ dùng mã khác với ngày nghỉ hằng tuần, để kế toán biết ngày nào áp chế độ ngày lễ. Cách tính tiền công ngày lễ thì hỏi kế toán hoặc tra văn bản hiện hành, bảng ca chỉ ghi ai làm, ai nghỉ.
Đừng tăng ca cả tháng vì một tuần đông. Thêm người hoặc thêm ca chỉ cho đúng những ngày được đánh dấu. Tăng đều cả tháng thì tuần vắng thợ đứng chờ khách, còn tổng giờ lại dễ chạm mức trần.
Những lỗi hay gặp khi lập bảng tháng
Các lỗi dưới đây đều lộ ra muộn, thường là lúc chốt công, nên đáng kiểm ngay khi vừa lập xong:
- Chép bảng tuần mẫu mà quên đổi ngày tháng ở tiêu đề mỗi khối, nên khối tuần 4 vẫn ghi ngày của tuần 3.
- Ngày phép điền vào bảng tháng nhưng không điền vào bảng tuần tương ứng, thợ vẫn thấy mình có ca.
- Cột tóm tắt cộng tay một lần lúc đầu tháng, sau đó sửa lịch mà không cộng lại.
- Hai người cùng nghỉ một ngày cuối tuần vì mỗi người được xếp lượt nghỉ ở một lần sửa khác nhau.
- Tuần giao giữa hai tháng có người không có ngày nghỉ nào vì mỗi bảng tưởng bảng kia đã xếp.
Cách tự kiểm nhanh: đếm số ô nghỉ của từng người trong mỗi tuần trọn, bao gồm tuần giao tháng. Tuần nào có người đếm ra 0 là phải sửa ngay.
Giữ bảng tháng sống khi giữa tháng có biến
Bảng tháng lập xong không có nghĩa là đứng yên. Điều cần là sửa có dấu vết để cuối tháng còn đối chiếu được:
- Mỗi lần sửa, tăng số bản và ghi ngày sửa ở đầu bảng, ví dụ “bản 3, sửa ngày 14”.
- Không xoá ô cũ trong bản lưu; chỉ sửa ở bản mới, bản cũ để nguyên.
- Cập nhật bảng tóm tắt sau mỗi lần sửa, vì đổi một ca tối có thể làm lệch cột đếm.
- Chỉ báo cho người bị ảnh hưởng thay vì gửi lại cả bảng cho mọi người, trừ khi sửa nhiều.
- Tuần hiện tại sửa trực tiếp trên bảng tuần, sau đó mới cập nhật bảng tháng, để nhân viên luôn có một nguồn đúng cho ngày mai.
- Ghi lý do ngắn gọn cho mỗi lần sửa: nghỉ ốm, đổi ca tự nguyện, tiệm có việc.
Cuối tháng, bảng tháng bản cuối cùng chính là kế hoạch thực tế đã chạy. Đặt nó cạnh bảng chấm công, những ngày lệch giữa hai bảng là những ngày cần hỏi lại trước khi chốt công, không phải đợi nhân viên thắc mắc khi nhận lương.
Câu hỏi thường gặp
Nên gửi bảng phân ca tháng vào thời điểm nào?
Nên gửi bản nháp vào khoảng tuần thứ ba của tháng trước để mọi người đăng ký phép, rồi gửi bản chính trước ngày 25. Như vậy ai cần sắp xếp việc riêng cho tháng sau đều có ít nhất năm ngày chuẩn bị.
Bảng tháng có thay thế được bảng tuần không?
Không nên. Bảng tháng dài và hay được sửa, nhân viên dễ nhìn nhầm ngày. Hãy giữ bảng tuần làm bản dùng hằng ngày, bảng tháng làm kế hoạch và căn cứ đối chiếu.
Chia ngày nghỉ cuối tuần theo tháng thế nào cho công bằng?
Đếm số ngày thứ Bảy, Chủ nhật trong tháng, chia đều cho số người, mỗi người được ít nhất một lượt nghỉ cuối tuần nếu tiệm đủ người. Lượt nào chưa được thì ghi nợ sang tháng sau và ưu tiên trả trước.
Có cần ghi tổng giờ dự kiến trên bảng tháng không?
Nên ghi ở bảng tóm tắt. Tổng giờ dự kiến giúp phát hiện sớm người bị xếp quá nhiều, và là con số để so với giờ chấm công thực tế cuối tháng, chỗ nào chênh thì hỏi lại.
Tiệm có thợ học việc thì xếp ca tháng khác gì?
Thợ học việc nên được xếp cùng ca với thợ chính đủ kinh nghiệm để có người kèm, không để một mình vào ca đông. Ghi vai trò bên cạnh tên trong bảng để người sửa lịch giữa tháng không xếp nhầm.