Muốn xếp ca cho sinh viên làm thêm mà không vỡ lịch, bạn phải gom lịch học của từng em ngay tuần đầu kỳ, biến nó thành một bảng giờ rảnh chung, rồi mới chia ca từ bảng đó — không chia ca trước rồi hỏi em nào bận. Thứ tự ngược lại là lý do hầu hết quán phải sửa bảng ca ba bốn lần trong tháng đầu học kỳ.
Bài này đi từ lúc gom lịch, cách lập bảng giờ rảnh cho một quán cà phê sáu người, thứ tự ưu tiên khi chia ca, tới cách xử lý khi trường đổi thời khoá biểu giữa kỳ. Ví dụ dùng xuyên bài là một quán cà phê giả định ở Đà Nẵng: hai nhân viên toàn thời gian, bốn sinh viên làm thêm, mở cửa từ sáu giờ sáng tới mười giờ tối.
Vì sao lịch học làm bảng ca vỡ ngay tuần thứ hai
Sinh viên không có một lịch cố định cho cả năm. Mỗi học kỳ thời khoá biểu đổi, có môn học sáng, có môn học tối, có tuần học bù, có đợt thực hành ở xưởng hay bệnh viện kéo dài cả ngày. Tuần đầu kỳ, nhiều em còn chưa đăng ký xong môn, nên điều các em nói với quản lý lúc đó chỉ là dự đoán. Quán nào chốt bảng ca tháng ngay tuần đầu thì gần như chắc chắn phải sửa vào tuần thứ hai, khi trường mở thêm lớp hoặc huỷ lớp.
Vấn đề thứ hai là quản lý thường hỏi miệng: “Tuần này em rảnh ca nào?”. Câu trả lời miệng không ghi lại, không so được với người khác, và em nào ngại thì nói rảnh nhiều hơn thực tế. Tới khi trùng lịch thi giữa kỳ, cả ba em cùng xin nghỉ một tối.
Vấn đề thứ ba là bảng ca được lập theo nhu cầu của quán trước, rồi mới nhét người vào. Với nhân viên toàn thời gian cách đó chạy được, vì họ có mặt gần như mọi khung giờ. Với sinh viên thì phải làm ngược: biết rõ ai có mặt lúc nào, rồi mới xem khung giờ nào của quán còn trống người. Đổi thứ tự này là đổi được phần lớn chuyện vỡ lịch.
Gom lịch học đầu kỳ: hỏi gì, hỏi khi nào
Việc gom lịch chỉ mất mười lăm phút mỗi em nếu bạn làm đúng thứ tự dưới đây và làm đều mỗi kỳ.
- Hai tuần trước ngày khai giảng, nhắn chung trong nhóm chat của quán: ai đi học thì gửi thời khoá biểu dự kiến trước ngày nào đó, ghi rõ là bản dự kiến cũng được.
- Phát cho mỗi em một mẫu giống nhau: bảy cột cho bảy ngày, ba hàng sáng, chiều, tối. Em đánh dấu ô bận vì học, ô bận vì việc khác, và ô có thể đi làm. Mẫu giống nhau thì bạn mới ghép được.
- Hỏi thêm ba điều mà thời khoá biểu không ghi: có đợt thực tập nào trong kỳ không, lịch thi giữa kỳ và cuối kỳ rơi vào khoảng tuần nào, em có làm thêm ở nơi khác không.
- Hỏi số buổi tối đa em muốn làm mỗi tuần, không chỉ số buổi rảnh. Rảnh năm tối không có nghĩa là muốn làm năm tối.
- Hẹn ngày chốt lại sau khi trường mở lớp chính thức, thường là cuối tuần thứ hai của kỳ. Trước ngày đó bảng ca chỉ làm theo tuần.
- Lưu bản lịch của mỗi em vào một thư mục chung của quán, đặt tên theo kỳ, để kỳ sau so được em nào hay đổi lịch giữa chừng.
Đừng bắt em chụp thời khoá biểu trên cổng thông tin của trường gửi cho bạn nếu em không muốn. Thứ bạn cần chỉ là ô bận, ô rảnh; tên môn học và mã sinh viên không cần.
Bảng giờ rảnh: mẫu cho quán cà phê sáu người
Đây là bảng giờ rảnh tuần đầu kỳ của quán ví dụ ở Đà Nẵng (ví dụ giả định). Chữ R là rảnh, chữ H là học, chữ K là bận việc khác. Hai nhân viên toàn thời gian không ghi vào đây vì họ có lịch cố định.
| Người | Thứ 2 | Thứ 3 | Thứ 4 | Thứ 5 | Thứ 6 | Thứ 7 | Chủ nhật |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lan (sáng / chiều / tối) | H / R / R | H / H / R | H / R / R | H / H / R | R / R / K | R / R / R | K / R / R |
| Minh | R / H / R | R / H / R | R / H / H | R / H / R | R / R / R | R / R / K | R / R / R |
| Thảo | H / H / R | R / R / R | H / H / R | R / R / R | H / H / K | R / R / R | R / K / K |
| Huy | K / K / R | K / K / R | K / K / R | K / K / R | K / K / R | R / R / R | R / R / R |
| Số người rảnh tối | 4 | 4 | 3 | 4 | 2 | 3 | 3 |
Hàng cuối là thứ quan trọng nhất. Nhìn vào đó bạn thấy ngay tối thứ Sáu chỉ còn hai người rảnh, trong khi tối thứ Sáu thường đông khách. Biết sớm điều này thì bạn xếp một người toàn thời gian ở lại ca tối thứ Sáu, hoặc tìm thêm một em có lịch khác, thay vì phát hiện ra lúc năm giờ chiều thứ Sáu.
Huy bận việc khác mọi buổi sáng và chiều ngày thường vì em đang làm một chỗ khác. Ghi rõ chữ K giúp bạn không xếp nhầm Huy vào ca chiều chỉ vì em không đi học.
Chia ca từ bảng giờ rảnh: thứ tự ưu tiên
Khoá khung giờ ít người rảnh trước. Khung nào hàng cuối ghi số nhỏ nhất thì xếp trước, vì ở đó bạn gần như không có lựa chọn. Khung có bốn người rảnh để sau cùng, khi đó bạn mới có chỗ để cân bằng.
Mỗi em có ít nhất một ca cố định trong tuần. Ca cố định, ví dụ tối thứ Ba nào cũng là của Thảo, giúp em sắp xếp việc học quanh nó và giúp bạn đỡ phải hỏi lại mỗi tuần. Phần còn lại mới xoay.
Không dồn hết ca tối cho em ở gần quán. Em ở gần thường dễ nhận thêm, rồi tới giữa kỳ kiệt sức và nghỉ cùng lúc. Chia ca tối đều theo số buổi em đã đăng ký muốn làm.
Tránh xếp ca sáng sau ca tối muộn. Đóng cửa lúc mười giờ, dọn xong mười giờ rưỡi, sáng hôm sau sáu giờ mở cửa và bảy giờ em có tiết. Bảng giờ rảnh ghi rảnh, nhưng ghép hai ca đó là em đi học không nổi.
Ghi rõ ca nào là ca có người toàn thời gian đi kèm. Ca không có người toàn thời gian thì phải có một sinh viên đã quen việc đóng hoặc mở cửa. Đừng để hai em mới cùng đứng một ca tối.
Khi trường đổi lịch giữa kỳ
Dù gom lịch kỹ tới đâu, giữa kỳ vẫn có em báo đổi: lớp học bù, thầy dời giờ, em phải đi thực tập theo nhóm. Bạn cần một quy tắc đã nói trước, để lúc xảy ra không phải thương lượng từ đầu.
Quy tắc dễ dùng nhất là phân làm hai loại. Đổi lịch học chính thức của trường thì em báo ngay khi biết, quán sửa bảng ca từ tuần kế tiếp, em không phải tự tìm người thay. Còn bận việc riêng thì theo quy tắc đổi ca chung của quán, em tự hỏi người khác trước rồi báo trưởng ca. Tách như vậy công bằng với cả nhóm: không ai bị coi là ích kỷ vì trường đổi lịch, nhưng cũng không ai dùng chữ “lịch học” cho mọi lần xin nghỉ.
Khi em báo đổi, cập nhật lại đúng dòng của em trong bảng giờ rảnh, rồi nhìn lại hàng cuối. Nếu một khung giờ tụt xuống còn một người rảnh, đó là lúc bạn cần quyết: kéo người toàn thời gian, mở thêm một chỗ tuyển, hay thu ngắn ca đó. Đừng chờ tới khi khung đó trống thật.
Câu mẫu khi em báo đổi lịch: “Lịch trường đổi thì em báo anh/chị ngay khi có, quán mình sửa ca tuần sau. Còn việc riêng thì em đổi với bạn trước rồi nhắn trưởng ca, nghe em.”
Chỗ hay sai khi xếp ca cho sinh viên
Chốt bảng ca tháng ngay tuần đầu kỳ. Lịch học chưa ổn định thì bảng tháng chỉ là bảng nháp. Hai tuần đầu làm theo tuần, sau ngày chốt lịch mới lên bảng hai tuần hoặc bảng tháng.
Coi giờ rảnh là giờ phải làm. Em rảnh năm tối nhưng chỉ muốn làm ba. Xếp đủ năm thì tháng đầu em chịu được, tháng thứ hai em nghỉ. Luôn hỏi số buổi muốn làm, không chỉ số buổi rảnh.
Quên mùa thi. Tuần thi giữa kỳ và cuối kỳ của các trường thường rơi gần nhau. Nếu bốn em học cùng một trường, quán có thể thiếu người cùng một tuần. Hỏi trước khoảng tuần thi ngay lúc gom lịch đầu kỳ.
Lưu lịch trong đầu quản lý. Quản lý nghỉ việc hay đổi chi nhánh là cả bộ thông tin mất theo. Bảng giờ rảnh phải nằm trong bảng tính chung, ai lập ca cũng mở được.
Hỏi chuyện học quá kỹ. Bạn không cần biết em học ngành gì, điểm thế nào. Hỏi đủ để xếp ca thôi; hỏi thêm làm em ngại và dễ khai rảnh nhiều hơn thực tế cho xong chuyện.
Nói gì với sinh viên ngay buổi nhận việc
Phần lớn chuyện vỡ lịch giữa kỳ bắt nguồn từ buổi nhận việc, khi hai bên chưa nói rõ với nhau. Trước khi em bắt đầu ca đầu tiên, bạn nên nói đủ những ý sau, bằng lời và ghi lại trong tin nhắn riêng:
- “Mỗi đầu kỳ em gửi anh/chị bảng giờ rảnh theo mẫu của quán mình trước ngày khai giảng, bản dự kiến cũng được.”
- “Em cho anh/chị biết em muốn làm mấy buổi một tuần, ít nhất mấy buổi và nhiều nhất mấy buổi.”
- “Tuần thi thì em báo trước ít nhất hai tuần, quán mình giảm ca cho em, không cần xin nghỉ từng buổi.”
- “Nếu em làm thêm ở chỗ khác thì cứ nói, anh/chị chỉ cần biết giờ để không xếp trùng.”
- “Lịch trường đổi thì báo ngay, còn việc riêng thì em tự đổi với bạn rồi nhắn trưởng ca.”
Năm câu này không phải để ràng buộc em, mà để cả hai cùng biết luật chơi từ đầu. Khi có chuyện, bạn chỉ cần nhắc lại điều đã nói hôm nhận việc, không phải đặt ra quy tắc mới giữa lúc căng thẳng.
Lưu lại tin nhắn này cùng bảng giờ rảnh của em trong thư mục chung. Người lập ca sau bạn đọc là hiểu em đã được dặn những gì.
Câu hỏi thường gặp
Có nên yêu cầu sinh viên gửi ảnh thời khoá biểu không?
Không cần. Bạn chỉ cần biết ô nào bận, ô nào rảnh theo buổi. Một mẫu bảy ngày ba buổi giống nhau cho mọi người là đủ, lại dễ ghép hơn ảnh chụp mỗi trường một kiểu trình bày.
Đầu kỳ nên lập bảng ca theo tuần hay theo tháng?
Hai tuần đầu kỳ nên lập theo tuần vì lịch học còn đổi. Khi các em xác nhận lịch chính thức, thường cuối tuần thứ hai, bạn mới chuyển sang bảng hai tuần hoặc bảng tháng.
Sinh viên báo đổi lịch học sát giờ ca thì xử lý sao?
Nếu là lịch trường đổi đột xuất, trưởng ca tìm người thay theo danh sách người rảnh khung đó trong bảng giờ rảnh, rồi ghi lại. Nếu chuyện này lặp lại nhiều lần với một em, nói chuyện riêng để xem lại số ca em nhận.
Có nên xếp sinh viên vào ca mở cửa sáng sớm không?
Được, nếu em không có tiết sáng và không đứng ca đóng cửa tối hôm trước. Ca mở cửa cần người đã quen việc, nên chỉ giao khi em đã làm vài tuần và biết các bước mở cửa.
Một quán nhỏ nên có bao nhiêu sinh viên làm thêm?
Không có con số chung. Hãy nhìn hàng số người rảnh của từng khung giờ: khung đông khách nào thường chỉ còn một hoặc hai người rảnh thì bạn đang thiếu người có lịch phù hợp, cần tuyển thêm cho đúng khung đó.