DieuDong.comĐiều Động
Chia ca công bằng, đổi ca, xin nghỉ

Nhân viên nghỉ đột xuất: xử lý trong 30 phút trước giờ ca cho quán nhỏ

Nhân viên báo nghỉ sát giờ: thứ tự gọi người thay, cách co ca khi không tìm được ai, câu nói với người báo nghỉ và quy tắc để lần sau đỡ hơn, không phạt tiền.

Pharmacy worker alone restocking boxes on low shelves before opening, phone face down on the counter, dim early light, shot from the aisle at waist height

Khi nhân viên báo nghỉ sát giờ, việc đầu tiên là quyết định trong vài phút ca này cần tối thiểu mấy người, sau đó gọi người thay theo một danh sách có sẵn thứ tự, và nếu không có ai thì co ca: cắt bớt món, cắt bớt dịch vụ, chứ không bắt người đang làm gánh gấp đôi. Chuyện xử lý kỷ luật hay nhắc nhở để sau ca, khi đã bình tĩnh.

Bài này viết theo đúng trình tự 30 phút đầu tiên, với ví dụ giả định một nhà thuốc nhỏ ở Cần Thơ và một quán cà phê ở Đà Nẵng, rồi đến cách nói chuyện với người báo nghỉ, phân biệt nghỉ đột xuất chính đáng với bỏ ca, và những quy tắc giúp lần sau nhẹ hơn.

Mười phút đầu: ba câu cần trả lời

Đừng nhắn ngay vào nhóm "ai rảnh vào làm giúp". Dành vài phút trả lời ba câu sau, vì câu trả lời quyết định bạn cần gọi ai:

  1. Ca này tối thiểu cần mấy người, và vị trí nào bắt buộc? Nhà thuốc ở Cần Thơ trong ví dụ cần ít nhất một người có chuyên môn dược đứng quầy suốt giờ mở cửa; quán cà phê cần ít nhất một người pha chế. Vị trí bắt buộc phải lấp trước, vị trí phụ có thể bỏ trống.
  2. Thiếu bao lâu? Cả ca 8 tiếng hay chỉ 2 tiếng đầu vì người đó sẽ đến muộn? Thiếu 2 tiếng thì chỉ cần người đang làm ca trước ở lại thêm, nếu họ đồng ý và không vượt giờ.
  3. Ai đang rảnh và hợp lệ? Mở bảng ca xem ai hôm nay nghỉ, ai vừa làm ca đêm, ai đã gần chạm giờ làm trong tuần. Người vừa xong ca tối hôm qua đến khuya thì không nên gọi vào ca sáng.

Ba câu này tốn ít thời gian nếu bảng ca có cột tổng giờ tuần của từng người. Nếu không có, đó là lý do nên thêm cột đó ngay khi qua được ca hôm nay.

Thứ tự gọi người thay

Gọi theo thứ tự cố định thì không ai bị gọi mãi, và không ai trách bạn chỉ gọi người dễ nhờ. Ví dụ giả định cho quán cà phê 6 người:

Thứ tựGọi aiVì saoLưu ý
1Người trong danh sách dự phòng của ngày đóĐã đăng ký sẵn, sẵn sàng nhậnXem thêm bài về danh sách dự phòng
2Người đang nghỉ hôm nay, ít ca nhất tuầnÍt giờ, ít nguy cơ quá tảiHỏi, không ép; được quyền từ chối
3Người ca trước ở lại thêm vài giờCó mặt sẵn, quen việcKhông vượt giờ làm thêm cho phép, có nghỉ giữa giờ
4Quản lý hoặc chủ quán vào đứng caKhông làm nặng thêm người khácNên là lựa chọn bình thường, không phải cuối cùng
5Co ca, mở cửa hạn chếKhi không còn ai hợp lệBáo khách rõ ràng, giữ an toàn

Hàng thứ ba hay bị lạm dụng nhất. Bộ luật Lao động 2019 quy định làm thêm không quá 50% số giờ làm bình thường trong ngày, không quá 40 giờ một tháng; người làm liên tục từ 6 giờ trở lên phải được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút. Giữ một người làm hai ca liền 16 tiếng là vượt giới hạn, dù họ tự nguyện. Khi áp dụng, tra văn bản hiện hành.

Không tìm được ai: co ca thay vì vắt người

Cắt bớt thứ tốn người nhất. Quán cà phê có thể tạm ngưng các món pha cầu kỳ và đồ ăn làm tại chỗ, chỉ bán món nhanh. Tiệm tóc có thể dời khách nhuộm sang ngày khác, chỉ nhận cắt gội.

Thu hẹp chỗ phục vụ. Đóng tầng hai hoặc khu ngoài trời, chỉ phục vụ khu gần quầy. Một người không chạy được hai tầng mà vẫn giữ chất lượng.

Báo khách thật. Một câu xin lỗi ngắn ở quầy kiểu "Hôm nay quán thiếu người, đồ uống có thể lâu hơn mười phút" giảm phàn nàn nhiều hơn cố chạy cho kịp rồi làm sai món.

Giữ an toàn trước doanh thu. Nhà thuốc không có người có chuyên môn thì không bán thuốc kê đơn, chỉ bán hàng thông thường hoặc mở muộn. Ca tối chỉ còn một người thì xem lại chuyện đóng cửa sớm hơn để người đó không phải về một mình quá khuya.

Không hứa bù bằng lời. Người đang làm phải gánh thêm thì ghi lại cụ thể và bù thật: giờ làm thêm tính đúng, hoặc một ca nghỉ bù được ghi vào bảng tuần sau.

Nói gì với người báo nghỉ

Lúc nhận tin, chỉ hỏi những gì cần cho việc xếp người: "Em nghỉ cả ca hay đến muộn được? Mai em đi làm lại được không?" và nếu là ốm thì một câu hỏi thăm. Không tra hỏi, không trách móc qua tin nhắn khi chưa biết chuyện gì. Phần lớn người báo nghỉ sát giờ là ốm thật, con ốm, xe hỏng hoặc chuyện gia đình.

Sau ca, nếu đây là lần đầu hoặc hiếm khi, không cần nói thêm gì ngoài hỏi thăm. Nếu là lần thứ ba trong tháng, hẹn nói chuyện riêng: "Tháng này em nghỉ đột xuất ba lần, chị muốn hỏi xem có chuyện gì không, lịch hiện tại có hợp với em không." Nhiều khi câu trả lời là lịch học đổi, có con nhỏ, hoặc đi làm xa, và cách giải quyết là đổi lịch cố định.

Không phạt tiền vì nghỉ đột xuất. Luật cấm phạt tiền thay cho xử lý kỷ luật lao động. Nghỉ không lý do kéo dài thì xử lý theo nội quy lao động hợp pháp, còn ngày không làm thì đương nhiên không tính công, đó là chuyện khác với phạt.

Phân biệt nghỉ đột xuất với bỏ ca

Hai việc này cần xử lý khác nhau, và ghi lại khác nhau. Những dấu hiệu để phân biệt:

  • Nghỉ đột xuất: có báo, dù sát giờ; có lý do; lần sau đi làm bình thường. Ghi vào sổ là "nghỉ đột xuất, có báo".
  • Bỏ ca: không báo, đến giờ không đến, gọi không nghe. Trước hết xem người đó có an toàn không, nhất là người hay đi xe máy đường xa.
  • Báo nghỉ sau giờ ca: nhắn khi ca đã bắt đầu một tiếng. Ghi đúng giờ nhận tin, vì cùng là nghỉ nhưng ảnh hưởng tới ca rất khác.
  • Lặp lại theo mẫu: luôn rơi vào sáng Chủ nhật hay ngay sau ngày lương. Đây là tín hiệu cần nói chuyện, không phải bằng chứng để kết luận.

Ghi lại trung thực từng lần, có giờ báo, giúp bạn nói chuyện bằng sự việc chứ không bằng ấn tượng. Nếu một ngày phải xử lý kỷ luật, các ghi chép này cũng là thứ cơ quan quản lý lao động hay hỏi đến. Trường hợp có tranh chấp, nên hỏi luật sư hoặc cơ quan lao động thay vì tự xử.

Một buổi sáng cụ thể ở nhà thuốc nhỏ

Ví dụ giả định: nhà thuốc ở Cần Thơ mở cửa 6 giờ 30, ca sáng có hai người, một người có chuyên môn dược đứng quầy chính và một người phụ bán hàng, nhập hàng. 5 giờ 50, người phụ nhắn con bị sốt, phải đưa đi khám. Chủ nhà thuốc mở bảng ca: một người phụ khác hôm nay được nghỉ, tuần này mới làm ba ca; người có chuyên môn của ca chiều nếu vào sớm sẽ phải làm từ 6 giờ 30 đến 21 giờ, quá dài nên loại.

Quyết định: gọi người phụ đang nghỉ (thứ tự số 2 trong bảng), hỏi có đi được không, nói rõ sẽ được xếp một ngày nghỉ khác trong tuần. Người đó nhận lời nhưng chỉ đến được lúc 8 giờ. Từ 6 giờ 30 đến 8 giờ, người có chuyên môn đứng quầy một mình, chủ ra phụ nhập hàng. Không ai làm quá giờ, không ai bị ép.

Sau ca, chủ ghi ba dòng vào sổ: người phụ ca sáng nghỉ đột xuất có báo lúc 5 giờ 50 vì con ốm; người phụ đang nghỉ vào làm ca sáng từ 8 giờ; chủ phụ quầy từ 6 giờ 30 đến 8 giờ. Ngày nghỉ bù của người vào thay được ghi ngay vào bảng ca tuần này. Cả buổi sáng xử lý trong khoảng hai mươi phút vì danh sách và cột giờ tuần đã có sẵn.

Sau ca: ghi lại và bù đúng cho người đã gánh

Phần dễ quên nhất là sau khi đã qua được ca. Người nhận ca gấp, người ở lại thêm giờ, người chạy hai vị trí đều đã làm nhiều hơn phần của mình. Nếu không được ghi nhận, lần sau họ sẽ không nghe máy. Ghi nhận ở đây không cần quà cáp, chỉ cần ba việc: giờ làm thêm được ghi đúng vào bảng chấm công, ca nhận thêm hiện trên bảng ca để cuối tháng không bị sót, và một lời cảm ơn cụ thể trước nhóm như "Hôm qua Ngân vào sớm hai tiếng, quán mới mở cửa đúng giờ".

Đồng thời đối chiếu bảng ca cuối tuần xem người gánh có còn đủ ngày nghỉ hằng tuần ít nhất 24 giờ liên tục không. Nhận ca gấp hay rơi đúng vào ngày nghỉ của họ; khi đó phải xếp một ngày nghỉ khác trong tuần, không để trôi. Nếu trong tháng có một người nhận ca gấp quá ba lần, hãy hỏi thẳng họ có muốn tiếp tục không, và tìm thêm người cho danh sách dự phòng.

Quy tắc để lần sau nhẹ hơn

Ba việc làm một lần, dùng cả năm. Một là quy định cách báo nghỉ đột xuất: gọi điện cho quản lý ca, không chỉ nhắn tin, và báo càng sớm càng tốt, chậm nhất là ngay khi biết. Tin nhắn lúc 6 giờ sáng cho ca 6 giờ 30 rất dễ bị đọc muộn.

Hai là lập danh sách dự phòng: mỗi ngày trong tuần có một đến hai người đã đồng ý "nếu cần thì gọi em". Người trong danh sách nên được ưu tiên khi nhận ca thêm và được ghi nhận rõ ràng, nếu không danh sách sẽ rỗng sau một tháng.

Ba là huấn luyện chéo: mỗi vị trí bắt buộc có ít nhất hai người làm được. Quán cà phê có một người pha chế duy nhất thì mỗi lần người đó ốm là cả quán khựng lại. Huấn luyện chéo tốn vài buổi lúc vắng khách nhưng cứu được rất nhiều buổi sáng.

Câu hỏi thường gặp

Nhân viên nghỉ đột xuất có bị trừ lương không?

Ngày không làm thì không tính công theo thoả thuận, trừ các trường hợp luật quy định được hưởng lương hoặc chế độ khác như nghỉ ốm có xác nhận. Không được phạt tiền thêm vì việc nghỉ; tra văn bản hiện hành khi chưa rõ.

Có được bắt nhân viên đang làm ở lại thêm ca khi người khác nghỉ không?

Làm thêm giờ cần sự đồng ý của người lao động và nằm trong giới hạn luật cho phép. Bạn có thể hỏi, nhưng không nên ép, và phải ghi lại giờ làm thêm để tính đúng.

Nghỉ đột xuất bao nhiêu lần thì nên nói chuyện với nhân viên?

Không có con số chung. Quán nhỏ thường chọn mốc ba lần trong một tháng hoặc khi thấy có mẫu lặp lại. Mục đích của buổi nói chuyện là tìm lịch phù hợp hơn, không phải để răn đe.

Nhân viên bỏ ca không báo thì có được cho nghỉ việc ngay không?

Đây là chuyện kỷ luật lao động và chấm dứt hợp đồng, có điều kiện và thủ tục riêng theo luật. Trước khi làm gì, hãy đối chiếu nội quy lao động của quán và hỏi cơ quan quản lý lao động hoặc luật sư.

Nên co ca hay đóng cửa khi thiếu quá nhiều người?

Nếu không đủ người cho vị trí bắt buộc như người có chuyên môn ở nhà thuốc, nên đóng phần dịch vụ đó hoặc mở muộn. Nếu chỉ thiếu người phụ, co ca và báo khách thường tốt hơn đóng hẳn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138