DieuDong.comĐiều Động
Chia ca công bằng, đổi ca, xin nghỉ

Quy định đổi ca cho nhân viên: mẫu quy tắc đổi ca giữa nhân viên với nhau

Mẫu quy định đổi ca cho quán, tiệm nhỏ: ai được đổi với ai, báo trước bao lâu, ai duyệt, ghi lại ở đâu và các trường hợp không cho đổi kèm lý do rõ ràng.

Hairdresser and colleague talking quietly in a small salon back room beside towel shelves, faces turned away, soft afternoon window light, over-the-shoulder view

Một quy định đổi ca dùng được chỉ cần trả lời năm câu: ai được đổi với ai, báo trước bao lâu, ai duyệt, ghi lại ở đâu, và khi nào không được đổi. Quán, tiệm nhỏ nên để nhân viên tự tìm người đổi, còn quản lý chỉ duyệt để bảo đảm ca sau khi đổi vẫn đủ người đủ tay nghề và không ai làm quá giờ.

Bên dưới là mẫu quy tắc viết sẵn có thể chép vào nội quy, kèm ví dụ giả định một tiệm tóc 4 thợ ở Hà Nội, các trường hợp nên từ chối, và mẫu sổ ghi đổi ca để cuối tháng tính giờ không bị lệch.

Vì sao cần quy định thay vì "ai đổi thì báo"

Phần lớn quán nhỏ để đổi ca theo kiểu tự phát: hai người nhắn nhau, có khi báo quản lý, có khi không. Chạy được vài tháng thì bắt đầu có chuyện. Ca sáng thứ Bảy hai người cùng nghĩ người kia sẽ đến. Một thợ mới tự đổi vào ca không có thợ chính, khách đặt nhuộm phải chờ. Cuối tháng, bảng chấm công không khớp bảng ca, kế toán không biết tính giờ cho ai.

Quy định đổi ca không nhằm làm khó nhân viên. Nó giải quyết ba việc: ca sau khi đổi vẫn chạy được, không ai bị dồn giờ quá mức mà không biết, và giấy tờ cuối tháng khớp nhau. Khi có quy tắc rõ, quản lý cũng đỡ phải đứng giữa hai người để phân xử, vì câu trả lời đã nằm sẵn trên giấy.

Với tiệm tóc 4 thợ trong ví dụ, đổi ca còn liên quan đến lịch hẹn của khách quen: khách hẹn thợ A lúc 10 giờ mà thợ A đổi sang chiều thì ai báo khách? Quy định phải có câu trả lời cho điểm này, nếu không thì người chịu là khách và lễ tân.

Mẫu quy định đổi ca có thể chép dùng

Dưới đây là mẫu viết cho quán, tiệm dưới 15 người. Bạn sửa các con số trong ngoặc cho hợp với chỗ mình:

  • Điều 1. Nhân viên được đổi ca với người cùng vị trí hoặc người đã được quản lý xác nhận làm được vị trí đó.
  • Điều 2. Người muốn đổi tự tìm người nhận ca. Quản lý không có trách nhiệm tìm người thay, trừ trường hợp ốm đau, việc gia đình đột xuất.
  • Điều 3. Báo đổi ca chậm nhất (48 giờ) trước giờ bắt đầu ca, qua nhóm chat của quán, ghi đủ: ngày, ca, tên người đổi, tên người nhận.
  • Điều 4. Đổi ca chỉ có hiệu lực khi quản lý hoặc trưởng ca trả lời "đồng ý". Chưa có trả lời thì người có tên trong bảng gốc vẫn phải đi làm.
  • Điều 5. Không đổi nếu sau khi đổi, một người làm quá giờ làm bình thường trong ngày hoặc trong tuần, hoặc mất ngày nghỉ hằng tuần.
  • Điều 6. Người đổi ra có lịch hẹn khách riêng thì phải báo cho lễ tân để báo khách trước khi đổi được duyệt.
  • Điều 7. Mỗi người đổi ra không quá (3) ca mỗi tháng; trên mức đó trao đổi riêng với quản lý để xem lại lịch cố định.

Đặt mẫu này vào nội quy hoặc dán cạnh bảng ca. Quy tắc nào liên quan đến kỷ luật lao động phải nằm trong nội quy lao động hợp pháp của cơ sở; nếu chưa chắc, hỏi cơ quan quản lý lao động địa phương.

Ai duyệt và duyệt dựa vào gì

Người duyệt phải là một người cụ thể. Chủ tiệm hoặc một trưởng ca được giao, không phải "ai trong nhóm thấy thì duyệt". Nếu có hai người cùng duyệt, ghi rõ ai duyệt ca nào, tránh mỗi người trả lời một kiểu.

Kiểm tay nghề sau đổi. Ca có đủ người làm việc chính không? Với tiệm tóc, ca chiều thứ Bảy cần ít nhất một thợ làm được hoá chất; nếu đổi xong ca đó chỉ còn thợ cắt thì không duyệt.

Kiểm giờ của người nhận. Người nhận đang làm bao nhiêu giờ trong tuần? Nhận thêm một ca có làm họ vượt 48 giờ hoặc liền hai ca không có nghỉ không? Đây là chỗ hay bị bỏ qua vì người nhận thường là người nhiệt tình nhất.

Kiểm chuỗi đổi. A đổi với B, B lại đổi với C, cuối cùng không ai rõ ai làm ca nào. Quy định nên chỉ cho đổi một lần trên một ca; muốn đổi tiếp thì hủy lần đổi trước rồi làm lại.

Trả lời nhanh. Quy định bắt nhân viên báo trước 48 giờ thì quản lý cũng nên trả lời trong ngày. Để treo hai ngày rồi từ chối là cách làm nhân viên ngừng tuân thủ quy định.

Mẫu sổ ghi đổi ca

Sổ đổi ca có thể là một trang trong bảng tính dùng chung hoặc một quyển sổ ở quầy. Các cột tối thiểu, ví dụ giả định tại tiệm tóc 4 thợ:

Ngày báoCa gốcNgười đổi raNgười nhậnĐổi lại ca nàoNgười duyệt
Thứ HaiSáng thứ BảyThợ LanThợ HùngChiều thứ TưChị Hà
Thứ BaChiều Chủ nhậtThợ MaiThợ LanKhông đổi lại, nhận thêmChị Hà
Thứ NămTối thứ SáuThợ HùngThợ TuấnSáng thứ Hai tuần sauChị Hà

Cột "Đổi lại ca nào" quan trọng hơn ta tưởng. Đổi hai chiều thì tổng giờ của hai người không đổi; nhận thêm một chiều thì người nhận tăng giờ, người đổi ra giảm giờ, và cuối tháng phải tính đúng như vậy. Nếu quán có ứng dụng chấm công, đối chiếu giờ vào ra với sổ này chứ không với bảng ca gốc.

Các trường hợp nên từ chối đổi ca

Từ chối cũng cần lý do rõ, để nhân viên hiểu đây là quy tắc chứ không phải chuyện cá nhân. Những trường hợp nên từ chối:

  • Ca sau đổi thiếu người có chuyên môn bắt buộc, ví dụ nhà thuốc không còn dược sĩ trong ca, tiệm tóc không còn thợ làm hoá chất.
  • Người nhận sẽ làm liền hai ca dài trong một ngày, hoặc vượt giờ làm bình thường không quá 8 giờ một ngày theo Bộ luật Lao động 2019 mà không được tính là làm thêm.
  • Người nhận mất ngày nghỉ hằng tuần, vì luật yêu cầu nghỉ hằng tuần ít nhất 24 giờ liên tục.
  • Hai người mới cùng vào một ca đông khách, không còn ai quen việc.
  • Báo đổi ngay trước giờ ca mà không có lý do đột xuất; trường hợp này chuyển sang quy trình xin nghỉ đột xuất chứ không phải đổi ca.
  • Người đổi ra đã đổi quá số lần trong tháng theo quy định.

Câu mẫu khi từ chối: "Chị chưa duyệt lần đổi này vì ca chiều thứ Bảy sau khi đổi không còn ai làm hoá chất. Em hỏi thử bạn Tuấn xem, nếu bạn nhận thì chị duyệt ngay."

Áp dụng quy định mới mà không gây phản ứng

Đưa quy định đổi ca vào nội quy sau một buổi nói chuyện, không đưa bất ngờ. Hãy nói lý do bằng những chuyện đã xảy ra ở chính quán mình: lần ca sáng không ai đến, lần khách chờ thợ. Nhân viên chấp nhận quy tắc dễ hơn khi thấy nó giải quyết rắc rối họ cũng từng chịu.

Cho chạy thử một tháng, sau đó hỏi lại cả nhóm: điều nào khó làm, con số báo trước 48 giờ có quá chặt không. Với quán cà phê ca ngắn, có khi 24 giờ là đủ; với phòng khám cần người có chứng chỉ, có khi phải 72 giờ. Điều chỉnh con số là bình thường, miễn là sau khi chốt thì áp dụng như nhau cho mọi người, kể cả người thân của chủ.

Một lưu ý: không gắn việc vi phạm quy định đổi ca với phạt tiền. Luật cấm phạt tiền thay cho xử lý kỷ luật lao động. Nếu có người tự ý đổi không báo, hãy nhắc nhở, trao đổi riêng, và nếu lặp lại thì xử lý theo nội quy lao động đã đăng ký đúng quy định.

Đổi ca ở chỗ khách đặt hẹn theo người

Tiệm tóc, tiệm nail, spa, phòng khám có khách hẹn đích danh người làm thì đổi ca không chỉ là chuyện giữa hai nhân viên. Trước khi duyệt, người duyệt mở sổ hẹn của ca đó: thợ đổi ra có mấy khách hẹn riêng, khách nào chịu chuyển sang thợ khác, khách nào cần dời giờ. Nếu ca đổi có từ hai khách hẹn đích danh trở lên, nên yêu cầu thợ tự gọi hoặc nhắn khách trước, rồi mới duyệt.

Ở tiệm tóc 4 thợ trong ví dụ, cách dễ làm là thêm vào sổ đổi ca một ô "đã báo khách" và chỉ duyệt khi ô này được đánh dấu. Câu mẫu thợ có thể nhắn khách: "Chị ơi, sáng thứ Bảy em có việc gia đình, em xin dời lịch của chị sang chiều thứ Tư cùng giờ, hoặc bạn Hùng bên em làm thay, chị chọn giúp em nhé." Khách được chọn thì hiếm khi phật lòng; khách đến nơi mới biết đổi thợ thì rất dễ bỏ tiệm.

Với chỗ không có khách hẹn đích danh như quán cà phê hay cửa hàng tạp hoá, bỏ qua bước này, chỉ cần kiểm người và giờ.

Tự kiểm: quy định có đang chạy đúng không

Mỗi tháng nhìn lại sổ đổi ca và đếm ba con số. Thứ nhất, tổng số lần đổi: tăng đột ngột thường có nghĩa là lịch cố định không còn hợp với nhiều người, đã đến lúc xếp lại. Thứ hai, người nhận nhiều nhất: một người nhận một nửa số ca đổi cả tháng thì cần hỏi xem họ có đang quá tải hay đang bị nhờ vì ngại từ chối. Thứ ba, số lần đổi không qua duyệt: con số này khác 0 nghĩa là quy định chưa thật sự được dùng.

Hỏi thêm một câu cho kế toán hoặc người làm lương: cuối tháng có khớp được giờ làm với sổ đổi ca không, hay vẫn phải đi hỏi từng người? Nếu vẫn phải đi hỏi thì sổ thiếu cột, hoặc có người đổi mà không ghi. Sửa ngay tháng sau, đừng để dồn ba tháng mới đối chiếu. Sau mỗi lần sửa quy định, ghi ngày sửa và điều được sửa ở cuối bản nội quy, để khi có người hỏi "trước đây đâu có vậy" thì cả hai bên cùng nhìn một bản.

Câu hỏi thường gặp

Nhân viên tự đổi ca mà không báo quản lý thì xử lý thế nào?

Lần đầu nên nhắc nhở và nói lại quy định, vì thường là do chưa quen. Nếu lặp lại, xử lý theo nội quy lao động hợp pháp của cơ sở. Không áp dụng phạt tiền, vì luật cấm phạt tiền thay cho xử lý kỷ luật.

Quản lý có bắt buộc phải tìm người thay khi nhân viên xin đổi ca không?

Với đổi ca thông thường, người muốn đổi nên tự tìm người nhận rồi xin duyệt. Quản lý chỉ cần đứng ra tìm người khi nhân viên ốm, có việc gia đình đột xuất hoặc tình huống ngoài khả năng của họ.

Báo trước bao lâu là hợp lý khi đổi ca ở quán nhỏ?

Thường từ 24 đến 72 giờ tuỳ loại hình. Quán cà phê ca ngắn có thể chọn 24 giờ, còn nơi cần người có chứng chỉ như nhà thuốc hay phòng khám nên để dài hơn để kịp sắp xếp người thay đủ điều kiện.

Đổi ca có làm thay đổi giờ làm thêm của nhân viên không?

Có thể. Nếu nhận thêm ca mà không đổi lại, người nhận tăng giờ trong tuần và phần vượt giờ làm bình thường được tính là làm thêm. Vì vậy sổ đổi ca cần cột ghi rõ có đổi lại hay không.

Có nên giới hạn số lần đổi ca mỗi tháng không?

Nên có một mức tham khảo để phát hiện lịch không còn phù hợp. Khi một người thường xuyên vượt mức, đó là tín hiệu để ngồi lại xếp lịch cố định mới, chứ không phải lý do để kỷ luật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138