DieuDong.comĐiều Động
Xếp ca dịp lễ, Tết

Xếp ca Tết khi nhân viên về quê: chia đợt về trước, về sau cho công bằng

Chia nhân viên về quê ăn Tết thành đợt trước và đợt sau: hỏi nguyện vọng, cân theo đường xa, lương ở lại, cam kết quay lại và cách xử lý khi hai người tranh một đợt.

Two young Vietnamese shop workers seen from behind at a coach station platform at dawn, backpacks and gift bags at their feet, cool blue light

Khi phần lớn nhân viên đều muốn về quê, cách công bằng nhất là chia thành hai đợt: đợt về trước (nghỉ từ khoảng 27–28 tháng Chạp, quay lại khoảng mùng 4) và đợt về sau (làm đến chiều 30, nghỉ đến khoảng mùng 8), rồi chia người vào hai đợt theo ba tiêu chí công khai: đường xa, lượt năm trước và hoàn cảnh riêng.

Phần dưới là cách hỏi nguyện vọng, bảng cân điểm để chia đợt, cách xử lý khi hai người cùng muốn một đợt, và những điều nên thống nhất trước để người về trước quay lại đúng hẹn. Ví dụ giả định dùng một tiệm tóc 4 thợ và 2 phụ việc ở Hà Nội, trong đó 4 người quê ở miền Trung và miền Nam.

Vì sao chia hai đợt thay vì cho nghỉ cùng lúc

Nếu tiệm đóng cửa một tuần thì không cần chia đợt: ai cũng về cùng lúc. Vấn đề chỉ nảy sinh khi tiệm phải mở vào những ngày khách đông nhất, mà với tiệm tóc thì đó lại là mười ngày cuối tháng Chạp, khi ai cũng muốn làm tóc đón Tết. Đây cũng chính là lúc vé xe, vé tàu về quê căng nhất.

Chia hai đợt giải quyết cả hai: đợt về trước tránh được cảnh chen vé sát Tết, đợt về sau giữ tiệm đủ thợ những ngày đông nhất và được bù bằng kỳ nghỉ dài hơn sau Tết, khi tiệm vắng. Mấu chốt là hai đợt phải có giá trị gần ngang nhau. Nếu đợt về sau chỉ được nghỉ ngắn hơn và không được gì thêm, sẽ không ai muốn vào đợt đó và bạn sẽ phải chỉ định, tức là mất công bằng ngay từ đầu.

Với tiệm tóc 4 thợ ở Hà Nội, ví dụ giả định: đợt 1 gồm 2 thợ, nghỉ từ 27 Chạp đến hết mùng 4; đợt 2 gồm 2 thợ, làm đến trưa 30 và nghỉ đến hết mùng 8. Hai phụ việc người Hà Nội nghỉ giao thừa đến mùng 3 rồi đi làm lại, đỡ cho đợt 1 vừa quay lại.

Hỏi nguyện vọng thế nào để có câu trả lời thật

Hỏi chung trong nhóm chat thì ai cũng ngại nói, hoặc người nói trước chiếm phần. Nên hỏi riêng từng người, bằng một phiếu ngắn gồm các câu:

  • Quê ở tỉnh nào, đi lại bằng gì và mất bao lâu mỗi chiều.
  • Muốn về đợt trước hay đợt sau, hay đợt nào cũng được.
  • Có việc gia đình bắt buộc vào ngày cụ thể nào không (đám cưới, giỗ, người nhà đau ốm).
  • Năm ngoái về đợt nào (để người quản lý đối chiếu với sổ của mình).
  • Có muốn làm thêm những ngày cao điểm trước Tết không.

Đặt hạn trả lời, ví dụ trước rằm tháng Chạp hai tuần, và nói rõ từ đầu rằng sẽ chia theo tiêu chí công khai, không theo ai nhắn trước. Câu mẫu: "Em điền giúp chị phiếu này trước thứ Hai nhé. Năm nay tiệm chia hai đợt, chị sẽ xếp theo đường xa và lượt năm ngoái, ai có việc riêng thì ghi rõ để chị tính."

Thời điểm hỏi cũng quan trọng. Hỏi quá sát Tết thì người quê xa đã phải tự đặt vé theo ngày họ đoán, rồi bạn lại phải xếp theo vé của họ. Hỏi trước khoảng sáu đến tám tuần, khi các hãng xe, tàu mới mở bán vé Tết, giúp mọi người đặt vé theo đúng đợt đã chia. Nếu ai đó đã lỡ đặt vé trước khi chia đợt, ghi nhận nhưng không coi đó là quyền ưu tiên, nếu không năm sau ai cũng sẽ đặt vé sớm để giành đợt trước.

Bảng cân điểm để chia người vào hai đợt

Khi số người muốn về đợt trước nhiều hơn số chỗ, dùng một bảng điểm đơn giản, công bố tiêu chí trước khi điền điểm. Ví dụ giả định cho 4 thợ:

Tiêu chíCách cho điểmThợ AThợ BThợ CThợ D
Đường về quêTrên 12 giờ: 3; 6–12 giờ: 2; dưới 6 giờ: 13231
Lượt năm ngoáiNăm ngoái về sau: 2; về trước: 02002
Việc gia đình có ngày cụ thểCó giấy mời hoặc lý do rõ: 20200
Tổng5433

Hai người điểm cao nhất (A và B) vào đợt trước. Khi điểm bằng nhau, ưu tiên người năm ngoái chịu đợt sau. Bảng điểm không cần cầu kỳ; quan trọng là tiêu chí công bố trước, không đổi giữa chừng, và bảng được lưu lại để năm sau dùng cột lượt năm ngoái.

Không cần chấm điểm cho phụ việc người địa phương hay người không về quê; họ xếp riêng theo nhu cầu của tiệm. Cũng đừng thêm quá nhiều tiêu chí như thâm niên, doanh số, thái độ trong năm: càng nhiều tiêu chí càng dễ bị xem là cố tình chọn người. Ba tiêu chí, ai cũng tự tính được điểm của mình, là đủ. Nếu tiệm có thợ chính và thợ phụ khác tay nghề, chia trước theo nhóm tay nghề rồi mới chấm điểm trong từng nhóm, để đợt nào cũng còn người làm được kỹ thuật khó.

Giữ cho đợt về sau không bị thiệt

Nghỉ dài hơn. Đợt về sau làm những ngày nặng nhất, nên được nghỉ dài hơn đợt trước một vài ngày, rơi vào lúc tiệm vắng sau Tết. Nếu tiệm chịu được, đây là cách bù rẻ nhất và người lao động thấy rõ nhất.

Ưu tiên năm sau. Ghi vào sổ rằng ai chịu đợt sau năm nay thì năm sau được chọn trước. Lời hứa này phải được giữ, không thì năm sau không ai tin bảng điểm nữa.

Hỗ trợ đi lại. Người về sát Tết thường phải trả giá vé cao hơn. Có tiệm hỗ trợ một phần tiền xe hoặc đặt vé giúp từ sớm. Mức hỗ trợ tuỳ khả năng tiệm, nhưng nên viết rõ để không bị hiểu nhầm là chỉ một người được.

Tiền làm ngày cao điểm và ngày lễ. Những giờ làm vượt giờ bình thường là làm thêm, cần người lao động đồng ý và được trả theo quy định; ai làm vào ngày lễ theo luật thì hưởng chế độ riêng. Phần tính tiền cụ thể để kế toán làm theo văn bản hiện hành.

Được chọn ngày nghỉ bù. Sau khi đợt về sau quay lại, cho họ ưu tiên chọn ngày nghỉ hằng tuần trong tháng Giêng trước những người khác. Việc này không tốn gì nhưng cho thấy tiệm nhớ ai đã gánh những ngày nặng.

Để người về trước quay lại đúng hẹn

Rủi ro lớn nhất của chia đợt là người về trước không quay lại đúng ngày, làm đợt sau không về được. Các bước giảm rủi ro:

  1. Ghi ngày quay lại cụ thể (không phải "khoảng mùng 4") vào bảng ca đã gửi và hỏi lại từng người xem đã đặt vé chiều về chưa.
  2. Nhắc người đợt trước đặt vé chiều về cùng lúc với vé chiều đi, vì vé ra Bắc hay vào Nam sau Tết cũng khan.
  3. Có một người dự phòng ở gần (phụ việc, thợ bán thời gian, người quen của tiệm) cho trường hợp ai đó kẹt xe, ốm.
  4. Thống nhất trước: nếu người đợt trước về muộn, đợt sau vẫn được đi đúng ngày, tiệm tự xoay bằng người dự phòng hoặc rút giờ mở cửa, không giữ đợt sau ở lại.
  5. Mùng 2 hoặc mùng 3, nhắn hỏi thăm người đợt trước một câu ngắn và nhắc ngày quay lại.

Điều khoản thứ tư là quan trọng nhất. Nếu đợt sau sợ bị giữ lại vì người khác về muộn, họ sẽ không bao giờ tự nguyện nhận đợt sau.

Khi hai người tranh một đợt hoặc có người không hài lòng

Dù có bảng điểm, vẫn sẽ có lúc hai người điểm sát nhau và cùng muốn về trước. Đừng xử lý trong nhóm chat. Gặp riêng từng người, đưa bảng điểm ra, giải thích vì sao người kia được xếp trước, và nói rõ người này được ưu tiên điều gì (năm sau chọn trước, nghỉ thêm sau Tết). Hỏi xem họ có thể đổi với ai khác không; đôi khi hai người tự thoả thuận được với nhau dễ hơn quản lý chỉ định.

Nếu có người nói "chị thiên vị", đừng phản bác ngay. Hỏi họ thấy chỗ nào chưa công bằng, ghi lại, và kiểm lại bảng điểm cùng họ. Có khi bạn thật sự quên một tiêu chí, ví dụ người đó năm kia cũng đã chịu đợt sau. Sửa bảng khi sai là cách giữ uy tín lâu dài, không phải dấu hiệu yếu.

Điều không nên làm: thay đổi tiêu chí sau khi đã điền điểm, ưu tiên người làm lâu năm mà không nói trước, hoặc dùng việc chia đợt để thưởng phạt chuyện khác trong năm. Chia đợt về quê chỉ nên xét chuyện về quê.

Người ở lại trong mỗi đợt: xếp sao cho không đuối

Khi một nửa số thợ đã về, người ở lại gánh lượng khách gần như cả tiệm. Đây là chỗ hay vỡ nhất. Bảng dưới so hai cách xếp cho những ngày đợt 1 vắng mặt ở tiệm tóc ví dụ:

Khía cạnhCách dễ vỡCách bền hơn
Giờ mở cửaGiữ nguyên giờ, thợ ở lại làm từ sáng tới tốiKéo dài giờ nhưng chia hai ca chồng giữa trưa, mỗi thợ một khung
Nhận kháchNhận khách vãng lai không giới hạnƯu tiên khách đặt trước, đóng sổ hẹn khi đủ chỗ
Dịch vụLàm đủ mọi dịch vụTạm ngưng dịch vụ lâu (uốn, nhuộm phức tạp) vào ngày đông nhất
Phụ việcPhụ việc làm tất cả việc vặtPhụ việc gội, dọn, đón khách để thợ chỉ cắt, làm kỹ thuật
Nghỉ giữa caNghỉ khi nào vắngLịch nghỉ cố định từng người, đổi nhau giữ ghế

Nhớ rằng nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút khi làm liên tục từ 6 giờ trở lên là quy định, không phải ân huệ, kể cả ngày đông. Nếu thợ ở lại phải làm vượt giờ bình thường, phần vượt là làm thêm, cần sự đồng ý của họ và phải nằm trong giới hạn luật (không quá 50% giờ làm bình thường trong ngày, không quá 40 giờ trong tháng); tra lại văn bản hiện hành khi tính. Ghi giờ thực tế vào bảng ca ngay trong ngày, đừng để sau Tết mới nhớ lại.

Câu hỏi thường gặp

Chia đợt về quê ăn Tết có cần thông báo bằng văn bản không?

Nên có một bảng chia đợt gửi cho cả nhóm, ghi tên, ngày nghỉ, ngày quay lại. Giấy tờ phức tạp thì không cần, nhưng cần một bản rõ ràng để không ai nhớ nhầm ngày và để lưu cho năm sau đối chiếu.

Nếu ai cũng muốn về đợt trước thì làm sao?

Dùng tiêu chí công khai như đường xa, lượt năm ngoái và việc gia đình có ngày cụ thể. Đồng thời làm cho đợt sau hấp dẫn hơn bằng thời gian nghỉ dài hơn và quyền chọn trước năm sau.

Người về trước quay lại muộn thì có giữ người đợt sau lại không?

Không nên. Nếu đợt sau bị giữ lại vì người khác, lần sau sẽ không ai nhận đợt sau nữa. Tiệm nên tự xoay bằng người dự phòng, rút giờ mở cửa hoặc chủ tiệm đứng ca thay.

Người quê gần có phải luôn chịu đợt sau không?

Không. Đường xa chỉ là một tiêu chí. Nếu năm ngoái người quê gần đã chịu đợt sau hoặc có việc gia đình rõ ràng, họ vẫn có thể được về trước năm nay theo bảng điểm.

Có nên cho nhân viên tự đổi đợt với nhau không?

Nên cho, miễn là hai người cùng đồng ý, cùng chuyên môn tương đương và báo lại quản lý để sửa bảng. Người tự thoả thuận thường hài lòng hơn so với khi bị chỉ định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138