DieuDong.comĐiều Động
Nhân viên bán thời gian, thời vụ

Hợp đồng và giờ làm của nhân viên bán thời gian: nguyên tắc chủ quán cần nắm

Những nguyên tắc về hợp đồng, giờ làm, làm thêm và nghỉ ngơi của người làm không trọn thời gian mà chủ quán nhỏ cần nắm trước khi xếp ca, kèm câu nên hỏi kế toán.

Owner and part-time employee seated at a small round table in an empty bakery after closing, two blank sheets and pens between them, warm pendant light

Theo Bộ luật Lao động 2019, người làm việc không trọn thời gian vẫn là người lao động: có hợp đồng, được hưởng quyền và chịu nghĩa vụ như người làm trọn thời gian, được trả lương và bảo đảm an toàn như nhau; điều khác chỉ là thời giờ làm việc ngắn hơn mức bình thường do hai bên thoả thuận. Coi người bán thời gian là “người làm phụ, không cần giấy tờ” là hiểu sai từ gốc.

Bài này không tư vấn tranh chấp và không thay cho văn bản pháp luật. Nó gom những nguyên tắc mà chủ quán, quản lý cửa hàng cần nắm khi xếp ca cho người bán thời gian, chỉ ra con số nào đã chắc và chỗ nào phải tra văn bản hiện hành hoặc hỏi kế toán, cơ quan quản lý lao động.

Người bán thời gian là ai trong mắt luật

Bộ luật Lao động 2019 gọi họ là người lao động làm việc không trọn thời gian: người có thời gian làm việc ngắn hơn thời gian làm việc bình thường theo ngày, theo tuần hoặc theo tháng, căn cứ vào pháp luật, thoả ước lao động tập thể hay nội quy lao động. Hai bên thoả thuận làm không trọn thời gian khi giao kết hợp đồng.

Điểm cốt lõi là bình đẳng. Người làm không trọn thời gian được hưởng lương, bình đẳng về quyền và nghĩa vụ với người làm trọn thời gian, bình đẳng về cơ hội, không bị phân biệt đối xử, được bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động. Với việc xếp ca, điều đó có nghĩa là các quy tắc về nghỉ giữa giờ, nghỉ hằng tuần, làm đêm, làm thêm áp cho họ như với người khác.

Cách gọi trong quán, “part-time”, “làm thêm”, “phụ quán”, không làm thay đổi bản chất. Nếu có làm việc, có trả lương, có sự quản lý điều hành của quán, đó là quan hệ lao động. Khi không chắc một trường hợp cụ thể thuộc loại nào, đặc biệt là người làm theo vụ việc hay cộng tác tự do, hãy hỏi người am hiểu pháp luật lao động hoặc cơ quan quản lý lao động địa phương.

Hợp đồng: những điều cần có khi giao kết

Bạn không cần tự soạn hợp đồng từ đầu; có thể nhờ kế toán hoặc dịch vụ pháp lý soạn mẫu chung cho quán. Nhưng khi đọc mẫu, hãy kiểm những điều liên quan trực tiếp tới xếp ca:

  • Hợp đồng ghi rõ đây là làm việc không trọn thời gian, và thời giờ làm việc dự kiến: theo ngày, theo tuần hay theo tháng.
  • Cách xác định lịch làm việc: ca cố định hay đăng ký theo tuần, báo lịch trước bao lâu.
  • Mức số giờ tối thiểu và tối đa nếu hai bên có thoả thuận.
  • Địa điểm làm việc, công việc phải làm, để không ai bị xếp sang việc không đã thoả thuận.
  • Cách tính và trả lương theo giờ hay theo ca, kỳ hạn trả lương.
  • Cách xử lý khi một bên muốn thay đổi thời giờ làm việc đã thoả thuận.

Hình thức giao kết hợp đồng, loại hợp đồng theo thời hạn, các trường hợp được giao kết bằng lời nói, và nghĩa vụ bảo hiểm đi kèm đều có quy định cụ thể. Những điều này phụ thuộc vào thời hạn và tính chất công việc, nên bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi kế toán, đừng dựa vào lời truyền miệng giữa các chủ quán.

Câu nên hỏi kế toán: “Với người làm mấy tuần trong hè, người làm cố định vài buổi mỗi tuần, và người chỉ làm cuối tuần, quán mình cần giao kết và đóng gì cho từng trường hợp?”

Những con số đã chắc khi xếp ca

Các mức dưới đây theo Bộ luật Lao động 2019 và áp cho mọi người lao động, kể cả người làm không trọn thời gian. Luôn tra văn bản hiện hành trước khi dùng, vì văn bản hướng dẫn có thể thay đổi.

Nội dungMức theo Bộ luật Lao động 2019Ý nghĩa với bảng ca
Giờ làm việc bình thườngKhông quá 8 giờ trong một ngày, không quá 48 giờ trong một tuầnNgười làm hai ca trong ngày cũng phải cộng lại
Làm việc ban đêmTừ 22 giờ đến 6 giờ sáng hôm sauCa đóng cửa sau 22 giờ là có giờ làm đêm, cần ghi riêng
Nghỉ giữa giờÍt nhất 30 phút khi làm liên tục từ 6 giờ trở lên; nếu làm việc ban đêm thì ít nhất 45 phútCa ngắn bốn tiếng thường không chạm mốc này; ca dài thì phải xếp giờ nghỉ
Nghỉ hằng tuầnÍt nhất 24 giờ liên tục mỗi tuầnNgười làm ở hai nơi vẫn cần ngày nghỉ, nhưng quán chỉ quản phần của quán
Làm thêm giờKhông quá 50% số giờ làm bình thường trong ngày; không quá 40 giờ một tháng; không quá 200 giờ một năm, trừ một số ngành được tới 300 giờPhải có sự đồng ý của người lao động và ghi rõ vào bảng ca

Với người bán thời gian, câu hỏi hay gặp là: giờ vượt quá số giờ đã thoả thuận trong hợp đồng có phải giờ làm thêm không. Cách xác định làm thêm giờ, và cách trả lương cho phần đó, cần tra văn bản hướng dẫn hiện hành và hỏi kế toán. Đừng tự áp một quy tắc đoán.

Ba nhóm người cần cẩn thận hơn

Người chưa thành niên. Học sinh làm thêm hè hay làm cuối tuần là nhóm có quy định riêng về loại công việc, thời giờ làm việc và làm ban đêm. Trước khi nhận một người dưới mười tám tuổi, bạn cần tra kỹ văn bản hiện hành và có sự đồng ý theo quy định; nếu không chắc, đừng xếp họ vào ca tối muộn hay việc nặng.

Lao động nữ mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ. Luật có quy định bảo vệ riêng, bao gồm giới hạn làm đêm, làm thêm và làm việc nặng trong một số giai đoạn. Khi nhân viên báo mang thai, hãy hỏi họ cần điều chỉnh gì và tra văn bản trước khi giữ nguyên lịch ca tối.

Người cao tuổi. Người đã nghỉ hưu đi làm lại bán thời gian ngày càng nhiều ở cửa hàng, nhà thuốc. Có những quy định riêng về điều kiện làm việc với nhóm này. Xếp ca cho họ, cân nhắc ca ngắn và không đứng liên tục quá lâu, và tra văn bản về các điều kiện cần bảo đảm.

Ghi giờ làm vào bảng ca sao cho đúng và đủ

Bảng ca không chỉ là lịch, nó là bằng chứng giờ làm. Nếu một ngày có tranh luận về giờ làm thêm hay giờ làm đêm, thứ đầu tiên người ta hỏi tới là quán đã xếp ca thế nào và người lao động thực tế làm bao nhiêu giờ.

Vì vậy, với người bán thời gian, bảng ca nên ghi giờ bắt đầu và giờ kết thúc cụ thể, không chỉ ký hiệu “ca tối”. Giờ nghỉ giữa ca ghi riêng. Phần nằm trong khung 22 giờ tới 6 giờ đánh dấu riêng là giờ làm đêm. Giờ vượt so với ca đã xếp, ví dụ ở lại thêm vì quán đông, ghi vào một cột riêng ngay trong ngày, có xác nhận của trưởng ca.

Cuối tháng, đối chiếu bảng ca với dữ liệu chấm công. Chỗ nào lệch thì hỏi lại người lao động khi chuyện còn mới, đừng tự sửa cho khớp. Bản bảng ca cũ đã gửi đi, kể cả bản đã sửa, nên lưu lại theo tháng để tra khi cần.

Ở một tiệm bánh giả định tại Huế, chủ tiệm từng chỉ ghi “ca tối” cho ba em bán thời gian. Khi một em hỏi về giờ làm sau 22 giờ, không ai trả lời được em đã làm bao nhiêu giờ đêm trong tháng. Từ tháng sau, tiệm thêm hai cột giờ vào, giờ ra thực tế; việc đối chiếu chỉ mất mười phút cuối tháng.

Câu nên mang đi hỏi trước khi nhận người bán thời gian

Phần lớn rắc rối pháp lý của quán nhỏ đến từ việc không hỏi ai trước khi bắt đầu. Trước khi nhận người bán thời gian đầu tiên, hoặc khi đổi cách làm, bạn mang danh sách câu hỏi dưới đây tới kế toán, người làm dịch vụ pháp lý hoặc cơ quan quản lý lao động địa phương:

  • Với từng kiểu người làm của quán mình, hình thức và loại hợp đồng nào là phù hợp?
  • Người làm vài buổi mỗi tuần có thuộc diện phải đóng bảo hiểm bắt buộc không, căn cứ vào đâu?
  • Giờ vượt so với số giờ đã thoả thuận của người bán thời gian được tính thế nào?
  • Giờ làm đêm của ca đóng cửa được trả thế nào, ghi vào bảng lương ra sao?
  • Quán mình đã tới mức phải có nội quy lao động bằng văn bản chưa, phải đăng ký ở đâu?
  • Nhận học sinh làm hè thì cần giấy tờ, sự đồng ý gì và những ca nào không được xếp?

Ghi lại câu trả lời, ngày hỏi và người trả lời. Văn bản hướng dẫn có thể thay đổi, nên mỗi năm hỏi lại một lần, nhất là trước mùa tuyển thời vụ. Ghi chép này cũng giúp người quản lý sau bạn không phải hỏi lại từ đầu.

Chỗ hay hiểu sai

“Làm ít giờ thì không cần hợp đồng.” Số giờ ít không làm mất quan hệ lao động. Hình thức giao kết phụ thuộc quy định cụ thể, nên tra văn bản thay vì mặc định không cần gì.

“Part-time thì không có nghỉ giữa ca.” Nghỉ giữa giờ tính theo thời gian làm liên tục, không theo loại hợp đồng. Ca của người bán thời gian dài từ sáu giờ trở lên vẫn phải có giờ nghỉ theo luật.

“Đi trễ thì trừ tiền cho nhớ.” Luật cấm phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động. Đi trễ được xử lý theo nội quy lao động hợp pháp của quán: nhắc nhở, trao đổi, và các hình thức kỷ luật theo đúng trình tự.

“Gọi là cộng tác viên thì khỏi lo.” Tên gọi không quyết định bản chất. Nếu người đó làm theo ca quán xếp, chịu quản lý của quán và nhận lương theo giờ, cần hỏi người am hiểu pháp luật để xác định đúng quan hệ.

“Người bán thời gian thì xếp ca sát giờ cũng được.” Luật không cấm báo lịch muộn, nhưng nếu hợp đồng có thoả thuận về cách báo lịch thì phải theo thoả thuận đó. Về quản lý, báo lịch sát giờ là cách nhanh nhất để người bán thời gian nhận thêm việc ở chỗ khác và bỏ quán mình.

Câu hỏi thường gặp

Nhân viên bán thời gian có được nghỉ hằng tuần như người làm toàn thời gian không?

Quy định nghỉ hằng tuần ít nhất hai mươi bốn giờ liên tục áp cho người lao động nói chung. Với người chỉ làm vài buổi một tuần, lịch ca của quán thường đã để trống nhiều ngày, nhưng vẫn cần kiểm khi họ làm nhiều ngày liền.

Người bán thời gian ở lại quá giờ ca có tính là làm thêm giờ không?

Cách xác định làm thêm giờ với người làm không trọn thời gian cần tra văn bản hướng dẫn hiện hành và hỏi kế toán. Việc chắc chắn nên làm là ghi lại giờ ở lại thực tế, có xác nhận, ngay trong ngày.

Có được xếp học sinh dưới mười tám tuổi làm ca tối không?

Người chưa thành niên có quy định riêng về thời giờ làm việc và làm ban đêm. Hãy tra văn bản hiện hành trước, nếu chưa chắc thì không xếp họ vào ca sau hai mươi hai giờ.

Quán nhỏ vài người có cần nội quy lao động không?

Quy định về việc phải có nội quy bằng văn bản phụ thuộc số lao động sử dụng. Dù chưa bắt buộc, quán vẫn nên có quy tắc rõ về đi trễ, đổi ca, xin nghỉ để xử lý công bằng; phần nghĩa vụ hỏi cơ quan quản lý lao động.

Khi có tranh chấp về giờ làm với nhân viên bán thời gian thì làm gì?

Bài này không tư vấn tranh chấp. Hãy giữ nguyên bảng ca và dữ liệu chấm công đã có, trao đổi trực tiếp với người lao động, và nếu không giải quyết được thì hỏi luật sư hoặc cơ quan quản lý lao động địa phương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138